حلقه گمشده عدالت

شهاب کاشفی
یکی از مباحثی که در آستانه برگزاری نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری مورد توجه کاندیداهای انتخاباتی و به ویژه محمود احمدی‌نژاد کاندیدای پیروز انتخابات قرار گرفت و در این دوره از انتخابات نمود بارزتری داشت مبحث عدالت بود.
کاندیدای پیروز انتخابات،‌ حاکمیت عدالت اجتماعی و اقتصادی در جامعه را از مهمترین اهداف خود می‌دانست و برنامه‌هایی نیز برای تحقق این شعار و آرمان مهم مطرح کرده بود اما این شعارها از گفتار به عمل می‌رسد؟
نگاهی به یکی از مسایل مهم اقتصادی در کشور نشان می‌دهد که حاکمیت عدالت در جامعه حداقل در این یک مورد خاص محقق نشده است. این مسأله مهم، ‌یارانه‌هاست.
موضوع هدفمند شدن یارانه‌ها همواره مورد توجه سیاستمداران و اقتصاددانان کشور قرار گرفته است. حتی سیدمحمد خاتمی رئیس‌جمهور پیشین نیز در آخرین روزهای دوران ریاست جمهوری خود اعلام کرده بود تنها موردی که در زمان ریاست جمهوری خود نتوانست آن طور که تمایل داشت آن را حل کند موضوع هدفمند شدن یارانه‌ها بود.
موضوع هدفمند شدن یارانه‌ها در بخش سوخت اهمیتی دو چندان می‌یابد. سالانه یارانه بالایی برای عرضه بنزین ارزان به بخش سوخت تعلق می‌گیرد تا سوخت ارزان در اختیار مصرف‌کنندگان قرار گیرد. در حالی که قیمت سوخت تقریباً در تمامی کشورهای جهان حتی کشورهای حاشیه خلیج فارس که خود از تولیدکنندگان بزرگ نفت و فرآورده‌های نفتی هستند بیش از قیمت عرضه آن در ایران است.
یارانه کلان در کشور ما در حالی به سوخت تعلق می‌گیرد که بر اساس آمار موجود کمتر از 5 میلیون خانوار ایرانی دارای خودروی شخصی هستند. اگر هر خانوار را 4 نفر فرض کنیم به این نتیجه می‌رسیم که یارانه سوخت تنها به کمتر از 20 میلیون نفر از ایرانیان تعلق می‌یابد و بیش از 50 میلیون نفر دیگر از این یارانه بی‌نصیب می‌مانند.
این در حالی است که اگر یارانه سوخت به طور مساوی بین خانواده‌ها تقسیم شود به هر خانوار به طور متوسط ماهانه مبلغ بالایی تعلقی می‌گیرد. اما در شرایط فعلی این یارانه تنها به مالکان خودرو اختصاص می‌یابد به عبارت دیگر خانوارهای متمولی که از دو دستگاه خودروی پرمصرف استفاده می‌کنند یارانه‌‌ای را دریافت می‌کنند که سهم خانوارهای آسیب‌پذیر است که توانایی مالی بالایی ندارند. این مصداق بارز بی‌عدالتی است و به نظر می‌رسد که یکی از مهمترین نمودهای تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی، ‌هدفمند شدن یارانه‌ها باشد.
به همین دلیل ضروری به نظر می‌رسد آقای احمدی‌نژاد همانطور که در شعارهای خود به مسأله عدالت می‌پردازد باید در عمل نیز برای تحقق عدالت تلاش کند و در نخستین گام به خود جسارت ارائه برنامه مدون برای هدفمند کردن یارانه‌ سوخت را که بخش عظیمی از بودجه مملکت را به طور ناعادلانه به خود اختصاص می‌دهد بدهد.
این موضوع در شرایط فعلی با توجه به اینکه نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز سقف وارد بنزین را کاهش داده‌اند از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد بود آیا احمدی‌نژاد می‌تواند گام اول استقرار عدالت را محکم بردارد؟