سلاح اردوغان براى انتخابات

رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، براى پیروزى در انتخابات محلى در این کشور از دو سلاح استفاده مى کند. یکى از این سلاح ها، پرونده ارگنکون است و دیگرى فاجعه اى است که در غزه به وقوع پیوست.
پرونده ارگنکون
اوایل تابستان گذشته بود که اعلام شد دستگاه قضایى ترکیه علیه ۸۶ نفرى که مظنون به براندازى دولت رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه هستند، اقامه دعوا کرده است. به گزارش دیپلماسى ایران این افراد عضو گروه ناسیونالیست افراطى ارگنکون هستند. در آن زمان آیکوت چنگیز انگین، دادستان کل، در استانبول اعلام کرد که این شکایت به اتهام تشکیل یک گروه تروریستى مسلح براى کودتا علیه دولت ترکیه طرح شده است. در دادخواست براى افراد اصلى گروه یادشده، تقاضاى حبس ابد شده بود. دستگیرى اعضاى گروه ارگنکون ، شکایت محافل راست در ترکیه علیه حزب حاکم عدالت و توسعه (AKP) - را در پى داشت. کمالیست ها این حزب را متهم مى کنند که در تلاش است ترکیه را به کشورى اسلامى تبدیل کند. ارگنکون نام تشکیلاتى است که در ترکیه از آن به عنوان دولت زیرین یاد مى شود. یک گروه ناسیونالیست افراطى که در ساختار نظامى و سیاسى این کشور همچون ارتش، پلیس و دستگاه قضایى رخنه کرده و بر ضد هر عاملى که ترکیه و ترکیت را به خطر بیاندازد، اقدام نظامى مى کنند. اعضاى این گروه ۸۰ نفر هستند که در میان آنها نام چهار ژنرال سابق ارتش ترکیه و بسیارى از وکیلان برجسته این کشور نیز به چشم مى خورد. از جمله اتهاماتى که به اعضاى ارگنکون وارد شده، متوجه ژنرال سنر اروئیگور و ژنرال هورسیت تولون است. این دو متهم به برنامه ریزى چندین مورد کودتا هستند. در یک مورد از براندازى هاى نظامى بنا بود در ابتداى ماه ژوئیه گذشته راهپیمایى هایى در بیش از ۴۰ شهر ترکیه سازماندهى شوند که بنا بود برخى از این راهپیمایى ها با برنامه قبلى به خشونت کشیده شوند. حمله به مردم عادى و بر هم ریختن نظم شهرها هم از جمله برنامه هاى دیده شده در جریان تظاهرات ها بودند. یکى از اعضاى دستگیر شده این گروه که خود هم وکیل است، سال ها بود از برخى چهره هاى ترک، به دلیل خدشه دار کردن ترکیت انتقاد مى کرد.
در میان این افراد مى توان از اورهان پاموک و الیف شفق، نویسنده و هارنت دینک، روزنامه نگار ارمنى تبار نام برد که سال گذشته کشته شد. گفته مى شود که علاوه بر قتل دینک، در ترور سانتورو، کشیش ایتالیایى و سه کارمند از یک انتشارات پروتستانى در مالاتیا هم ردپایى از گروه ارگنکون دیده مى شود.این گروه همچنین متهم است که حمله اى علیه پاموک، دارنده نوبل ادبى ترکیه را نیز در برنامه داشت. هنگامى که به آندرآ سانتوروى ۶۱ ساله در مقابل کلیساى کاتولیک سن ماریا در شهر ترابزون در سواحل دریاى سیاه در شمال شرقى ترکیه، شلیک شد، گفته مى شد که ترور وى با انتشار کاریکاتورهاى حضرت محمد در ارتباط بوده است. طرفداران دولت اردوغان تأکید داشته اند که ارتش این کشور به طور صریح هرگونه ارتباطى را با این شبکه تکذیب کرده است اما گروه هاى حقوق بشر خواستار بررسى روابط احتمالى بازداشت شدگان با نظامیان شاغل شده اند. برخى از ناظران محاکمه اعضاى محفل ارگنکون را گامى در راستاى پاکسازى تشکیلات دولتى ترکیه از گرایشهاى افراطى و پیشبرد دموکراسى در این کشور توصیف کرده اند. در مقابل، مخالفان دولت اردوغان وى را متهم ساخته اند که از این ماجرا براى بازداشت و حبس مخالفان خود و خدشه دار کردن حیثیت ارتش ترکیه، که قدرتمندترین منتقد حزب عدالت و توسعه محسوب مى شود، بهره بردارى کرده است. علیه افراد ارگنکون، شکایتى ۲۴۵۵ صفحه اى تنظیم شده است که با توجه به حساسیت موضوع نمى توان تاریخ دقیقى براى صدور حکم متهمان تعیین کرد. سازمان مدافعان حقوق بشر بر این عقیده است که این محاکمه مى تواند زوایاى تاریک نقش دوگانه ارتش ترکیه را در این کشور روشن کند. در حال حاضر به نظر مى رسد که دولت رجب اردوغان از این مسأله به عنوان سلاحى براى پیروزى در انتخابات محلى در این کشور استفاده مى کند.
پرونده غزه
در سیاست خارجى نیز دولت رجب اردوغان با آغاز بحران غزه توانست هم در بعد داخلى و هم در بعد خارجى از این مسأله امتیازهاى لازم را براى خود به دست آورد. در این مقاله درصدد نیستیم تا به ابعاد خارجى این بحران و امتیازهایى که ترکیه توانست از آن بگیرد بپردازیم و تنها به ابعاد داخلى، سیاست هاى اتخاذى دولت اردوغان در مقابل بحران غزه مى پردازیم. در بحران غزه مردم ترکیه براى اولین بار توانستند حمایت هاى خود را از مردم غزه بدون داشتن محدودیت هاى پیشین ابراز کنند.حضور در تظاهرات میلیونى نشان دهنده این واقعیت است که دولت این کشور به خواست ها و افکار مردم بیش از دولت هاى پیشین نزدیک است. این بدان معنا نیست که در دولت هاى پیشین اجازه شرکت در این نشست ها و تظاهرات وجود نداشت، بلکه همواره این گونه حمایت ها به صورت محدود و بدون پوشش خبرى کامل انجام مى شد. اما در حال حاضر رسانه هاى ترکیه نیز بدون محدودیت به پوشش خبرى بحران غزه پرداختند. عامل دیگرى که در افکار عمومى ترکیه تأثیر بسزایى داشت، تشکیل نشست همسران سران کشورهاى خاورمیانه به میزبانى امینه اردوغان، همسر رجب طیب اردوغان بود. هرچند این نشست، بسیار نمادین بود اما توانست در ابعاد داخلى تأثیرات بسیارى بر روى افکار عمومى ترکیه داشته باشد. افکار عمومى در ترکیه به عنوان کشورى مسلمان، همواره خواهان حمایت از فلسطین است و رابطه این کشور با اسرائیل را نمى پسندد.
هرچند على باباجان، وزیر امور خارجه ترکیه اعلام کرد که قطع رابطه با اسرائیل به نفع منافع ملى ترکیه نیست، اما انتقادهاى دیگر سران این کشور از عملکرد اسرائیل و اتخاذ موضعى سرسختانه در مقابل تجاوزهاى اسرائیل توانست به خوبى در افکار عمومى تأثیرات مثبت نگرش به حزب عدالت و توسعه داشته باشد. رجب طیب اردوغان در حالى از این دو سلاح استفاده مى کند که مشکلات داخلى و خارجى عمده اى گریبانگیر کشور ترکیه است. فقر، بیکارى و گرانى در حدى است که مردم را در شرایط بسیار بحرانى قرار داده است. با توجه به بحران اقتصادى جهانى که گریبانگیر ترکیه نیز شده است این مسائل پررنگ تر از گذشته خود را نشان مى دهد. ترکیه به عنوان کشورى که بدون داشتن منابع غنى انرژى و با تکیه بر اقتصاد آزاد توانسته است در دو دهه اخیر از اقتصاد پویایى برخوردار شود در حال حاضر با مشکلات عمده اقتصادى رو به رو شده است. از طرف دیگر مشکلات حزب کارگران کرد در مرزهاى این کشور با شمال عراق به عنوان یک مشکل خارجى ضعف ترکیه را در این مسأله نشان مى دهد که همچنان که نتوانسته است با کردهاى هموطن خود به تفاهم کامل برسد، نتوانسته است از تأثیرات حزب کارگران کرد در داخل مرزهاى خود بکاهد و از راه دیپلماتیک این مسأله را حل کند. برخى بر این باورند که در شرایط کنونى دولت با استفاده از پرونده ارگنکون و بحران غزه سعى مى کند تا توجه مردم را به مسائل دیگرى متمرکز کند و از این طریق بتواند راى لازم براى پیروزى در انتخابات محلى که مقدمه اى براى انتخابات دوره بعدى پارلمان در ترکیه است فراهم کند. بدون شک دولت اردوغان در چنین مسائلى موفق تر از دولت هاى قبل وارد میدان عمل شده است و ادامه راه را براى خود هموارتر کرده است. هیچ دور از ذهن نیست که حزب عدالت و توسعه بتواند پیروز میدان انتخابات محلى باشد و راه را براى به دست آوردن ریاست سومین دور پارلمان و همچنین دولت براى خود هموار کند.