چهار میلیارد یورو، تجارت ایران و فرانسه

* اتاق بازرگانی ایران و فرانسه با چه اهدافی و در چه زمانی تشکیل شده است؟
** اتاق بازرگانی و صنایع ایران و فرانسه وابسته به اتاق بازرگانی و صنایع ایران در مهرماه سال 1365 با مجوز اتاق ایران تاسیس شده است. این اتاق به عنوان برقرارکننده تماس بین بخش خصوصی دو کشور تسهیل کننده فعالیت است تا بخش خصوصی دو کشور را در راستای تحکیم و تعمیق مناسبات اقتصادی و دوستی بین ایران و فرانسه به یکدیگر متصل کند. هدف از تاسیس این اتاق ارائه این مشورت ها بوده تا بتوانیم به این مهم دست پیدا کنیم. این اتاق حدود 600 عضو دارد و یک هیات مدیره 10 نفره دارد (پنج فرانسوی و پنج ایرانی). رئیس اتاق ایران سفیر فرانسه نیز رئیس افتخاری اتاق هستند. در این اتاق علامات تجاری معتبر فرانسه مثل پژو، سیتروئن، توتال، آلستروم، آلکاتل و... عضو هستند. نمادهای تجاری بخش خصوصی کشور ما مثل مهرام، یک و یک، آبسال و... هم عضو هستند و علی الحال مثل هر اتاق بازرگانی این اتاق هم زیر چتر اتاق ایران انجام وظیفه می کند.
* آیا اتاقی در فرانسه به عنوان اتاق بازرگانی فرانسه و ایران نیز وجود دارد؟
** خیر، در این خصوص باید مسوولان تصمیم بگیرند.
* فرانسه در اتحادیه اروپا از نظر اقتصادی دارای چه مقامی است؟
** فرانسه از نظر اقتصادی یعنی در تولید ناخالص داخلی بعد از آمریکا، ژاپن، چین، انگلیس و آلمان در مقام ششم جهان قرار دارد با حدود 2800 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی در سال 2007 ولی از نظر اقتصاد سیاسی جزء دو یا سه کشور اول جهان است به واسطه اینکه از سه نهاد مالی جهانی یعنی صندوق بین المللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی ریاست دو تای آنها را بر عهده دارد. پس در اینجا اقتصاد سیاسی را از اقتصاد جدا می کنیم.
* طرف های تجاری فرانسه کدام کشورها هستند؟
** فرانسه به هر حال کشوری است که دارای قدمت در اروپاست و در این ارتباط بیشتر تجارت آن با کشورهای اروپایی و مستعمرات سابقش است؛ آفریقای شمالی و کشورهای مغرب، هندوچین و کشورهای اروپایی بالاخص اروپای شرقی و مرکزی.
* مبادلات تجاری بین ایران و فرانسه به چه میزان بوده و بیشترشان شامل چه اقلامی می شود؟
** مبادلات تجاری بین ایران و فرانسه حدود چهار میلیارد یورو در سال است که از این میان دو میلیارد یورو آن نفت خام است که ایران به فرانسه صادر می کند. از دو میلیارد یورو باقیمانده حدود یک میلیارد و 900 میلیون یورو فرانسه به ایران صادر می کند و 100 میلیون یورو ایران به فرانسه صادر می کند. صادرات ایران عمدتاً محصولات قدیمی شامل فرش دستباف و در زمینه کشاورزی متشکل از خاویار، پسته، زعفران و کشمش است و اخیراً گازهای مایع شده مثل اتیلن ، متانول و... و از قطعات خودرو هم رادیاتور فلزی را به فرانسه صادر می کند و صادرات فرانسه به ایران نیز 30 تا 35 درصد خودرو و صنایع جانبی آن است. 30 درصد کالاهای سرمایه ای عمدتاً در نفت و گاز و پتروشیمی، 30 درصد کالاهای واسطه ای و حدود 100 میلیون یورو نیز کالاهای مصرفی است. در حقیقت این سبد مبادلات دو کشور است اما در کنار این یکسری محورهای همکاری هم تعریف شده که در حقیقت هرکدام از کشورها در این رابطه یک آورده دارند که در رابطه با این مساله در خودروسازی موارد قابل ذکر عبارتند از ایران خودرو (پژو)، سایپا (سیتروئن)، رنو تراکس (شهاب خودرو و سایپا دیزل) و در ملزومات برقی البرز با (لوگراند)، اشنایدر با (جابون)، در زمینه روغن موتور، بهران با توتال روغن و اخیراً رنو پارس هم با ایران خودرو و سایپا در زمینه تولید L90 همکاری می کنند.
* سابقه مبادلات تجاری ایران و فرانسه به چه زمانی بازمی گردد؟
** این رابطه حدود نیم قرن است که به صورت واقعی شروع شده و همکاری ها در ابتدا از خودروسازی (سایپا و سیتروئن) آغاز شد. البته منظور مبادلات تجاری نیست بلکه در ابتدا ایران مونتاژکار صرف بود. بعد از جنگ ایران آموخت و تا حدی طراحی کرد و ساخت و تبدیل شد به یک شریک تجاری فرانسه که نمونه آن پژو ایران خودرو است یعنی ابتدا ایران خودرو مونتاژ کرد، 405 ساخت، قوی تر شد و بعد از آن توانست پژو پارس و آردی را بسازد و سپس سمند را ساخت و در حال حاضر به سوی ساخت مینیاتور گام برداشته ایم. در نتیجه در 50 سال اخیر به عنوان مونتاژ کار صرف کار را با آنها آغاز کردیم ولی به همت متخصصان و کارشناسان ایرانی می توان گفت پیشرفت بد نبوده، البته نمی شود ادعا کرد فرانسوی ها می خواستند آن را به ایران بدهند. باید گفت کارشناسان و متخصصان ایرانی بودند که توانستند با توجه به فرصت ها از موقعیت خوب استفاده و رقابت کنند و به این پیشرفت ها برسند که در حقیقت من گل سرسبد این همکاری با فرانسه را در سمند می بینم چون در 57 کشور اسلامی دنیا فقط دو کشور خودرو نمادینی داشتند؛ یکی پروتون مالزی با همکاری میتسوبیشی و یکی هم سمند با همکاری پژو بوده است. ولی از آنجا که ایرانی ها همیشه کارشان سرعت می گیرد سمند به مینیاتور ختم شده و دقیقاً می توان گفت در حال حاضر ما شاگرد اول کشورهای اسلامی در نماد خودرو هستیم که نمی شود گفت با همکاری فرانسوی ها ولی به هر حال با همت ایرانی ها و با فضاسازی های لازم، متخصصان داخلی توانستند از فرانسه که یک کشور پیشرفته است این امکان را فراهم کنند و جا دارد به دست اندرکاران این صنعت تبریک بگوییم.
* در پنج سال گذشته، مبادلات تجاری دو کشور ایران و فرانسه در چه سطحی بوده است و در حال حاضر در چه سطحی است؟
** در پنج سال گذشته حجم مبادلات سالانه چهار میلیارد یورو بوده است و تغییر خاصی صورت نگرفته و باید گفت چارچوبی که در پنج سال گذشته حفظ شد ادامه دارد برای اینکه هر دو کشور در این رابطه در حقیقت فضاسازی کرده و بازار را به دست آورده اند.
* ایران به عنون پل ارتباطی کشورهای مختلف و با توجه به جایگاه اقتصادی و ظرفیت بالقوه اش نقش موثر و موقعیت برتری در منطقه دارد که فرانسه از این موقعیت ممتاز با گسترش مناسبات اقتصادی و تجاری می تواند بهره مند شود. استراتژی اتاق در این خصوص چگونه بوده است؟
** اتاق ما صادرات فرانسه به ایران را اصلاً تحت پوشش قرار نمی دهد ما صادرات ایران به فرانسه را پوشش می دهیم. یکی از مشکلات ما در صادرات به فرانسه این است که ما در جهانی شدن فقط با شرکت های فرانسوی طرف نیستیم بلکه با شرکت های 200 کشور طرفیم که با این پیمان ها وارد بازار شده اند پس کار ساده ای نیست ولی باید سعی کرد. ما در این رابطه یکسری مشتری به اندازه بضاعت به صادرکنندگان معرفی می کنیم و در مورد همکاری های فی مابین در یکسری زمینه ها مزیت نسبی و حرف برای گفتن داریم؛ یکی راه و ساختمان و مصالح است. راه و ساختمان یعنی جاده، پل و تونل، سد راه آهن، مصالح سیمان، فولاد، گچ، شیشه، قیر و... این مواردی است که در آ ن حرف برای گفتن داریم و در سطح بالای جهانی حرکت می کنیم. پس ما می توانیم از آنجا که شرکت های فرانسوی روی برخی بازارها اشراف دارند شرکت های یاد شده داخلی را در تماس با این شرکت ها قرار دهیم تا بتوانیم وارد بازار بین الملل شویم و در حال انجام این کار نیز هستیم. فرانسه هم در این زمینه در دنیا اول است. دوم برق است که در این زمینه پیشرفت خوبی داشتیم؛ اعم از پست فشار قوی و نیروگاه.
سوم پتروشیمی است که خیلی پیشرفت کرده ایم ولی هنوز از ما گاز مایع شده و... می گیرند که می توانند محصولاتی با ارزش افزوده بالا تولید کنند. چهارم قطعات خودرو است که درحال حاضر همین مینیاتور ایرانی یا سمند را می توان صادر کرد. پنجم گردشگری است و از آنجا که فرانسوی ها احترام زیادی برای تاریخ و آثار باستانی و فرهنگ ما قائل هستند (اصفهان، شیراز، تهران، همدان، یزد و...) زیاد زیرساخت هتلی نمی خواهند، چون دوست دارند ایران را ببینند و این خود ارزآور خواهد بود. حتی با توجه به وسعت کشور ما ترانزیت نیز اینچنین است و این مواردی است که ما در آن هم مزیت نسبی داریم و هم می تواند ارزآور باشد و هم یک اقیانوس کار است و فرانسوی ها می توانند ما را همکار ببینند نه یک خریدار با ارز نفتی.
* با توجه به پتانسیل های موجود در جهت گسترش مبادلات تجارتی چه راهکارهای عملی را اتاق در این خصوص به مرحله اجرا گذاشته است؟
** اتاق در همه زمینه ها ورود می کند الا سیاست و فرهنگ ولی به هر حال اقتصاد از سیاست جدا نیست. آمارهای سه تا پنج سال گذشته نشان می دهد این تحریم ها روی رقم چهار میلیارد یورو تاثیر چندانی نداشته است. یک تاجر زیاد منتظر سیاست نمی ماند اگر راهی پیدا کند تجارتش را انجام می دهد. شرکت های خیلی بزرگی هستند که ممکن است حرکاتی انجام دهند که آن هم می بینیم پژو همکاری اش را ادامه داد و در اوج بحران رنو به پیش آمد و از آنجا که ما ورودی به سیاست نداریم، نمی توانیم اظهارنظر کنیم ولی تنها موردی که تحریم ها بر آن موثر بود بحث باز کردن (LC) خطوط اعتباری بود که طرف ایرانی با افزایش هزینه روبه رو شد ولی آنجا هم بالاخره حل و فصل شد. به نظر من همانطور که بزرگان می گویند تحریم هیچ اثری ندارد یک مقدار قیمت بالا می رود ولی در جای دیگر با چانه زنی جبران می شود. مثلاً باز کردن خط اعتباری از 100 به 115 افزایش پیدا می کند ولی در جای دیگر با چانه زنی این رقم به 103 کاهش پیدا می کند و این نیز بالاخره طی دو سال در جای دیگر با کالای دیگر جبران می شود. همانطور که گفته شد این تحریم هیچ اثری روی کشور ما ندارد چون بالاخره کشور جاده ابریشم است. بازرگانان ایرانی بسیار، فعال و صبور هستند و من به عنوان یک مهندس اقتصاد می گویم باخت-باخت نیست چون روی چیزی اثر نمی گذارد. می بینیم که در همین شرایط دو شرکت فرانسوی وارد ایران شدند؛ یکی رنونیسان که چهارمین شرکت خودروسازی جهان است و یکی هم شرکت زنجیره ای CARREFOUR (چهارراه) که دومین شرکت زنجیره ای جهان است و تا پنج ماه دیگر فعالیتش را آغاز می کند. گفتنی است علی القاعده این شرکت اجناس اش را از خارج وارد کشور نمی کند، پس جنس ایرانی می خرد و به کیفیت و کمیت ما و تنظیم بازار و حذف دلال ها کمک می کند و قاعدتاً این شرکت در زنجیره خود نیز می تواند صادرات انجام دهد. مثلاً پسته ما را به صورت بسته بندی به سنگاپور یا دیگر شعب خود ببرد که البته این به همت و هنر و همکاری ایران بستگی دارد که ما به این مساله خیلی خوشبین هستیم.
* اگر دامنه بحث را کمی تغییر دهیم و فراتر نگاه کنیم، فرانسه برای مقابله با بحران مالی جهان و رکود اقتصادی چه راهکارهایی اندیشیده است؟
** همانطور که قبلاً گفته شد از سه سازمان معتبر جهانی یعنی صندوق بین المللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی ریاست دوتای آنها بر عهده فرانسوی ها است و در حقیقت این سه نهاد تنظیم کننده روابط مالی بین الملل هستند. این همان توان سیاسی است لذا با توجه به اشراف فرانسه بر دو نهاد می توان گفت بتواند در این خصوص راهکاری پیدا کند. البته به نظر من کار به قدری خراب است که تصمیم گیری رامشکل کرده و ما وقتی با تجار و شرکت های فرانسوی یا ایرانیان آنجا صحبت می کنیم حقیقتاً فاجعه عمیق است و طبق شنیده ها 2009 سال سختی خواهد بود.
* پرسش دیگر در مورد یورو است. یورو واحد پول مشترک اتحادیه اروپا در حال سپری کردن 10 سالگی خود است. این واحد پولی چه تاثیری در روابط تجاری فرانسه با ایران یا دیگر شرکای تجاری آن کشور دارد؟
** یورو بعد از پیدایش نسبت به دلار اوج بیشتری گرفت و همین در صادرات اروپا خیلی اثر منفی گذاشت در نتیجه آنها از یورو خاطره خوبی ندارند، برای اینکه هر چقدر ارزش واحد پول آن کشور بالا برود خرید کمتری از بیرون خواهند داشت و باید گفت یورو در 10 سال اخیر جایگاه بالایی را پیدا نکرد زیرا برای اتحادیه اروپایی که 360 یا 370 میلیون نفر جمعیت دارد با این بضاعت و... انتظار بیشتری نسبت به عرض اندام با این واحد پول جدید می رفت. حال در آینده چه می شود، نمی توان پیش بینی کرد ولی به اعتقاد من کار سخت خواهد بود. برای اینکه ایالات متحده اروپا با توجه به شکاف های فرهنگی و سنتی و تعصبات موجود تا بخواهد شکل بگیرد مشکلات زیادی خواهد داشت زیرا با از بین رفتن مرزها نه اسلواکی ها حرف فرانسوی ها را گوش می دهند و نه فرانسوی ها حرف آلمانی ها را و نه آلمانی ها حرف ایتالیایی ها را.
* اخیراً اخباری در مورد تنش ها بین فرانسه و آلمان شنیده می شود. این تنش ها بین فرانسه و آلمان در زمان ریاست فرانسه بر اتحادیه اروپا وجود داشته و در حال حاضر نیز ادامه دارد، آیا این تنش ها تاثیری بر روابط تجاری فرانسه با ایران یا دیگر شرکای تجاری اش گذاشته است؟
** با ایران خیر. چون همان رقم چهار میلیارد یورو را هر سال در مبادلات تجاری دو کشور داریم. در ارتباط با دیگر شرکای تجاری باید گفت فرانسه ازمقام چهام به مقام ششم تنزل پیدا کرده ولی از نظر اقتصاد سیاسی پیشرفت کرده چرا که قبلاً بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی را در اختیار نداشت. به هر حال در بحران بین الملل، فرانسه تنزل کرده و اگر همین طور ادامه پیدا کند فکر می کنم از ماه های پیش هم عقب تر برود. در حقیقت چین و انگلستان از فرانسه پیشی گرفته اند.
* چشم انداز رابطه تجاری ایران و فرانسه را چگونه می بینید؟
** با توجه به اینکه در اوج بحران ها و تحریم ها این روابط تغییر زیادی نکرده و CARREFOUR هم وارد شد خیلی امیدوار هستیم که این رابطه شکوفا شود و تاکید بر صادرات فرانسه به ایران در برابر ارز نفتی نیست و برای اینکه اینطور نشود، ما باید سریع مزیت های نسبی خودمان را بشناسیم، آورده هایمان را تعریف کنیم (راه، ساختمان، پتروشیمی و...) که در این شکوفایی ما به عنوان بازار معرفی نشویم بلکه به عنوان همکار تکنولوژیک چه در بعد تکنولوژیک و چه در بعد بازارگشایی حضور داشته باشیم. در حقیقت باید گفت بازار در مقابل بازار.در نهایت هدف اتاق ما جاانداختن زمینه هایی است که در آن می توانیم ارزآوری یا ارزش افزوده داشته باشیم.
* آیا اتاق نشست های مشترک نیز دارد؟
** دولت ها با هم در مذاکره هستند و ما چون بخش خصوصی هستیم ارتباط ما با فرانسه از طریق رایزن بازرگانی فرانسه در تهران «میشل للماند » است. ضمن اینکه ما سمینارهای مختلفی را جهت تبادل نظر در راستای اهداف اتاق بین اعضا برگزار می کنیم.