آمریکا به دنبال بدیل اسد

علی قنادی
گروه بین‌الملل: سوریه این روزها، پس از اظهارات عبدالحلیم خدام آبستن تحولات مهمى است که برخى از آن ها در منابع خبرى و رسمى بازتاب پیدا نمى کند.
اظهارات اخیر خدام که چندین سال «لقب مرد شماره ۲ دمشق» را با خود یدک مى کشیده بیانگر پرده جدیدى از طرح چند ماهه اى است که پس از ترور رفیق حریرى، نخست وزیر اسبق لبنان به نمایش درآمد. برخى منابع سیاسى اظهارات خدام علیه نظام علوى دمشق را سرآغاز مطرح شدن او به عنوان بدیل نظام کنونى سوریه مى دانند، سناریویى که اکنون رگه هاى آن تا پایین ترین لایه هاى سیاسى جامعه سوریه نیز رسوخ کرده است. گفته مى شود که بلافاصله پس از اظهارات خدام علیه اسد و نظام او، برخى مناطق سنى نشین شمال سوریه به ویژه لازقیه، حماة، حمص، حلب و طرطوس شاهد درگیرى هایى بین نیروهاى امنیتى حکومت و برخى مخالفین حکومت اسد بوده است. این مناطق بیشتر حوزه نفوذ طرفداران رفعت اسد (عموى بشار) و طیفى از سیاستمداران سورى است که در داخل این کشور جناح سیاسى خاصى را تشکیل مى دهند و پایگاه آن ها حلب و مناطق اطراف آن است.
همزمان با این تحولات، برخى منابع نیز از بروز شکاف هاى جدیدى در داخل نظام حکومتى سوریه خبر مى دهند، شکاف هایى که وقتى در کنار حوادث و درگیرى هاى اخیر حلب و مناطق اطراف آن قرار گیرد معنا و مفهوم خاصى پیدا مى کند.
براساس گزارش هاى موجود، بسیارى از افرادى که اکنون به عنوان مخالفین اسد شناخته مى شوند، هنوز در داخل سوریه به سر مى برند و به خاطر همین نامى از افرادى که در اثر شکاف هاى جدید از حزب بعث و نظام اسد جدا مى شوند به میان نیامده است، ولى گفته مى شود که مصطفى طلاس، وزیر دفاع سوریه نیز در شمار این افراد قرار دارد. منابع سیاسى معتقدند که اظهارات اخیر عبدالحلیم خدام بى شک با فشارهاى چند ماه گذشته واشنگتن بر دمشق مرتبط است، ولى جدا از این مى تواند بیانگر سناریوهاى جدیدى باشد که در وزارت امور خارجه امریکا علیه حکومت بشار اسد در حال طراحى است.
برخى منابع سیاسى مى گویند که نتیجه انتخابات اخیر عراق و افزایش قدرت شیعیان، ایالات متحده را به شدت نگران کرده و وزارت خارجه امریکا طرح هایى را براى ایجاد یک نظام حکومتى مبتنى بر حاکمیت اهل سنت(البته سکولار) در سوریه براى ایجاد موازنه سیاسى با حکومت شیعى عراق بررسى مى کند.
روزنامه لیبراسیون چاپ پاریس (یعنى جایى که اکنون خدام مقیم آن است) نیز به تازگى از تشکیل طیف جدیدى از مقام هاى سورى به رهبرى عبدالحلیم خدام و مصطفى طلاس وزیر دفاع سوریه به عنوان بدیل نظام علوى حاکم بر دمشق خبر داد.
اگر وجود چنین طرحى صحت داشته باشد، باید منتظر دگرگونى هاى بیشترى مثل رویکردى شبیه آنچه چند روز پیش خدام بر زبان راند باشیم.
با این حال دشوارى هاى زیادى سر راه اجراى طرح هاى واشنگتن براى ایجاد نظام بدیل در سوریه وجود دارد. ایالات متحده که از چند ماه قبل یعنى پس از ترور رفیق حریرى، فشار بر سوریه را در دستور کار قرار داده، از آن بیم دارد که تضعیف نظام اسد منجر به قدرت رسیدن اسلام گرایان شاخه اخوان المسلمین در سوریه شود. این که طرح هاى امریکا اکنون بر تقویت مخالفین سنى ولى سکولار حکومت اسد متمرکز شده، درست از همین منظر قابل ارزیابى است.
موضوع دیگرى که آگاهان سیاسى بر آن تاکید دارند، بحث حمایت احتمالى برخى کشورهاى عربى منطقه از طرح جدید امریکا است. سکوت اکثر کشورهاى عربى در قبال سخنان عبدالحلیم خدام نشان داد که آن ها چندان هم از تشدید فشارها علیه نظام بشار اسد ناخشنود نیستند. حکومت هاى عربى که طى چند ماه گذشته از افزایش قدرت شیعیان در عراق نگران هستند، احتمالا از ایجاد نظام بدیل براى سوریه حمایت خواهند کرد.
در حالى که سوریه طى چند روز گذشته آبستن تحولات مهمى شده و حتى بعضى منابع از برخى جابه جایى هاى مهم در رده هاى بالاى نظامى خبر مى دهند، اکنون ناظران سیاسى به جاى آن که خدام را مرد شماره ۲ سیاست و حکومت در دمشق بنامند، از او به عنوان چهره بدیل نظام سوریه یاد مى کنند. جالب آن که گفته مى شود خدام چند ماه پیش، وقتى از دمشق راهى پاریس مى شد، به رهبرى سوریه اطمینان داده بود، ضمن کناره گیرى از سیاست به نظام حاکم بر سوریه وفادار بماند.