رسانه و احساس امنیت در جامعه

آرزو جاودانی
از جمله نقش‌هایی که از سوی کارشناسان علوم ارتباطات اجتماعی برای رسانه‌ها در نظر گرفته شده است،‌ نقش خبری و اطلاع‌رسانی است که از آن به عنوان نظارت بر محیط یاد می‌شود.
در جهان امروز و در عصر اطلاعات،‌ رسانه و به تبع آن خبرنگار به عنوان چشم و زبان مردم و واسطه‌ای بین مردم و دولتمردان عمل می‌کند.
واسطه‌ای که دل‌نگرانی‌های مردم را به مسئولان و پاسخ و عکس‌العمل مسئولان را به گوش مردم می‌رساند و خواستار تغییر یا تصحیح وضعیت به سمت شرایط هرچه مطلوب‌تر می‌شود.
بنابراین این پدیده نه چندان کهنه (رسانه) بدون هیچ چشم‌ داشتی از هر دو سو،‌ به نظارت بر شرایط حاکم بر جامعه، ارگانها و بخشهای مختلف در کلیه سطوح می‌پردازد و با اطلاع رسانی به موقع در جهت نیل به جامعه مطلوب گام بر می‌دارد.
به عقیده صاحبنظران،‌ رسانه‌ها مبنایی برای افزایش آگاهی عمومی در سطح جامعه و هوشیاری مردم در مقابل خطرات احتمالی هستند.
اطلاع‌رسانی رسانه‌های کشور،‌ در نظم و چینشی خاص و با تقسیم عناوین اخبار مربوطه انجام می‌شود،‌ حوادثی از جمله عناوین جای گرفته در بین صفحه‌های روزنامه و یکی از پرطرفدارترین بخشهاست که اخیرا در سایت‌های اطلاع‌رسانی از جمله خبرگزاری‌ها نیز جا باز کرده است.
در این بخش شاهد ارائه آخرین اخبار و آمار جرایم، حوادث و آمار و ارقام و همچنین درج انواع گزارش در رابطه با معضلات اجتماعی مانند خودکشی، ‌قتل، سرقت، تجاوز به عنف، ‌فرار دختران و غیره پرداخته می‌شود.
این در حالی است که به عقیده کارشناسان این وضعیت در احساس امنیت جامعه خلل وارد می‌کند و احساس ناامنی را در جامعه گسترش می‌دهد.
به عقیده مسوولان امر، ارایه این آمار، ارقام و حوادث از سوی روزنامه‌ها "بزرگ نمایی" و دیدن نیمه خالی لیوان و خلاف رسالت اصلی مطبوعات است.
یک زن میانسال در این رابطه گفت: دیدن شنیدن این حوادث نشان‌دهنده افزایش آنان در سطح جامعه است و باعث ایجاد دلهره در والدین می‌شود.
فاطمه دانشگر تاکید کرد: این دلهره در درجه اول ناخوشایند است اما آسیب توجه بیشتر والدین و ارایه برخی نکات ایمنی به فرزندان می‌شود.
وی با بیان اینکه اطلاع‌رسانی در خصوص حضور مجرمینی مانند بیجه در سطح جامعه (قبل از دستگیری) سبب هوشیاری و رعایت نکات ایمنی از سوی خانواده‌ها و کاهش قربانیان چنین حوادثی می‌شود،‌گفت: هشدار به خانواده‌ها یکی از وظایف تعریف شده برای نیروی انتظامی است.
یک دانشجو نیز گفت: ایجاد امنیت و اطلاع‌رسانی از جرایمی که احتمال برخورد با آنان برای هرکسی وجود دارد از سوی دستگاه‌های مربوطه ضروری است.
آمنه توکلی گفت: یکی از موانع تحقق جرم، آگاهی از جرایم موجود در سطح جامعه است که روزنامه‌ها در این زمینه فعالیت قابل قبولی دارند.
وی با بیان اینکه تا زمانی که انسان احساس ترس و ناامنی در خود نداشته باشد اقدامی برای محافظت از خود انجام نمی‌دهد، گفت اطلاع‌رسانی در این زمینه می‌تواند در قالبی نرم‌تر و همراه با ارایه راهکار برای پیشگیری از سوی رسانه‌ها انجام شود.
عضو هیات علمی گروه حقوق دانشگاه تهران نیز با تاکید بر اینکه بی‌خبری مردم باعث ایجاد احساس امنیت بیش از حد در آنان می‌شود، گفت: این احساس سبب عدم هوشیاری مردم و در نتیجه گسترش جرایم می‌شود.
دکتر "شهلا معظمی" با بیان اینکه آگاهی اقشار مختلف جامعه نسبت به اخبار جرایم و حوادث ضرورت دارد،‌گفت: این وضعیت سبب هوشیاری و آمادگی خانواده‌ها برای پیشگیری از قرار گرفتن آنان در آماج جرایم می‌شود.
این جرم‌شناس گفت: در کشورهای اروپایی در عین اطلاع‌رسانی درست به مردم به هیچ عنوان به شرح جزییات واقعه پرداخته نمی‌شود تا دست‌آویزی برای مجرمین بالقوه نباشد.
او افزود: در این کشور‌ها بیشتر بر مجازات جرایم تاکید می‌شود تا عبرتی برای دیگر متخلفین احتمالی باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به احکام اعدامی که در انظار عمومی اجرا می‌شوند، گفت: نگاهی به تاریخچه نظام کیفری نشان از تشدید مجازات‌ها دارد که نشات گرفته از خواست خود مردم است.
دکتر معظمی ادامه داد: تشدید مجازات‌ها هیچ وقت پایان جرایم را به ارمغان نداشته است بلکه به همان نسبت به موجب بروز جرایم شدیدتر و خشونت‌بارتر شده است.
او با بیان اینکه اعلام مجازات‌ها و اطلاع‌رسانی در این باره به مردم در اولویت‌است. گفت: برخی مجرمین پس از دستگیری و اطلاع از مجازات قانونی، ‌اطلاع از چگونگی مجازات را مانع اصلی در اقدام به جرم از سوی خود عنوان می‌کنند.
این جرم‌شناس افزود: این وضعیت سبب افزایش جرایم و در نتیجه غفلت نیروهای انتظامی در ذهن جامعه تفکر غالب می‌شود، این امر تنها با افزایش اطلاعات حقوقی مردم قابل رفع است.
دکتر معظمی نقش رسانه‌های گروهی را در این زمینه بی‌بدلیل دانست و اظهار داشت: آگاهی مردم نسبت به جرایم اجتماعی و پیشگیری از شرایط جرم خیز مانع از قرار گرفتن آنان در برابر جرایم می‌گردد.
یک روانشناس در این رابطه گفت: از نظر روانشناسی هر پدیده شامل دو جزء باز نمایی (نمود حادثه Representation و هیجانی است.
دکتر نغمه مخبر اظهار داشت: هر پدیده و حادثه‌ای، در مخزن خاطرات انسان بایگانی می‌شود و برخورد مجدد با چنین وقایعی در روزنامه‌ها (در صورت سابقه وقوع برای فرد) به هر دو صورت بازنمایی و هیجانی یادآوری می‌شود.
وی افزود: این وضعیت سبب ایجاد اثرات روحی سخت و گاه جبران‌ناپذیری در فرد می‌شود. این روانشناس گفت: در صورت عدم سابقه تجربی چنین حوادثی،‌ وقوع آن برای همنوعان، ‌موجب ایجاد احساس اضطراب و نگرانی در افراد می‌شود.
دکتر مخبر گفت: در صورتی که افراد جامعه روزانه از طریق رسانه‌‌های گروهی در مقابل موج اخبار حوادث قرار گیرند، موجب بازخوانی وقایع و قرار گرفتن فرد در معرض یکسری عواطف منفی می‌شود.
او افزود: هیجان منفی زمینه را برای ابتلای افراد جامعه به انواع اختلالات خلقی که در راس آن اختلالات اضطرابی قرار دارد، فراهم می‌کند.
این روانپزشک افزود: در این حالت به صورت ناخودآگاه احساس تهدید از دست دادن اشیای محبوب (اعم از جاندار و غیر جاندار) بر فرد چیره شده و اضطراب و نگرانی روزانه او را افزایش می‌دهد.
وی ادامه داد: این امر سبب می‌شود علی‌رغم وجود میزان مطلوبی از امنیت در جامعه، فرد و اجتماع احساس امنیت خود را از دست بدهند.