در این شرایط نمی‌توان از صلح صحبت کرد

* تاثیر تحرک افکار عمومی ترکیه در پاسخ رسمی ترکیه نسبت به آنچه در غزه رخ داد را چگونه می بینید و نظر شما در این مورد چگونه است؟
** هیچ شکی نیست که هر انسان باوجدانی از آنچه در غزه رخ داد، تحت تاثیر قرار می گیرد، به خصوص اینکه اگر خودش پدر و مادر باشد غیرممکن است در برابر آنچه مشاهده می کند تحت تاثیر قرار نگیرد. به عنوان یک مقام سیاسی مسوول در کشورم معتقدم تظاهرات ها در سراسر جهان اقدامی طبیعی و بیان کننده وجدان بیدار ملت ها بود. ملت ترکیه آنطور که سزاوار بود و براساس مسوولیتش در قبال مسائل منطقه به برپایی تظاهرات پرداخت. ملت ترکیه نمی تواند در برابر چنین وقایعی سکوت کند. ملت ما موضعگیری اش را با قدرت و دموکراسی بیان کرد.
* به صورت دائم از ایده و طرح ترک ها برای پایان دادن به بحران غزه در دمشق و قاهره سخن به میان می آید، اصولااین افکار و ایده های ترک ها چیست؟
** ما ابتدا طرح همه گروه ها را با مسوولیت پذیری و اهتمام شنیدیم و به بررسی طرح های خود پرداختیم تا به یک را هکار قابل قبول از نظر تمام گروه ها برسیم که در مجموع شامل اجرای آتش بس، بازگشایی گذرگاه ها و همچنین عقب نشینی ارتش اسرائیل از غزه بود. طرح ما تقریبا مورد قبول قرار گرفت و نیاز چندانی به اصلاح به جز در موارد اندکی نداشت، زمانی که اسرائیل آتش بس یکجانبه را مطرح کرد، ما نیز سعی کردیم حماس را به برقراری آتش بس راضی کنیم و در این مساله موفق شدیم اما سوریه، مصر و قطر نقش مهمی در دستیابی به این نتیجه داشتند.
* آیا ممکن است به راه حل دائمی برای پایان دادن به درگیری ها در غزه بدون در نظر گرفتن نقش تشکیلات خودگردان فلسطین برسیم؟
** بحث آتش بس یک گام اولیه بود نه پایان راه. راه حل نهایی و فراگیر باید دربرگیرنده کل مساله فلسطین و نه تنها نوار غزه باشد. باید راه حل فراگیر برای مساله فلسطین بررسی شود لذا باید فورا در راستای تحقق آشتی ملی فلسطینی ها گام برداشت و طرحی سیاسی که در برگیرنده تمام گروه های فلسطینی ازجمله حماس باشد ارائه شود. ما به منظور دستیابی به چنین راه حلی تلاش می کنیم.
* ترکیه دارای تجربه ای دیرینه درخصوص ارسال نیروهای مراقب به الخلیل در کرانه باختری است، شما هنوز هم در مورد این تجربه فکر می کنید و آیا می توان این تجربه را در مورد غزه هم عملی کرد؟ نظر شما در مورد ارسال نیروهای نظامی یا مراقبان به این منطقه چیست؟
** ما همواره آماده ارائه همه گونه کمک و حمایت از فلسطینی ها هستیم، اما فکر اعزام نیروهای ترکیه به نوار غزه در حال حاضر در برنامه های ما نیست. در صورتی که اوضاع اقتضا کند، ما می توانیم ناظرانی غیرنظامی را به نوار غزه بفرستیم. اگر این امر در راستای تثبیت برقراری آتش بس ضروری باشد و فلسطینی ها درخواست کنند، ما آماده ایم. ما همچنین آماده ایم کارشناسی هایی را در زمینه بازسازی نوار غزه و بازسازی سیستم های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی صورت دهیم.
* ترکیه به حماس چگونه نگاه می کند؟ دلیل اینکه تا این اندازه به حماس نسبت به دیگر طرف ها نزدیک شده اید، چیست؟
** حماس یک تشکل سیاسی است که تحت شروط اشغالگران اسرائیل ایجاد شده است. حماس در سال 2006 خواستار مشارکت در  انتخابات شد و با رای مردم پیروز شد. البته موضعگیری ما در قبال تمام گروه های فلسطینی یکسان است. ما از همان ابتدا بر عدم در حاشیه قرار دادن حماس یا در حاشیه قرار دادن نوار غزه تاکید کردیم. دیدگاه، ترجیح دادن یک گروه بر گروه دیگر نیست، ما به انتخاب دموکراتیک مردم فلسطین و نتایج این انتخاب احترام می گذاریم.
* آینده حماس را چگونه می بینید؟ راه های آشتی میان حماس و تشکیلات خودگردان در چیست؟ به نظر شما چگونه می شود این آشتی را برقرار کرد؟
** حماس باید جایگاه خود را در میدان دموکراسی فلسطینی به موازات پایان دادن به اشغالگری اسرائیل ادامه دهد، این را باید در نظر داشته باشیم که حماس بازیگری سیاسی و جزئی از روند دموکراسی فلسطینی به همراه دیگر احزاب فلسطینی است. حماس باید نقشی سیاسی ایفا کند و جزئی از روند سیاسی و دموکراسی در فلسطین باشد. همه باید به نتایج انتخابات فلسطین احترام بگذارند و تشکیلات خودگردان فلسطین باید مشروعیت و قدرت خود را براساس حمایت مردمی اش به دست آورد نه حمایت خارجی. در صورت دستیابی به توافق ملی در این چارچوب، حماس و فتح باید آشتی کنند و من به تجربه دموکراسی فلسطینی ایمان دارم و این مساله می تواند تحقق یابد.
* بعد از این ویرانی ای که ماشین جنگی ارتش اسرائیل آن را خلق کرد، آیا ممکن است همچنان از صلح سخن بگوییم؟
** صلح آرزویی است که امکان ندارد بمیرد. ما همواره امیدواریم صلح برقرار شود و در راستای آن تلاش می کنیم و از تمام امکانات خود در این مورد بهره می گیریم. مبارزه به خاطر صلح در خاورمیانه حرف دیروز نیست، بلکه سال های طولانی است که این تلاش ادامه دارد. ما بر عزم و تلاش خود به خاطر صلح در مرحله آینده پایداریم. اما باید به این نکته هم اعتراف کنم که حمله اخیر اسرائیل به نوار غزه موجب تردید جدی در قبال جدیت اسرائیل در زمینه تحقق صلح شد. امکان پذیرش موضعگیری اسرائیل که مخالف قطعنامه های بین المللی - مانند قطعنامه 1860 شورای امنیت - است وجود ندارد. ناراحتی واقعی من از عدم صلح و آشتی میان خود اعراب است. اعراب و مسلمین نیز نیازمند برقراری صلح میان خودشان هستند. برخی اعراب با یکدیگر اختلاف دارند در حالی که باید موضعگیری یکسانی در قبال مسائل منطقه داشته باشند و اگر اتحادیه عرب و سازمان کنفرانس اسلامی در برقراری نشست ها و مواضع شان موفق نیستند، به دلیل همین اختلافات است. آنها در مورد غزه راهی را رفتند که فکرش را هم نمی شد کرد.
* اینکه کشورهای غربی از آنچه در غزه می گذرد و عدم رعایت حقوق بشر در این منطقه مطلع بودند را چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا این موضعگیری مفهوم حقوق بشر را از دایره خارج نکرده است و اروپایی ها در این مورد بد عمل نکرده اند؟
** هیچ کس نمی تواند در برابر آنچه در غزه گذشت سکوت کند، کشتار زنان و کودکان غزه ای صرفا امری عربی و اسلامی نیست و وجدان تمام انسان های آگاه را جریحه دار کرده است؛ امکان ندارد آنچه در غزه مشاهده کردیم از خاطره و ناخودآگاه ما خارج شود. حقوق بشر چیزی نیست که متعلق به یک طایفه یا دین باشد، من معتقدم که غرب با پایان یافتن تجاوزها و روشن شدن فجایع به خود خواهد آمد.
* آیا روابط میان ترکیه و مصر پس از پایان حوادث غزه تمام شده تلقی خواهد شد و یا اینکه ادامه خواهد یافت؟
** ما با مصری ها برای رسیدن به آتش بس همکاری نزدیکی داشتیم و من ایمان دارم که ما و مصر دارای تفکری مشترک در مورد بسیاری از حوادث منطقه ای بوده و هستیم و در این مورد همکاری های گسترده ای هم داشته ایم.
* بشار اسد در کنفرانس دوحه تاکید کرد که پروژه صلح مرد. آیا شما نگران آینده صلح سوری - اسرائیلی نیستید؟
** من نمی گویم صلح مرده است، من همزمان با حمله اسرائیل به غزه، در سفری که به دمشق داشتم با مشورت سوری ها تصمیم گرفتیم که مذاکرات صلح را به حالت تعلیق درآوریم. دور پنجم مذاکرات در حالی با موافقت سوری ها به حالت تعلیق درآمد که ما این امر را به اطلاع طرف اسرائیلی از طریق تلفن رساندیم. در شرایط فعلی نمی توان از صلح صحبت کرد، اینکه شما یک طرف صلح باشید اما طرف دیگر به آن احترام نگذارد، این اجازه را نمی دهد که شما در مسیر آن حرکت کنید.
* با تمام این اوصاف و وجود دودستگی ها در میان کشورهای منطقه، آیا شما ایجاد یک سازمان منطقه ای را برای همکاری امنیتی در این مورد لازم می بینید؟
** در حال حاضر ما وسایل و امکانات خوبی در این زمینه داریم که شاید مهم ترین آنها اتحادیه عرب و سازمان کنفرانس اسلامی باشد یا اگر زمان اقتضا کند نشست هایی مانند کشورهای همسایه عراق در این مورد می تواند مفید واقع شود. به صورت کلی باید بگویم که در حال حاضر روابط خوبی میان کشورهای منطقه در جریان است و این بیشترین سود را دارد.