عبور دموکراتیک زرداری از نواز

ابوالفضل احمدی
رهبرحزب مردم پس از کشمکش‌ها با مشرف و احزاب رقیب سیاسی در پاکستان توانست سکان هدایت این کشور را برعهده گیرد؛ اتفاقی که به عقیده صاحبنظران سیاسی چالش‌های عمده‌ای را پیش روی وی باقی می‌گذارد.
آصف علی زرداری، رهبر حزب مردم پاکستان 19 روز پس از استعفای ژنرال سابق پاکستان از سمت ریاست جمهوری به عنوان رئیس‌جمهور جدید این کشور انتخاب شد.
شکست نواز شریف
آنچه از همه بیشتر جمهوری زرداری را مهم جلوه می‌دهد به حاشیه فرستادن محمد نواز شریف در تحولات آتی سیاسی پاکستان است. محمد نواز شریف رهبر حزب مسلم لیگ شاخه نواز و نخست وزیر سابق پاکستان که در سال 1999 با یک کودتای نظامی ‌بدون خونریزی توسط ژنرال پرویز مشرف سرنگون شده بود و سپس برای 10 سال تبعید به خارج از پاکستان محکوم شد، شدیدا از پرویز مشرف دلخور بود.
در همین راستا با چراغ سبز مشرف و حامیان غربی وی محمد نواز شریف و بی‌نظیر بوتو برای ورود مجدد به تحولات سیاسی پاکستان از لحاظ نرم‌افزاری عازم اسلام آباد شدند و رقابت برای تصدی مکانهای قدرت را شروع کردند. در این مسیر بی‌نظیر بوتو قربانی ماموریت خویش شد. در این شرایط محمد نواز شریف از فضای احساسی و ضد مشرفی استفاده کرد و با دوستی با همسر بی‌نظیر بوتو درصدد عبور از مشرف درآمد. برای آگاهان سیاسی کاملا بدیهی به نظر می‌رسید که با پیروزی حزب مردم و حزب مسلم لیگ شاخه نواز در انتخابات پارلمانی و به دست آوردن اکثریت نواز شریف با حزب مردم ائتلاف ابزاری تشکیل خواهد داد تا از وزن سیاسی حزب مردم برای عبور از مشرف استفاده کند.
با خداحافظی مشرف از قدرت نواز به ائتلاف رنگین‌کمانی خود با حزب مردم پایان داد تا با شرکت فعال در انتخابات ریاست جمهوری عرصه سیاسی پاکستان را کاملا به نفع خود جهت دهد اما آصف علی زرداری با اتخاذ سیاستهای هوشمندانه که در طول ائتلاف با نواز هم شاهد آن بودیم توانست در میدان انتخابات ریاست جمهوری بازی را از نواز شریف ببرد.
به هر حال با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری پاکستان و پیروزی آصف علی زرداری در صفحه شطرنج سیاست این کشور شریف بازنده اصلی، که سیاستهای ابزارگونه وی برای عبور از مشرف تاثیر بسزایی در این شکست داشت، به حساب می‌آید و همسر بی‌نظیر بوتو و حزب مسلم لیگ شاخه قاعد اعظم (طرفداران مشرف) پیروز این بازی هستند.
چالش‌های زرداری
ناظران سیاسی زرداری علاوه بر جدال‌های حزبی، با چالش‌های جدی اقتصادی و امنیتی رویارو خواهد شد.
زرداری که از او به عنوان یک چهره غربگرا در پاکستان یاد می‌شود همچنین مجبور است بین تقاضای آمریکا برای مبارزه با تروریسم، ارتش قوی پاکستان و احساسات ضدآمریکایی در حال افزایش در این کشور تعادل ایجاد کند.
عده‌ای از کارشناسان سیاسی معتقدند که پرویز مشرف، رئیس‌جمهور سابق پاکستان سعی کرد تا این اقدام را به بهترین نحو انجام دهد اما موفق نشد. اکنون مردم پاکستان امیدوارند که زرداری دست‌کم بتواند در این زمینه کمی موفق‌تر از مشرف عمل کند، ولی آنها با نیم‌نگاهی به سابقه زرداری امید به یک بازسازی جدید در اسلام‌آباد را از دست رفته می‌بینند.
زرداری در گذشته چندین بار به فساد مالی و حتی قتل میر مرتضی بوتو، برادر زنش متهم شده است. برخی نیز معتقدند که بازگشت وی به عرصه حکومتی در پاکستان باعث خواهد شد که رجال سیاسی غیر قابل اعتماد سابق نیز دوباره پایشان به صحنه سیاسی پاکستان گشوده شود.
آنها بر این نظرند که زرداری با عدم توانایی خود در رهبری پاکستان سقوط حزب مردم در صحنه سیاسی را کلید خواهد زد. یکی از عواملی که گفته می‌شود احتمال شکست زرداری را در اداره اسلام‌آباد با شکست مواجه کند، شاخ به شاخ شدن وی با نواز شریف، رهبر حزب مسلم لیگ شاخه نواز است.
این در حالی است که نزدیکان و طرفداران زرداری معتقدند که وی یک برنامه جامع که از همسرش بی‌نظیر بوتو به جا مانده در اختیار دارد که می‌تواند تا حدود زیادی وی را در اداره پاکستان یاری کند. این برنامه از معامله با ارتش، قویترین نهاد در پاکستان شروع می‌شود.
گفته می‌شود که در این زمینه دولت زرداری با لحاظ کردن منافع خود، توجه ویژه‌ای را به نگرانی‌های ارتش در مسائل داخلی و خارجی خواهد داشت. وی همچنین به ارتش اطمینان خواهد داد که سهم آن از بودجه کل کشور محفوظ خواهد ماند.
در همین حال، عده‌ای نیز می‌گویند که دولت جدید در پاکستان با دریافت کمک‌ها و تجهیزات از آمریکا ارتش کشورش را مجهز خواهد کرد تا در مقابله با هند، همسایه رقیب خود دچار مشکل نشود. در ازای این اقدام حزب مردم به جنگ تمام عیار با شبه‌نظامیان در مناطق قبایلی در پاکستان خواهد رفت.
اما برای تحقق این امر، دولت زرداری از ارتش کشورش و ایالات متحده خواهد خواست تا قدرت بیشتری در اختیارش قرار گیرد و این همان انتخاب رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر، همزمان از میان حزب مردم است.
اما احتمال آن می‌رود که زرداری موفق به اجرای این برنامه خود نشود.
آصف‌علی زرداری پیش از انتخاب خود به عنوان رئیس‌جمهور در پاکستان گفته بود که از میزان اختیارات رئیس‌جمهوری به ویژه اختیار انحلال مجمع ملی خواهد کاست. اما تحلیلگران پاکستانی وقوع این امر را کمی بعید می‌دانند. آنها معتقدند که این اقدام می‌‌تواند قدرت حزب مردم را در رسیدن به اهداف خود در صحنه سیاسی پاکستان مختل کند.
آنها بر این باورند که دولت جدید در اسلام‌آباد در صورتی که در بازی دیپلماتیک خود دچار اشتباه نشود می‌تواند آینده سیاسی خود را تضمین کند.
نزدیکان زرداری اعلام کرده‌اند که قسمت اعظمی از هزینه‌های پیش‌بینی شده در برنامه زرداری مربوط به مناطق روستایی و قبائلی است که منشا بروز ناآرامی‌ها و بحران‌ها در پاکستان شده است. این مناطق عبارتند از: مناطق جنوبی ایالت پنجاب، ایالت سرحد، واقع در شمال غربی این کشور و بخش‌های شمالی ایالت سند.
اما تاریخ همواره نشان داده است که یک روند پیش‌بینی شده در پاکستان با بروز یک حادثه چگونه کاملا برعکس می‌شود.
در این زمینه می‌توان به همکاری مشرف و بوتو در زمینه برنامه جامع اشاره کرد که با ترور بوتو متوقف شد.
سیاست واشنگتن
از طرفی، عده‌ای از کارشناسان سیاسی بر این باورند که به رغم تمایل زرداری برای مقابله نظامی با شبه‌نظامیان و نزدیکی وی به واشنگتن، کاخ سفید هنوز مهره قابل اتکای خود را در اسلام‌آباد نیافته است.
به عقیده این دسته، آمریکا اکنون به دلیل پراکندگی قدرت در پاکستان، برای رایزنی با ارتش این کشور روی آورده است.
در همین زمینه اخیرا یک گروه از فرماندهان رده بالای آمریکایی به ریاست مایکل مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا با گروهی از مقامات ارشد ارتش پاکستان به ریاست اشفق کیانی، فرمانده ارتش پاکستان دیدار کرد.
چالش‌های زرداری
چالش‌های اصلی رئیس‌جمهور جدی در پاکستان را می‌توان اینگونه مورد بررسی قرار داد:
شبه‌نظامیان ـ دولت جدید در پاکستان باید خواسته‌های آمریکا برای مقابله نظامی با شبه‌نظامیان را برآورده سازد یا در مقابل آن‌ها بایستد.
بحران اقتصادی ـ دولت زرداری باید بتواند با استفاده از سیاست‌ها مناسب برای کاهش ارزش روپیه پاکستان در مقابل دلار آمریکا و تورم در این کشور که از بیست درصد نیز فراتر رفته است، چاره‌ای بیندیشد.
مسئله هسته‌ای ـ رئیس‌جمهور به عنوان رئیس کمیته مشترک دولت و ارتش که تسلیحات هسته‌ای را در این کشور کنترل می‌کند، محسوب می‌شود. به همین دلیل وی با درخواست‌هایی در زمینه آزادی عبدالقدیر خان، دانشمند هسته‌ای پاکستان مواجه خواهد شد.
دموکراسی ـ با برگزاری انتخابات امروز دولت غیرنظامی پس از حدود نو سال به پاکستان بازگشت، اما بسیاری معتقدند که پاکستان برای برقراری دموکراسی بیشتر در این کشور به اقدامات فراتری نیازمند است. این مسئله باعث می‌شود که وظیفه زرداری بیش از پیش سنگین‌تر شود. وی باید تصمیم مناسبی را در زمینه قدرت انحلال مجمع ملی توسط رئیس‌جمهور و بازگشت تمامی قضات دادگاه عالی پاکستان به مناصب خود اتخاذ کند.
هند ـ یکی از موضوعات مهم در سیاست خارجی اسلام ‌باد مربوط به نحوه برخورد با هند و ادامه مذاکرات صلح بین این دو کشور همسایه است. اتفاقات اخیر در کشمیر که منشا اختلافات پاکستان با هند بوده است، کمی این موضوع را دشوارتر می‌کند. هند بارها اسلام‌آباد را متهم به حمایت از جدایی‌طلبان کشمیر کرده است.