درباره پیشنهاد روسیه

یوسف محسن‌زاده 
ارایه پیشنهاد دولت روسیه به ایران در مورد انجام پروسه غنی‌سازی اورانیوم در خاک آن کشور، البته از تلاش مقامات مسکو برای درگیر ساختن خود در کنکاش جاری میان تهران و اروپا در مورد تثبیت حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم مطابق مقررات و قوانین شناخته شده بین‌المللی حکایت می‌کند. البته روسها معتقدند راه‌حل آنان برای پایان دادن این کنکاش که متضمن ادامه غنی‌سازی اورانیوم از سوی ایران در خاک کشورشان می‌باشد، یک راه‌حل میانه است و راه را برای تشدید بحران و ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت مسدود خواهد کرد.
طبعاً از این بابت روسها نه فقط بلحاظ مادی منتفع خواهند شد، بلکه با طرح این پیشنهاد و امید داشتن برای اجرای آن، یکباره خود را به وسط کارزاری انداختند که تا به حال، میان ایران از یکسو و آمریکا و اروپا از سوی دیگر، جریان داشته است. مسکو از این بابت که رأی خود را در شورای امنیت برای جلوگیری از تحمیل تحریم‌ها علیه ایران قاطع و اثر گذار ارزیابی می‌کند، درصدد برآمده است تا بازخورد این جایگاه را بصورت عملی و ملموس در صحنه کنش‌های مرتبط با پرونده هسته‌ای ایران، تجربه کند. با این حال، این بدین معنی نیست که طرح پیشنهادی روس‌ها می‌تواند هرگونه بهانه را از کشورمان برای پیگیری خواسته خود در مورد غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران، سلب نماید.
شاید بتوان طرح روس‌ها را یک نقطه تکمیلی برای خواسته ثابت تاریخی و غیره قابل چشم‌پوشی مردم ایران برای غنی‌سازی اورانیوم بحساب آورد. بعبارت دیگر، چنانچه منظور و مراد روس‌ها، دستیابی به منافع اقتصادی و سیاسی منشعب از اجرای این طرح باشد، می‌توان بطور جداگانه در مورد راه‌اندازی تأسیساتی در خاک روسیه برای غنی‌سازی اورانیوم، با مقامات مسکو مذاکره کرد. اما این بدین معنی نیست که ایران از حق خود برای غنی‌سازی اورانیوم در تأسیساتی که خود در مناطق مختلف احداث کرده است، چشم‌پوشی کند.
طرح روس‌ها می‌تواند پیچیدگی خاصی به وضع موجود بدهد و ناراحتی مسکو از مسکوت گذاشتن پیشنهادش از سوی ایران، ممکن است بعنوان یک برگ برنده نزد اروپایی‌ها برای دستیابی به اجماع جهانی جهت تسهیل ارجاع پرونده هسته‌ای به شورای امنیت، مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به اینکه روس‌ها شریک اقتصادی ایران، بویژه در مورد راه‌اندازی و تکمیل نیروگاه هسته‌ای بوشهر محسوب می‌شوند، می‌توان طرح فوق را در بستر مراودات و تعاملات اقتصادی موجود میان دو کشور، بررسی کرد.
اما این بررسی هیچگاه نباید در چارچوب حق دایمی و برگشت‌ناپذیر ایران برای غنی‌سازی اورانیوم در تأسیسات ایرانی و بدست دانشمندان ایرانی و مبتنی بر دانش بومی، انجام گیرد. باید میان انگیزه‌های اقتصادی روس‌ها برای طرح چنین پیشنهادی و حق خدشه‌ناپذیر ایران برای غنی‌سازی اورانیوم، تفاوت قایل بود. چنانچه خود روس‌ها، به وجود چنین تفاوتی، توجه نداشته باشند، در مذاکرات دوطرفه، باید این نکته بطور جدی گوشزد شود و جایگاه روس‌ها را بطور مشخص، تعیین کرد.