تغییر الگوى استفاده از قدرت در آمریکا

* اوباما رسماً کارش را به عنوان رئیس جمهور امریکا شروع کرد. سخنرانى تحلیفش چگونه بود؟
** قانون نانوشته سخنرانى هاى تحلیف این است که رئیس جمهور جدید قرار نیست به رئیس پیشین حمله کند یا دست کم به طور مستقیم از آن حذر کند. اما با توجه به اینکه اوباما بخش زیادى از کمپین انتخاباتى اش را بر مبناى مخالفت با جنگ عراق و پاسخ هاى بوش به حملات ۱۱ سپتامبر قرار داده بود، آشکارا احساس مى کرد که باید در اولین سخنرانى رسمى اش به عنوان فرمانده کل قوا، قواعد جدیدى براى سیاست هاى امریکا طرح ریزى کند. اوباما با تأکید بر اینکه تنها با «خویشتندارى» از قدرت استفاده مى کند اظهار کرده که از سیاست هاى جورج بوش فاصله گرفته و انتقادات و شعارهاى انتخاباتى را به عنوان اصول راهنما در رویکردش نسبت به رهبرى دنیا قرار داده است. تصور مى کنم که آن سخنرانى بر اعتقاد اوباما به «قدرت هوشمند» صحه گذاشت. قدرت هوشمند یعنى تلفیق قدرت نظامى با ایده آل هاى جذاب.
* لطفاً بگویید که جنبه تاریک دولت بوش در استقلال عملش چه بود؟
** مسئله این است که در استقلال عمل یا خودمختارى «خود» چه چیزى را تعیین مى کند. آیا هر گروهى حق جانشینى دارد. اگر کشور را تضعیف کنند چه خودمختارى عموماً به عنوان حق مردم براى تشکیل دولت و حکومت خود تعریف مى شود. این اصل مهمى است، اما این «خود» کیست که تعیین تکلیف مى کند؟
خودمختارى یک اصل مبهم اخلاقى است. وودرو ویلسون فکر مى کرد که مشکلات اروپا در ۱۹۱۹ را حل خواهد کرد اما بیش از آنکه مشکلى حل کند بر مشکلات افزود. امروز کمتر از ۱۰ درصد کشورهاى دنیا متجانس و همگن هستند اما در نظر گرفتن خودمختارى به عنوان یک اصل اولیه اخلاقى مى تواند تبعات فاجعه بارى در بسیارى از مناطق به دنبال داشته باشد. میل به خودمختارى در دنیاى امروز باید به صورت مورد به مورد ارزیابى شود و باید انگیزه ها، ابزارها و تبعات آن را در نظر بگیرد. در یک چارچوب چند بعدى و چندجانبه نیز باید چنین روشى اعمال شود.
* چه دلایلى وجود دارد که اثبات کند امریکا با یکجانبه گرایى موفق نمى شود؟
** مسائل فراملیتى متعددى مانند تغییرات جوى و بحران اقتصادى وجود دارد که هیچ کشورى به تنهایى قادر به حل آنها نیست.
حمله به عراق از مصادیق بارز یکجانبه گرایى بود.
* درس هاى بحران عراق براى امریکا و دنیا چیست؟
** حصول موفقیت در مسائلى مانند عراق مستلزم مشروعیت چندجانبه است. اتکا به اطلاعات نادرست و قدرت سخت مى تواند منجر به فاجعه شود. به نظر من سیاست خارجى بوش، امریکا را ضعیف تر کرد. پاسخ به حملات القاعده، در افغانستان ضرورى بودن هجوم به عراق یک اشتباه راهبردى بزرگ بود که قدرت نرم امریکا در جهان اسلام را کاهش داد و منافع ژئوپلیتیکى و اهرم انرژى آن را قوى تر نکرد.
* سؤال بسیارى از ناظران این است که ایده آل هاى نسل جدید سیاستمداران امریکا چیست و امریکاى امروز چگونه دنیایى مى خواهد؟
** به نظر من اگر امریکا مطابق خطوطى که در سخنرانى تحلیف اوباما آمد حرکت کند شاید موقعیت مناسبى بیابد. او گفت که «قدرت از طریق استفاده محتاطانه از آن رشد مى کند؛ امنیت ما الگوهاى ما و کیفیات تعدیل کننده از خویشتندارى ما نشأت مى گیرد». این لحن جدید و نقطه آغاز خوبى براى سیاست خارجى جدید امریکاست.
* قدرت هوشمند که این روزها در امریکا از آن سخن گفته مى شود، چیست؟
** قدرت هوشمند عبارت از توانایى تلفیق قدرت سخت و نرم براى ایجاد راهبردهاى موفق است. هیلارى کلینتون در جلسه شهادتش در کنگره به این نکته اشاره نکرد. دولت جدید امریکا براى رویارویى با چالش هاى کنونى و آینده پیش روى امریکا باید دیدگاهى راهبردى نسبت به تلفیق قدرت سخت و نرم براى ایجاد قدرت هوشمند داشته باشد.
* قدرت نرم چگونه هوشمند مى شود؟
** البته قدرت نرم عبارتى است که من براى توصیف ابزارهاى سیاست خارجى به منظور «دستیابى ملت ها به نتایج دلخوه از طریق ایجاد جذابیت» به کار بردم. بسیارى از ترقى خواهان این مفهوم را قبول دارند اما از نام آن بیزارند. ایده هوشمند را سال ۲۰۰۴ در کتابم با عنوان قدرت نرم مطرح کردم زیرا مى خواستم مردم بدانند قدرت نرم ضرورى است اما کافى نیست.
* دولت جدید امریکا چگونه مى خواهد قدرت نرم را در خارج اجرا کند؟
** امریکا با سرمایه گذارى مجدد در راه خیر جهانى مى تواند یک قدرت هوشمندتر شود. یعنى باید به همه مردم و دولت هاى سراسر دنیا چیزهایى بدهد که آنان در غیاب رهبرى امریکا قادر به دستیابى به آن نیستند. امریکا با قدرت نظامى و اقتصادى در کنار سرمایه گذارى وسیع تر در قدرت نرم مى تواند چارچوب لازم براى مقابله با چالش هاى جهانى ایجاد کند. چندى پیش رابرت گیتس وزیر دفاع امریکا خواستار تعهد بیشتر دولت امریکا به ارائه پول و تلاش بیشتر در راستاى ابزارهاى قدرت نرم مانند دیپلماسى، کمک هاى اقتصادى و وسایل ارتباط جمعى شد زیرا امریکا به تنهایى قادر به دفاع از منافع خود در سراسر دنیا نیست.
وى خاطرنشان ساخت که مجموع هزینه هاى نظامى حدود نیم تریلیون دلار در سال است اما این هزینه براى وزارت خارجه ۳۶ میلیارد دلار است. او گفت: «من در این وزارتخانه هستم تا ظرفیت هاى خودمان را در رابطه با قدرت نرم و تلفیق آن با قدرت سخت افزایش دهم.»
* عناصر کلیدى قدرت هوشمند در خاورمیانه چیست؟
** من معتقدم تقابل کنونى، برخورد اسلام و غرب نیست بلکه جنگ میان اقلیت تروریست است و اغلب گروه هاى مذهبى آن را قبول ندارند. امریکا در مقابل تندروهایى نظیر القاعده باید از قدرت سخت استفاده کند زیرا قدرت نرم هرگز آنها را جذب نمى کند. اما قدرت نرم براى جذب جریان غالب و خشکاندن ریشه حمایت از افراطیون ضرورى است.
* آینده روابط ایران و امریکا را چگونه پیش بینى مى کنید؟
** به روابط آینده ایران و امریکا خوشبینم. اما مسئله اینجاست که باید هر دو طرف به این نتیجه برسند که دست کم در خاورمیانه منافع مشترک زیادى دارند. متأسفانه درگیر سوءتفاهمى درباره ضرورت روابط دوجانبه هستیم.