ایران و اعضای شورای امنیت

شورای امنیت سازمان ملل متحد بازوی اجرایی این نهاد بین‌المللی است. اعضای این شورا را 15 کشور تشکیل می‌دهند که 5 عضو دائم آن قدرت‌های اتمی جهان هستند. ایالات متحده آمریکا، فرانسه، بریتانیا، چین و روسیه اعضای دایمی هستند که حق «وتو» یا رد قطعنامه‌های این شورا را دارا هستند. 10 کشور دیگر به تناوب هر دو سال یک ‌بار بر اساس حروف الفبا به شورای امنیت می‌پیوندند.
موضع 5 کشور عضو دایم شورای امنیت در قبال ایران دوشنبه شب گذشته در لندن علنی شده است. سیاست چین و روسیه تحت فشار سه کشور اروپایی و آمریکا متمایل به غرب شده است. واشینگتن طی هفته‌های گذشته فشار سیاسی و اقتصادی فراوانی به پکن وارد کرده تا این کشور را از موضع مخالفت با اطلاع‌رسانی پرونده ایران به شورای امنیت دست بردارد. حجم گسترده تراز بازرگانی میان چین و آمریکا که حدود 120 میلیارد به نفع پکن است باعث شده تا آمریکا نسبت به محدودیت برای ورود کالاهای چینی هشدار بدهد از این اهرم به نفع خود و برای فشار به پکن استفاده کند. روسیه نیز که در حال حاضر تنها شریک هسته‌ای ایران است تاکنون با هرگونه «ارجاع» پرونده ایران به شورای امنیت مخالفت کرده بود اما طبیعی است که در جهان امروز «کرملین» بر اساس منافع ملی‌اش خواهان بیشترین امتیازگیری از دو طرف است. مسکو در حال حاضر منفعت خود را در همراه شدن با ایالات متحده آمریکا دیده است.
تانزانیا: این کشور آفریقایی تا همین دیروز رئیس دوره‌ای شورای امنیت بود. تانزانیا از امروز به مدت یک‌ماه جای خود را به ایالات متحده آمریکا می‌دهد. روابط ایران و تانزانیا در چارچوب مناسبات تهران با قاره آفریقا قابل بررسی است. جمهوری تانزانیا در شمار کشورهای توسعه نیافته است. روابط ایران با این کشور در دوره ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی ارتقا یافت و در اواخر ریاست ‌جمهوری محمد خاتمی نگاهی دوباره به آن شد. مجموع کشورهای توسعه نیافته (جنوب) و عمده دولت‌های آفریقایی نگاهی مثبت به فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران دارند. تانزانیا که مراودات سیاسی خوب و مناسبات اقتصادی نه چندان قابل ذکری با ایران دارد در مجموع از دوستان ایران محسوب می‌شود.
آرژانتین: این کشور در حال توسعه آمریکای جنوبی از مناسبات گرمی با ایران برخوردار نیست. گشایش پرونده قضایی علیه دیپلمات‌های ایران که به دستگیری «هادی سلیمان‌پور» سفیر سابق تهران در بوئنوس آیرس انجامید مناسبات ایران و آراژانتین را تیره کرده است. البته این پرونده اکنون مختومه شده و قاضی آن نیز که مرتکب تخلف شده بود برکنار شد. با این همه به نظر می‌رسد که دلخوری تهران از آرژانتین رفع نشده و این کشور هم تلاش چندانی برای آن نکرده است. بوئنوس آیرس که عضو هیات مدیره آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است در اجلاس شهریور ماه گذشته شورای حکام رای به قطعنامه پیشنهادی غرب داد. آرژانتین از یازدهم اسفند امسال به مدت یک ماه ریاست دوره‌ای شورای امنیت را به عهده می‌گیرد.
کنگو: جمهوری دموکراتیک کنگو در شمار کشورهای در حال توسعه آفریقایی است. ایران حدود یک دهه است که برای گسترش روابط با آفریقا یک کارگروه در وزارت خارجه تشکیل داده است اما با این همه مراودات تجاری قابل ذکری با کنگو وجود ندارد. این کشور حق ایران را در استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای به رسمیت می‌شناسد.
دانمارک: موضع دانمارک درباره برنامه‌های هسته‌ای ایران همسو با اتحادیه اروپا است. البته این کشور تا به حال سعی کرده موضع شفاف خود را مستقیم اعلام نکند و جایگاه بی‌طرفی اما همراهی در مجموعه اتحادیه از خود نشان دهد. تقویت روابط ایران و دانمارک در دوره سیاسیت تنش‌زدایی هم در قالب اعتمادسازی به اروپا دنبال شد و ارتقای روابط دو جانبه اولویت سیاست خارجی هیچ‌یک از دو کشور نشد. اخیراً سفیر دانمارک در تهران به علت چاپ کاریکاتور اهانت‌آمیز در یکی از روزنامه‌های این کشور به وزرات امور خارجه احضار شده است. دانمارک را باید در گروه غرب و همسو با سیاست‌های اتحادیه اروپا رده‌بندی کرد. این کشور را یازدهم فروردین 1385 ریاست دوره‌ای شورای امنیت را به عهده خواهد گرفت.
غنا: غنا عضو جنبش عدم تعهد است. این کشور در حال توسعه آفریقایی البته در اجلاس تابستانی شورای حکام برخلاف پیش‌بینی‌ها به قطعنامه پیشنهادی غرب رای داد. رهبران غنا تا به حال موضع صریح خود را در قبال فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای اعلام نکرده‌اند اما با این همه دیدگاه این کشور در قبال حق ایران برای داشتن چرخه سوخت هسته‌ای قابل پیش‌بینی است. غنا از یازدهم اردیبهشت ریاست دوره‌ای شورای امنیت را عهده‌دار خواهد شد.
یونان: عضو دیگری از اتحادیه اروپا یعنی یونان تا پایان سال جاری میلادی عضو غیردائم شورا خواهد بود. یونان نیز سیاست خارجی خود را همراه با اتحادیه اروپا در قبال ایران تنظیم می‌کند. آتن تا پیش از این چند بار مورد مشورت و رایزنی ایران در پرونده هسته‌ای قرار گرفته بود. مناسبات ایران و یونان در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی به اوج خود طی 25 سال گذشته رسید و رئیس‌جمهور وقت ایران برای اولین بار در سال 1380 از این کشور دیداری رسمی داشت. مناسبات تهران و آتن در این دوره به سرعت رو به گسترش گذاشت و دو کشور همراه با ایتالیا و مصر اتحادی از تمدن‌های کهن تشکیل دادند. این عضو اتحادیه اروپا از یازدهم خرداد سال 1385 ریاست دوره‌ای شورای امنیت را به عهده خواهد گرفت.
ژاپن عضو گروه هشت کشور صنعتی جهان موضعی همسو با غرب در قبال چرخه سوخت اتمی ایران دارد. ژاپن اخیراً با دعوت از منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران درخواست میانجیگری میان ایران و اروپا را ارائه کرده بود که از سوی تهران رد شد. توکیون عضو شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز هست در اجلاس تابستانی شورای حکام همسو با خواست ایالات متحده و در مقابل ایران پیشنهادی رای داد. پرو عضو جنبش عدم تعهد است اما چندان از سیاست‌های این گروه پیروی نمی‌کند. پرو اخیراً سیاست نزدیکی به ایالات متحده را در پیش گرفته است. این کشور از یازدهم مرداد ماه سال 1385 ریاست دوره‌ای شورای امنیت را به عهده می‌گیرد.
قطر: امیرنشین قطر هم بر اساس حروف الفبا اخیراً به جمه اعضای غیر دائم شورای امنیت وارد شده است. قطر عضو شورای همکاری خلیج‌فارس است که چند هفته پیش اجلاس سران آن در بحرین برگزار شد. واکنش فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران به وساطت عمرو موسی دبیر کل اتحادیه عرب از قطعنامه شورای همکاری خارج شد. با این همه قطر در مناسبات دو جانبه با تهران فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای را حق ایران می‌داند. این کشور تا دوسال دیگر عضو دائم شورای امنیت خواهد بود و از یازدهم شهریور نیز ریاست دوره‌ای شورا را عهده‌دار خواهد شد.
اسلواکی: اسلواکی که اخیراً به اتحادیه اروپا پیوسته است بیش از دیگران اعضای این اتحادیه 25 عضوی سیاست خارجی خود را همسو و هماهنگ کرده است. این کشور در حال حاضر عضو شورای حکام نیز هست و در اجلاس تابستانی شورای حکام همسو با اتحادیه اروپا به قطعنامه پیشنهادی غرب رای داد. این کشور مناسبات دوجانبه سطح بالایی با ایران ندارد . اما مناسبات اقتصادی‌اش در سال گذشته میلادی صددرصد افزایش یافت. با این همه گسترش روابط تجاری ایران و اسلواکی تاثیر چندانی به نزدیکی روابط دیپلماتیک دو کشور نداشته است. اسلواکی مناسبات روبه‌رشد و گرمی با ایالات متحده آمریکا دارد. یازدهم مهر آغاز دوره ریاست‌ اسلواکی بر شورای امنیت است. در مجموع از جمع 15 کشور عضو شورای امینت پنج کشور یعنی دانمارک، فرانسه، یونان، اسلواکی و بریتانیا عضو اتحادیه اروپایی هستند، سه کشور آفریقایی تانزانیا، کنگو و غنا در جمع اعضای غیر دائم حضور دارند. ژاپن تنها عضو آسیایی 8 کشور صنعتی نیز تا پایان سال جاری میلادی عضو شورای است. چین و روسیه دو عضو دائم دارای حق وتو چندان رضایتی از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت ندارند. قطر هم در مجموع کشورهای غیردائم عضو شورا رابطه نزدیکی با تهران دارد و می‌تواند بیش از گذشته طرف مذاکره ایران قرار گیرد. ایالات متحده آمریکا هم امروز به مدت یک ماه ریاست دوره‌ای شورای امنیت را به عهده خواهد گرفت. 5 کشور عضو دائم شورای امنیت در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز عضویت دائم دارند. از میان اعضای غیر دائم شورای امنیت نیز در حال حاضر اسلواکی، پرو و غنا به همراه ژاپن عضو شورای حکام هستند. به این ترتیب 8 کشور از 15 کشور فعلی شورای امنیت در شورای حکام نیز حضور دارند.