اوباما نومیکس (اقتصاد اوبامایی)

اندور روس سارکین - باراک حسین اوباما روز سه شنبه بعنوان چهل و چهارمین رئیس جمهور ایالات متحده برگزیده شد و با انتخاب او بعنوان اولین مدیر اجرائی ارشد سیاهپوست آمریکا، آخرین سد نژادی در این کشور برچیده شد.
آقای اوباما در نطق پیروزی خود به ایراد سخنرانی درمورد بحران مالی فعلی پرداخت. مبحثی که موضوع بنیادی مبارزات او در مقابل رقیب جمهوریخواهش یعنی مک کین را تشکیل میداد. او باز هم به ذکر این مسئله پرداخت که مسیر دارائی های وال استریت تا حدود بسیار زیادی از دیگر دارائیهای کشور جدا افتاده است.
وی در سخنرانی سه شنبه شب خود اظهار داشت، "بیائید از یاد نبریم که اگر درسی هم از این بحران مالی گرفته باشیم، آن درس این باشد که ما نمی توانیم مادامیکه مین استریت دستخوش رنج و سختی شده است از یک وال استریت شکوفا و پررونق برخوردار باشیم. ما در این کشور فقط در قالب یک ملت یا یک انسان است که بلند می شویم و یا بر زمین می خوریم."
این دیدگاهی است که آقای اوباما بارها و بارها به صحبت درمورد آن پرداخته است. او در یکی از مبارزات انتخاباتی خود در ماه سپتامبر اظهار میدارد:
"ما اجازه می دهیم منافع بعضی از افراد خاص اقتصاد را در اختیار بگیرد و نتیجه حاصل از این عملکرد بوجود آمدن بازاری خواهد بود که بجای رشد یکنواخت و دامنه دار ایجاد حباب و امیدهای زودگذر می کند و بازاری را بوجود می آورد که منفعت وال استریت را بر منفعت مین استریت ترجیح می‌دهد اما در انتها موجب ضرر و زیان هر دو نهاد می گردد."
همزمان با حضور مردم آمریکا بر سر صندوقهای اخذ رای، بازار سهام در ایالات متحده به بالاترین افزایش قیمت خود در روز برگزاری انتخابات ریاست جمهوری طی 24 سال گذشته رسید.
اما معاملات سهام در صبح روز چهارشنبه نزول پیدا کرد. خبرگزاری رویتر وقوع چنین پدیده ای را به سرمایه گذارانی نسبت داد که در مواجهه با پیروزی اوباما توجه خود را بی‌درنگ بر روی انجام کارهائی مشکل و طاقت فرسا متمرکز ساخته‌اند. به نقل از خبرگزاری بلومبرگ، نتایج ضعیف بدست آمده از بازار سهام آرسلورمیتال، بزرگترین بازار فولاد جهان، بعنوان یکی از این عوامل شناخته می شود.
به گزارش پیتر بیکر از خبرگزاری نیویورک، رئیس جمهور منتخب مذاکراتی را بطور مرتب با وزیر خزانه داری، هنری ام. پائولسون درمورد شرایط اقتصادی به انجام رسانیده و امیدوار است تا زمان استقرار در کاخ سفید، آقای پائولسون همکاری نزدیکی با او از جمله در مورد چگونگی اتخاذ تصمیم سرمایه گذاری 700 میلیارد دلاری کنگره داشته باشد.
درعین حالیکه مک کین مشغول بررسی عوامل پشت صحنه مرتبط با شکست خود است، فلوید نوریس از تایمز اینگونه توصیه می کند که او باید تاحدودی پالسون را مسئول این شکست بداند. زیرا تصمیم او مبنی بر فراهم آوردن شرایط برای سقوط بنیاد برادران لهمان، ضربه شدید و تکان دهنده ای را بر پیکر اعتماد و اطمینان سرمایه گذاران و مشتریان آنها بوجود آورد.
از همین حالا بسیاری از کارشناسان با اوباما به رایزنی پرداخته و توصیه هائی را برای برخورد با بحران مالی به او ارائه می دهند تا از روز 20 ژانویه که اوباما سوگند ریاست جمهوری می خورد، آنها را بکار گیرد. چارلز شومر همکار او در سنا هفته گذاشته اظهار داشت که رئیس جمهور جدید باید بسرعت شخص جدیدی را به سمت وزارت خزانه داری منصوب نماید و شبکه منظمی که بر وال استریت نظارت می کند را تقویت کند.
نشریه بریکینگ‌ویوز (Breaking Views) نیز در مقاله‌ای که شب قبل از برگزاری انتخابات منتشر شد اینگونه استدلال می کند که بانک مرکزی باید بار دیگر توسط یکی از برجسته ترین مشاوران مالی آقای اوباما بازسازی شود. براساس این مقاله، رئیس جمهور منتخب باید ساختار بانک مرکزی را تغییر داده و به این بانک حکم کند که تنها در پی برطرف ساختن تورم باشد.
نقطه نظرات ارائه شده توسط بریکینگ‌ویوز پس از شمارش آراء انتخاباتی، حاکی از آن است که امکان دارد گزینه های انتخابی آقای اوباما محدود باشد. افزایش هزینه و گسترش نقدینگی تقریبا غیرممکن است و از همین رو رئیس جمهور منتخب مطمئنا از کارکردن در محدوده خاصی از تنگناها به زحمت خواهد افتاد.
اما خبرها حاکی از آن است که آقای اوباما مشاوران توانائی نظیر آقای فولکر، مبد اوماها و وارن ای. بافت را نیز در اختیار دارد.فلوید نوریس - کامیابی نهایی آقای اوباما بعنوان رئیس جمهور میتواند مربوط به تمایل او برای انجام همان کاری باشد که ریگان در پی انجام آن بود. یعنی تمایل به مبارزه با بیماریهای طولانی مدت اقتصاد و درعین حال پذیرفتن وجود دردهای کوتاه مدت اقتصادی و خطر وقوع یک رکود دراز مدت که میتواند به شهرت و محبوبیت او خدشه وارد سازد.هر دو نفر آنها در سالی بعنوان رئیس جمهور منتخب برگزیده شدند که رکود اقتصادی با شدت زیادی اعتبار و محبوبیت کسانی که قبل از آنها در مصدر کار بودند را خدشه دار ساخته بود و در دوران مبارزات انتخاباتی هر دو نفر، نامزد حزبی که تصدی امور را در اختیار داشت سعی میکرد تا پذیرش حزب رقیب را بعنوان یک ریسک خطرناک جلوه دهد.ریگان بعنوان عامل جناح راست و فردی همراه با دیدگاههای افراطی بتصویر کشیده شده بود و اوباما نیز بعنوان یک لیبرال بی تجربه که دارای ضعف در دفاع ملی بود و طبق اظهارات سارا پیلین با یک تروریست معاشرت داشت معرفی می‌شد.در هر دو مورد بنظر می رسد که بحثهای قبل از انتخابات ریاست جمهوری در متقاعد ساختن رای دهندگان در مورد این مسئله که نامزدهای انتخاباتی گزینه های مورد قبولی هستند، موفق بوده است.
در هر حال، اوباما درحالی وارد دفتر ریاست جمهوری ایالات متحده می شود که این کشور و بیشتر کشورهای توسعه یافته در حالتی از رکود بسر می برند.
این رکود اقتصادی در ماه سپتامبر با بدتر شدن وضعیت بحران مالی و هنگامیکه بانک سرمایه گذاری برادران لهمان در معرض فروپاشی قرار گرفت حالتی از شتاب پیدا کرد و بدنبال آن، تجار و مشتریان شدیدا از ادامه فعالیت خودداری کردند.
انگیزش اقتصاد تقریبا و مطمئنا در راس برنامه کاری اقتصاد دولت قرار خواهد گرفت و شاید اقداماتی هم در این زمینه توسط کنگره ای که اعضای آن تا پایان سال 2008 از کار برکنار خواهند شد، انجام بگیرد. بدیهی است که اوباما در موقعیتی قرار دارد که می تواند به شکل دهی قوانین مجلس کمک کند.
درصورت انجام چنان کاری، عاقلانه است که بر روی مسائل و مشکلات بلندمدتی که نیاز به راه حل دارند نیز تمرکز نماید و تلاش نماید تا بدون بدترکردن اوضاع، به وضعیت اقتصادی تحرک و انگیزه ببخشد.
این مشکلات میتواند دربرگیرنده کسری شدید بودجه، شالوده های فروپاشیده، بالارفتن سریع هزینه های پزشکی و بحران مسکن باشد که با سقوط قیمتها و افزایش رهن شکنی ها همراه شده است.
نظام مالی به یاری کمکهای مالی دولت توانسته است خود را سر پا نگه دارد و بیشتر وامهای وثیقه ای، آنهم در کشوری که بنظر می آید خود بتنهائی یک دژ آزاد از سرمایه داری بازار آزاد باشد، توسط دولت آمریکا یا ادارات آن تضمین یا ایجاد شده است.
بیکاری رو به افزایش است و انتظار می رود اعداد و ارقام مربوط به ماه اکتبر که تا جمعه اعلام می شود، افزایش فاحشی را نشان بدهد.
پیشنهاد عده ای بر این است که آقای اوباما باید برای هزینه کردن در زمینه مسائل زیرساختی فشار وارد آورد و با تقویت ساخت و ساز در جاده ها، پلها و فاضلابها، برای رشد اقتصاد ایجاد انگیزه کند و با رویاروئی با مشکلات بلندمدت زمینه اشتغال را فراهم آورد. اعمال تخفیف در مالیات در اوائل سال جاری موجب افزایش موقت هزینه ها شد، اما تاثیر آن تقریبا و بلافاصله از بین رفت و تکرار چنین راهبردی می تواند میزان بودجه را بدون آنکه تفاوت چشمگیری در سود حاصله ایجاد کند، افزایش بدهد.
چگونگی کاهش بحران رهنی یک مسئله عمده برای آقای اوباما و گروه اکثریت دموکرات حاضر در کنگره خواهد بود. اعمال چنین کاهشی بدون ایجاد عوارض جانبی ناخواسته و نامطلوب کار مشکلی خواهد بود. اقداماتی که موجب تاخیر در اصلاح قیمت مسکن می شود را میتوان تا روزی که بازار مسکن قابلیت بهبود پیدا کند، به تعویق انداخت. اقدامات لازم باید درمورد آندسته از افرادی بکار گرفته شود که در خطر از دست دادن خانه های خود هستند ، بطوریکه موجب تشویق و تحریک کسانی گردد که در پرداخت اقساط خود قصور می ورزند.
شکل دهی مجدد سیستم مالی و قانونگذاری دوباره آن، یک چالش بزرگ در سال 2009 خواهد بود و شاید وجود این واقعیت که بیشتر نهادهای مالی درحال حاضر تاحدودی در اختیار دولت هستند، انجام چنین امری را بیش از پیش با مشکل مواجه سازد.
بزرگترین چالش ریگان وجود تورم روزافزونی بود که سه رئیس جمهور قبل از او یعنی ریچارد نیکسون، جرالد فورد و جیمی کارتر نیز سعی در مقابله با آن کرده بودند، بدون آنکه به موفقیت زیادی دست پیدا کنند. رکود اقتصادی دوران کارتر با راه یافتن ریگان به کاخ ریاست جمهوری به اتمام رسید، اما تمرکز بر رشد اقتصادی کوتاه مدت شرایط را برای پائین آوردن تورم مشکلتر از قبل کرد.
مسیری که ریگان در پیش گرفت حذف و کاهش مالیات بود و همزمان با آن به یکی از روسای بانک مرکزی با نام پل فولکر که توسط کارتر به این سمت منصوب شده بود مجوز و اختیار داد تا با افزایش شدید نرخ سود با تورم به مقابله برخیزد.
نام فولکر - که درحال حاضر مشاور اوباما است - بعنوان یک قهرمان اقتصادی در اذهان باقی مانده و با وجود آنکه 81 سال سن دارد بعنوان یک مورد احتمالی برای انتصاب سمت وزارت خزانه داری به دولت اوباما پیشنهاد شده است. اما فولکر در اوایل دهه 1980 بدلیل ایجاد یک رکود شدید که از زمان تصدی آقای ریگان شروع شده و تا نوامبر 1982 ادامه یافته بود مورد نکوهش قرار گرفت. جمهوریخواهان در انتخابات میان دوره ای 1982 دچار شکست شدند و دموکراتها تصورشان این بود که موقعیت مناسبی برای پیروزی مجدد و برگشت به کاخ سفید در سال 1984 بدست آورده اند.
درعوض، اقتصاد در آنموقع آشکارا در حال شکل گیری مجدد بود و تورم بسرعت رو به کاهش می رفت. ریگان با اکثریت زیادی از آراء مجددا بعنوان رئیس جمهور منتخب برگزیده شد و کسی هم که پس از او این مسند را اشغال کرد یکی از اعضای حزب خود او یعنی جورج اچ.دبلیو. بوش بود.
جورج دبلیو بوش، پسر بوش بزرگ پا به کاخ ریاست جمهوری گذاشت و عزم خود را جزم کرد تا راه ریگان را ادامه دهد و اشتباهاتی که پدرش مرتکب شد را تکرار نکند. اشتباهاتی که منجر شد او تنها برای یک دوره رئیس جمهور آمریکا بشود. او نیز در اوایل پست ریاست جمهوری خود با یک اقتصاد ضعیف مواجهه شد و مانند بوش توانست از قطع اخذ مالیات در موارد بسیار مهم، بعنوان شیوه ای برای انگیزه دار کردن اقتصاد استفاده کند.
اما بوش جوان برخلاف ریگان از افزایش مالیات برای مبارزه با کمبود بودجه که بطور سرسام آوری در حال پیشرفت بود خودداری کرد. با شکوفا شدن اقتصاد او و رئیس بانک مرکزی، آلن گرین سپن که از دولت قبلی برجای مانده بود، نیازی به استفاده از عوامل بازدارنده احساس نمی کرد. ولی اگر آنها از این عوامل استفاده کرده بودند، احتمال داشت بتوان از وضعیت خراب مالی فعلی جلوگیری کرد و یا حداقل از شدت آن کاست.
اوباما نیز مانند ریگان در اولین سال حکومت خود مجبور به رویاروئی با مسائل مالیاتی خواهد شد. قطع و کاهش اخذ مالیات که در حد گسترده ای توسط دولت بوش در سال 2001 انجام گرفت، یک امر موقت بود و لازم است که تا سال 2009 دستخوش تحول گردد. این یک استراتژی بود که تحت حاکمیت اعضای سنا امکان قطع مالیات را بدون نیاز به اخذ آراء حزب دموکرات فراهم آورد .اگر بوش از یک شیوه دوحزبی استفاده کرده بود، قطع اخذ مالیات در محدوده کوچکتری انجام می گرفت و کنگره جدید نیازی به صدور فوری یک صورتحساب مالیاتی نداشت.
کنگره و اوباما برای صدور یک صورتحساب مالیاتی ناچار به ایجاد موازنه در مشکل بلند مدت کمبود بودجه هستند و درعین حال نیاز به انگیزه های کوتاه مدت دارند.
اولین صورتحساب مالیاتی بوش حاکی از یک رهبری بدیمن بود که بر روی سیاستگذاری همراه با تعصب تمرکز یافته بود و تصمیم او مبنی بر عدم سازش با مخالفانش را نشان می داد. اولین صورتحساب مالیاتی اوباما نیز می تواند مشخص کند که آیا او هم مانند آقای جورج دبلیو بوش از همان شیوه دوحزبی گری که در زمان مبارزات انتخاباتی وعده اش را داده بود استفاده می کند یانه.
موفقیت یا شکست دولت او را احتمالا می توان از چگونگی برخورد او با مسائل بلند مدتی که ملت با آن مواجه شده است تعیین کرد و نه از خاتمه یافتن سریع رکود فعلی.