اروپا، روسیه و بحران گاز‌

بحران گازی که اتحادیه اروپا در هر زمستان با آن روبرو می‌شود، کشورهای عضو را واداشته است که جایگزین‌های جدیدی را برای تامین گاز مورد نیاز خود تدارک ببینند. ‌
در همین زمینه، یک عضو پارلمان جمهوری چک خواستار آن شد که کشورش به عنوان ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپا، همکاری نزدیکی را با عراق در زمینه انرژی آغاز کند. ‌
‌<یانا هیباسکوا> که به تازگی از عراق دیداری داشته همچنین افزوده است: عراق می‌تواند در طول پنج سال آینده یکی از تامین کنندگان گاز اتحادیه اروپا باشد و وابستگی ما به گاز روسیه را کاهش دهد. ‌
تامین امنیت گازی در حال حاضر یکی از مهمترین مشکلات اتحادیه اروپا است، به ویژه آنکه در چند سال اخیر بحران ترانزیت گازی بین روسیه و کشورهای همجوارش، مشکلات زیادی را برای کشورهای اتحادیه اروپا به وجود آورده است. ‌
مشکلات گازی این اتحادیه در حالی موجب نگرانی اعضا شده است که در حال حاضر دو طرح تامین انرژی این اتحادیه شامل طرح <ناباکو> و نیز پیمان گازی اتریش با ایران به دلایل فنی و سیاسی، مسکوت مانده است. ‌
دست اندرکاران ناباکو، مهمترین مشکلاتی که مانع از اجرایی شدن این طرح شده است را مانع‌تراشی و عدم توافق برخی کشورها از جمله ترکیه در زمینه بهای ترانزیت ذکر می‌کنند. ‌
براساس طرح ناباکو، گاز کشورهای دریای خزر، از جمله ایران از طریق خط لوله‌های تراتزیت از طریق کشورهای ترکیه، بلغارستان، رومانی و مجارستان به اتریش می‌رسد و سپس در اختیار سایر کشورهای اروپایی قرار می‌گیرد. ‌
براساس پیمان گازی اتریش با ایران که در حال حاضر مشکلات سیاسی مانع از عملیاتی شدن آن شده است، بخشی از گاز مورد نیاز اتحادیه اروپا از طریق اتریش از ایران خریداری و در اروپا توزیع می‌شود. ‌شرکت صنایع گاز اتحادیه اروپا (یوروگاز) پیش از این اعلام کرده بود که نیاز گازی این اتحادیه تا سال 2030، بیش از 43 درصد افزایش خواهد یافت. ‌
در همین حال براساس پیش‌بینی‌های کمیسیون اروپا، ایران تا این سال می‌تواند سهمی 15درصدی در تامین نیاز کشورهای عضو این اتحادیه داشته باشد. ‌
زوایای دیگر مناقشه‌
از جانبی دیگر، تحلیلگران گفتند؛ مناقشه گازی روسیه و اوکراین نشان داد که اتحادیه اروپا باید مشارکتی قوی با روسیه برقرار کند و برای کمک به نوسازی و ثبات اوکراین بکوشد. ‌
مناقشه گازی روسیه و اوکراین زمانی تشدید شد که اوکراین تایید کرد که مانع عرضه گاز روسیه به اروپا از خاک این کشور شده است. توقف شش روزه صادرات گاز روسیه به اروپا باعث شد که صدها هزار اروپایی در سرمای زمستان با قطع گاز روبرو باشند. ‌
با این وجود، تحلیلگران غربی معتقدند که این مناقشه می‌تواند در آینده به یک سردی روابط مانند دوران جنگ سرد تبدیل شود. از زمان مناقشه گازی روسیه و اوکراین و قطع جریان گاز طبیعی روسیه به اروپا از خاک اوکراین، رهبران اروپایی بارها تاکید کردند که اعتبار روسیه و اوکراین به عنوان شرکایی معتبر در معرض خطر قرار گرفته است. به هرحال مناقشه روسیه و اوکراین در مراحل بعدی حل شد، اما اوکراین در آغاز علت توقف ارسال گاز به اروپا را شرایط غیرقابل قبولی خواند که شرکت <گازپروم> روسیه برای ترانزیت گاز از خاک اوکراین در نظر گرفته است و روسیه نیز اوکراین را به مانع تراشی در این راه متهم کرد. ‌
در همین حال با بالا گرفتن تنش میان روسیه و اوکراین برسر مناقشه گازی، <خوزه مانوئل باروسو> رئیس کمیسیون اروپا با ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه تلفنی گفتگو کرد تا ناخرسندی اتحادیه اروپا را از این بحران به اطلاع وی برساند. ‌
وی خاطر نشان ساخت که حتی در بدترین روزهای جنگ سرد نیز شوروی سابق از ابزار قطع صادرات گاز به اروپا که یک چهارم نیاز خود را از منابع گازی روسیه تامین می‌کند، استفاده نکرد. ‌
در مقطعی از مناقشه روسیه و اوکراین، قراردادی میان اتحادیه اروپا، روسیه و اوکراین برای نظارت اتحادیه اروپا بر روند انتقال گاز روسیه به اروپا از خاک اوکراین امضا شد که راه ازسرگیری صادرات گاز روسیه به اروپا را هموار کرد. ‌
روسیه اعلام کرد که خواهان اجرایی شدن این قرارداد و استقرار ناظران اتحادیه اروپا قبل از ازسرگیری صادرات گاز است. ‌
امضای این قرارداد پس از گفتگوهای ولادیمیر پوتین نخست وزیر روسیه با <میرک توپولانک> نخست وزیر جمهوری چک که کشورش ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپا را برعهده دارد صورت گرفت. روسیه با قطع ارسال گاز به اروپا از خاک اوکراین نگرانیها را در اروپا در فصل سرما افزایش داد. ‌
روسیه پیشتر از اتحادیه اروپا خواسته بود بر عبور گاز صادراتی روسیه از اوکراین برای انتقال به اروپا نظارت کند. روسیه، اوکراین را به سرقت گاز صادراتی به اروپا که از خاک این کشور عبور می‌کند، متهم کرده بود. <سرگئی کوپریانوف> سخنگوی شرکت روسی گاز پروم گفت: از آنجا که اوکراین اجازه نمی‌دهد شرکت گازپروم بر روند انتقال گاز روسیه به اروپا از خاک اوکراین نظارت کند، اتحادیه اروپا باید وارد عمل شود تا بر عبور گاز صادراتی روسیه از خاک اوکراین نظارت داشته باشد. وی گفت: اوکراین بخشی از گازی را که از روسیه به مقصد اروپا ارسال می‌شود و از خاک اوکراین می‌گذرد، به سرقت می‌برد. ‌
آمریکا و اتحادیه اروپا از روسیه و اوکراین خواستند اختلاف خود را برسر عرضه گاز از طریق مذاکره و بدون ایجاد مشکل برای مشتریان اروپایی حل کنند. ‌
به دنبال اقدام روسیه در قطع ارسال گاز به اوکراین و متعاقب آن قطع عرضه گاز روسیه به اروپا، جمهوری چک به عنوان رئیس دوره‌ای جدید اتحادیه اروپا، تلاشهای گسترده‌ای را برای ازسرگیری انتقال گاز روسیه به اروپا آغاز کرد. ‌
روسیه تا اول ژانویه برای اوکراین ضرب الاجل تعیین کرده بود که بدهی دو میلیارد دلاری خود را بپردازد و هشدار داده بود که در غیر این صورت با توقف صادرات گاز روسیه به این کشور روبرو خواهد شد. ‌
‌<الکساندر میلر> رئیس گازپروم نیز گفته بود گازپروم تمام سعی خود را به کار خواهد گرفت تا از هر گونه اختلال در عرضه گاز به اروپا جلوگیری کند.‌عاقبت بحران صادرات گاز به اروپا با امضای توافقنامه‌ای میان پوتین و تیموشنکو نخست‌وزیران روسیه و اوکراین به پایان رسید و روسیه صادرات گاز به اروپا را از سرگرفت، اما این سئوال همچنان برای اتحادیه اروپا باقی است که آیا این آخرین بار بود که از انرژی به عنوان سلاحی سیاسی استفاده می‌شود؟