مصرف موادمخدر در ایران نگران‌کننده است

نیکی محجوب
گروه اجتماعی: ایران بیشترین حجم کشفیات تریاک در جهان را دارد. روبرتو آربیتریو نماینده دفتر مبارزه با موادمخدر و جرم سازمان ملل متحد در تهران، روز گذشته در کنفرانس مطبوعاتی گزارش هیات بین‌المللی کنترل موادمخدر «INCB» سال 2005 گفت: براساس این گزارش علاوه‌بر ایران و ترکیه، پاکستان و کشورهای آسیای میانه کماکان به‌عنوان مکان‌های اصلی ترانزیت محموله‌های هروئین افغانستان به مقصد بازارهای غیرقانونی اروپا و آمریکای شمالی استفاده می‌شود.
آربیتریو در پاسخ به سؤال شرق درخصوص اجلاس لندن و سخنان حامد کرزی در مورد عدم توانایی افغانستان به‌تنهایی برای مقابله با موادمخدر و نحوه همکاری UNODC با ایران در مقابله با این مشکل جهانی و کنترل مرزهای دو کشور گفت: به نکته مهمی اشاره کردید، همان‌طور که می‌دانید از ماه مه 2005 این دفتر برنامه جدید حمایتی از ایران را طراحی کرده است، براساس این برنامه جدید پروژه‌ای به نام «کنترل یکپارچه مرزی» به اجرا گذاشته شده است.
این پروژه یکی از نتایج کنفرانس پاریس است. برهمین اساس کارشناسان ایرانی، پاکستانی و افغانی برنامه‌های پژوهشی بین مرزی را برای ارتقای همکاری‌ها به اجرا درآورده‌اند. بنابراین دیدگاه UNODC حمایت از ایران و تقویت ظرفیت‌های این کشور است. هرچند ایران از تمامی ظرفیت‌هایش در سطح عالی استفاده می‌کند.
وی همچنین گفت: کشف تریاک ایران در سال 2004 به دو برابر نسبت به سال گذشته‌اش افزایش یافت. آربیتریو در پاسخ به سئوال دیگر شرق در مورد اظهارات مقامات پاکستانی درباره قاچاق دختران و زنان از پاکستان به ایران، ترکیه و کشورهای عربی و همچنین قاچاق دختران و زنان ایرانی به کشورهای حوزه خلیج‌فارس گفت: قاچاق انسان یک پدیده مهم و پیچیده است. وجود عواملی چون بی‌ثباتی و فقر سبب افزایش روند این معضل می‌شود. برهمین اساس سازمان‌های سودجو، درآمد بالایی را از این راه عاید خود می‌کنند.
در همین راستا با مقامات قضایی و مسئولان ایرانی سلسله گفت‌وگوهایی را انجام داده‌ایم و در تلاش برای اقدام مؤثرتری برای مقابله با پدیده قاچاق هستیم. وی همچنین افزود: برای توافق بر موضوعات مطرح شده باید نسبت به این معضل به آگاهی کامل و فهم درست رسید. نکته دیگر قوانین مصوب برای این پدیده است. کنوانسیون‌هایی چون کنوانسیون پالرمو از جمله این قوانین است. دفتر مبارزه با موادمخدر و کاهش جرم سازمان ملل می‌تواند زمینه‌ای را فراهم کند تا ایران از تجربیات و پژوهش‌های بین‌المللی در حوزه‌های مختلف قاچاق انسان استفاده کرده و این تجربیات را متناسب با ایران به اجرا درآورد.
آربیتریو در پاسخ به سؤال دیگری در مورد ترانزیت مواد و کمک مالی سازمان ملل برای کمک به مبارزه با قاچاق مواد گفت: ایران در این زمینه هزینه بسیاری را تاکنون پرداخت کرده است. بسیاری از اعضای نیروی انتظامی جان خود را از دست داده‌اند. براساس آمار از سال 1979 تاکنون سه هزار و 700 پلیس جان خود را از دست داده و 50 هزار نفر نیز زخمی شده‌اند. همان‌طور که پیشتر اشاره کردم، بخشی از مبارزه بین‌المللی علیه موادمخدر، تقویت ظرفیت مبارزه ایران با این معضل است و جامعه بین‌المللی نیز نقش بسیار مهمی برای این امر قائل است.
جدای از بحث آموزش، موضوع کمک مالی نیز از جمله برنامه‌های UNODC برای همکاری با ایران است. وی در مورد بودجه اختصاص یافته به ایران با اشاره به برنامه اول UNODC در سال 1999 تا 2004 گفت: در برنامه نخست این دفتر مبلغ 12 میلیون و 500 هزار دلار توسط جامعه بین‌المللی تأمین شد. برای برنامه جدید سال 2008- 2006 نیز برای حمایت و تقویت نیروی انتظامی و ... 20 میلیون دلار در نظر گرفته شده است.
آربیتریو با اشاره به اینکه این دفتر خود اعتبار مالی ندارد گفت: ما پروژه‌ها را پیشنهاد کرده و جامعه بین‌المللی نیز هزینه آن را تقبل می‌کند. نماینده دفتر مقابله با موادمخدر و جرم سازمان ملل متحد در پاسخ به سئوال دیگری درخصوص استراتژی برای مقابله با انتقال مواد از این منطقه به اروپا گفت: استراتژی این مسئله بسیار پیچیده است. این موضوع باید در سه سطح بررسی شود؛ نکته اول توجه به سرمنشاء مواد است، با شناسایی این منابع می‌توان سیاست موثری را در این راستا پیاده کرد. تقویت ظرفیت ملی راهکار دیگر است و سومین مرحله که به اعتقاد من بسیار مهم است ارتقای همکاری بین‌المللی است.
شبکه جرم حدومرزی نمی‌شناسد و کارشان را همه‌جا انجام می‌دهند، ما نیز باید استراتژی مشابه آنها را درپیش گیریم. چنین استراتژی‌ای نیاز به همکاری منسجم دارد. وی درخصوص وضعیت سوءمصرف موادمخدر در ایران گفت: وضعیت سوءمصرف موادمخدر در ایران نگران‌کننده است، آمار سال 1999 نشان می‌دهد، یک میلیون و 200 هزار معتاد در این کشور زندگی می‌کنند. گزارش‌ها حاکی از آن است که سوءمصرف در استفاده از کریستال، متامفتامین و اکستازی رو به افزایش است.
آربیتریو در پاسخ به ارتباط سوءمصرف مواد و اچ‌آی‌وی در گزارش INCB گفت: ابتلا به این بیماری در هر منطقه الگویی متفاوت دارد، درحالی‌که الگوی ابتلا به اچ‌آی‌وی- ایدز در آفریقا روابط جنسی است، در ایران و کشورهای دیگر منطقه این الگو مصرف موادمخدر است و اگر در کشوری جمعیت بالایی سوءمصرف داشته باشند احتمال گسترش ایدز نیز بالاتر می‌رود. وی همچنین درخصوص همکاری UNODC و مراکز خصوصی گفت:‌ در چارچوب اجرای برنامه‌های این دفتر از شرکای کلیدی بهره می‌گیریم، سازمان‌های غیردولتی نیز در زمره همین شرکا هستند. NGOها را می‌توان یکی از شرکای اصلی UNODC دانست، این سازمان‌ها فعالیت‌های چشمیگری دارند و در سال 2005 نیز یک NGO ایرانی جایزه جامعه مدنی بین‌المللی را از آن خود کرد.
وی با اشاره به اینکه درخصوص طرح جمع‌آوری معتادان اظهارنظر نمی‌کند، گفت: ایران دارای پیشینه طرح‌های مؤثر در زمینه کاهش تقاضای موادمخدر است و برنامه‌های موثری را در موسسات مختلف از جمله زندان‌ها به اجرا گذاشته است. UNODC اخبار و مطالبی را در این زمینه مطالعه کرده و درخواست اطلاعات بیشتری از مسؤولان کرده است. این گزارشات نگرانی‌هایی را ایجاد کرده، اما در این مقطع اظهارنظر نمی‌کنیم. آربیتریو در پایان کنفرانس درخصوص کشت خشخاش در افغانستان و گزارش هیات بین‌المللی کنترل موادمخدر گفت: افغانستان کماکان تولیدکننده اصلی غیرقانونی خشخاش است، این کشور 87 درصد تولید جهانی این ماده را در سال 2005 دارد.
مجموع سطح زیرکشت خشخاش این کشور 21 درصد کاهش یافته اما افزایش بازده محصول، موجب شده که تولید واقعی تریاک تقریباً در همان میزان باقی بماند. علاوه‌بر این در افغانستان، تولید غیرقانونی هروئین در سطح گسترده اتفاق می‌افتد که نیازمند مقدار زیادی ماده پیش‌ساز انیدرید استیک است. اما تجسس درباره راه‌های مورداستفاده برای قاچاق این مماده به داخل افغانستان همچنان امری کاملاً دشوار است.