حماس در انتظار پیروزی

حسن هاشمیان
ملت فلسطین امروز به پای صندوقهای رأی خواهد رفت تا در یک انتخابات پارلمانی سرنوشت‌ساز و بی‌نظیر، با مشارکت جنبش حماس، 132 نماینده مجلس کشور را انتخاب کند. این انتخابات که از سوی سازمان جهاد اسلامی تحریم شده است، در حالی برگزار می‌شود که بیشتر کارشناسان مسائل فلسطین درباره پیروزی قاطع سازمان «فتح» تردید دارند.
این انتخابات با وجود محدودیتهای ارتش اسرائیل و فشارهای آمریکا، اما در یک فضای رقابتی و دموکراتیک برگزار می‌شود. طبق قانون انتخابات فلسطین، 66 نماینده از 16 حوزه انتخابیه (11 حوزه در کرانه غربی و 5 حوزه در نوار غزه) و نصف دیگر نمایندگان براساس فهرست‌های انتخاباتی و در سطح کشور فلسطین به عنوان یک حوزه انتخابیه واحد گزینش می‌شوند. طبق ماده سوم و پنجم قانون انتخابات سال 2005 فلسطین، کسانی به پارلمان راه خواهند یافت که حداکثر آراء را در هر یک از 16 حوزه انتخابیه در کرانه غربی و نوار غزه بدست بیاورند و در فهرست انتخاباتی احزاب و گروه‌های سیاسی حزبی پیروز است که بیشترین آراء را در سطح کشور بدست آورد.
در این میان، 11 فهرست انتخاباتی در سطح ملی وجود دارد و کسانی می‌توانند وارد پارلمان شوند که فهرست آنها حداقل 2 درصد آرای سالم شهروندان را بدست آورده باشد. بر این اساس، سهم هر یک از احزاب در پارلمان آینده برابر است با میزان درصدی از آراء کل شهروندان که در یک حوزه واحد ملی نصیب خود خواهند کرد. اما چنانچه یک تشکل سیاسی کمتر از 2 درصد آراء بدست بیاورد، هیچ کرسی پارلمانی در اختیار آن قرار نمی‌گیرد.
نحوه تخصیص کرسی‌های مجلس به اعضای فهرست‌ها نیز مسیر قانونی خاص خود را دارا است. به عنوان مثال، اگر یک حزب سیاسی در فهرست خود 20 نامزد معرفی، اما فقط 5 کرسی را تصاحب کند، طبق قانون، پنج نفر اول لیست انتخاباتی این حزب وارد پارلمان خواهند شد و کمیته انتخابات اجازه تغییر ترتیب نام افراد که از سوی احزاب مختلف در مهلت مقرر برای ثبت نام در انتخابات ارائه شده را نخواهد داد.
* حوزهای انتخابیه (66 کرسی)
شهر قدس ـ 6 کرسی (دو کرسی برای مسیحیان) با 39 نامزد
جنین ـ 4 کرسی با 32 نامزد
طولکرم ـ 3 کرسی با 17 نامزد
طوباس ـ یک کرسی با 9 نامزد
نابلس ـ 6 کرسی (یک کرسی برای سامری‌ها) با 30 نامزد
قلقیلیه ـ 2 کرسی با 10 نامزد
سلفیت ـ یک کرسی با 11 نامزد انتخاباتی
رام‌الله و بیره ـ 5 کرسی (یک کرسی برای مسیحیان) با 34 نامزد انتخاباتی
اریحا ـ یک کرسی با 5 نامزد انتخاباتی
بیت لحم ـ 4 کرسی (2 کرسی برای مسیحیان) با 32 نامزد انتخاباتی
الخلیل ـ 9 کرسی با 46 نامزد انتخاباتی
شمال غزه ـ 5 کرسی با 27 نامزد انتخاباتی
شهر غزه ـ 8 کرسی (یک کرسی برای مسیحیان) با 49 نامزد انتخاباتی
دیربلح ـ 3 کرسی با 18 نامزد انتخاباتی
خان یونس ـ 5 کرسی با 43 نامزد انتخاباتی
رفح ـ 3 کرسی با 12 نامزد انتخاباتی
* نگاهی به برخی از فهرست‌های انتخاباتی احزاب و گروه‌های سیاسی (66 کرسی)
- فهرست البدیل (به معنای جایگزین): این گروه سیاسی 40 نامزد معرفی کرده و ترکیبی از تشکل‌های سیاسی چپ شامل جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین، حزب خلق فلسطین (حزب کمونیست سابق) و حزب فدا ارائه کرده است. این فهرست بوسیله «قیس سامرائی» یک فلسطینی عراقی‌الاصل رهبری می‌شود. این فهرست همچنین یک اسیر فلسطینی را در میان نامزدهای خود در رتبه 37 جا داده است. (اسیر به کسی گفته می‌شود که اکنون در زندان‌های اسرائیل به سر می‌برد.)
- فهرست فلسطین مستقل: این تشکل سیاسی 41 نامزد معرفی کرده است و توسط «مصطفی بوغوثی» رهبری می‌شود. برغوثی سابقاً از رهبران حزب خلق فلسطین به حساب می‌آمد، اما به دلیل اختلافات درون حزبی از آن جدا شد و یک تشکیلات ملی راه انداخت. این پزشک فلسطینی در انتخابات اخیر ریاست دولت خودگردان فلسطین رقیب «محمود عباس» بود و توانست 18 درصد آراء را نصیب خود کند. در فهرست این تشکل، نام یک اسیر فلسطینی دیده می‌شود.
- فهرست شهید ابوعلی مصطفی: «ابوعلی مصطفی» رهبر جبهه خلق برای آزادی فلسطین بود که توسط نیروهای اسرائیلی در آگوست 2001 ترور شد. در حال حاضر، رهبری این فهرست را «احمد سعدات» دبیر کل جبهه خلق برای آزادی فلسطین به عهده دارد که خود از سال 2002 تحت نظر نیروهای آمریکائی و انگلیسی و بنا به درخواست اسرائیل در زندان دولت خودگردان فلسطین در منطقه اریحا به سرمی‌برد. سعدات متهم است در ماه اکتبر 2001 دستور ترور «رحبعام زئیفی» وزیر گردشگری اسرائیل را در پاسخ به ترور ابوعلی مصطفی صادر شده است.
- فهرست تغییر و اصلاحات (جنبش حماس): این جنبش 59 نامزد معرفی کرده است که در میان آنها، 5 نفر از اسرای فلسطینی به شمار می‌آیند. نام 3 نفر از این اسرا در صدر فهرست قرار دارد. این فهرست توسط «اسماعیل هنیه» یکی از رهبران جنبش حماس اداره می‌شود و به عنوان مهمترین رقیب سازمان فتح در این دوره از انتخابات فلسطین مطرح است.
- فهرست سازمان فتح: این سازمان که معروفترین و ریشه‌دارترین تشکل سیاسی فلسطین به حساب می‌آید، با 45 نامزد در انتخابات پارلمانی حضور دارد که در رأس فهرست این سازمان، دو اسیر معروف فلسطینی؛ «مروان برغوثی» و «علی ابویطا» قرار دارند. پیش‌بینی‌ها حکایت از آن دارند که فهرست سازمان فتح با اندکی اختلاف بر جنبش حماس پیروز خواهد شد، اما این پیروزی برای تشکیل دولت آینده فلسطینی کفایت نمی‌کند. از سوی دیگر با وجود این که مروان برغوثی اسیر معروف فلسطینی که در میان مردم این کشور پایگاه گسترده‌ای دارد، جنبش حماس را به تشکیل یک دولت ائتلافی در مرحله بعد از انتخابات دعوت کرده، اما تاکنون پاسخ صریحی به این دعوت از سوی رهبران حماس ارائه نشده است.
بدون شک، ناتوانی فتح در کسب یک پیروزی قاطع در انتخابات، ساختار سیاسی جامعه فلسطین را برای نخستین بار در برابر یک حالت جدیدی قرار می‌دهد که در آن نیروهای اسلامی مبارزه‌طلب ابزارهای سیاسی مؤثر بیش از گذشته در اختیار خواهند داشت و چنین وضعیتی آمریکا، اسرائیل و دولت فعلی خودگردان فلسطین را بشدت نگران کرده و هر یک براساس منافع خود دورنمای مبهمی را در برابر خویش قرار داده است و گاهی نیز برای واداشتن مردم فلسطین جهت انتخاب فهرست سازمان فتح، از زبان زور و تهدید استفاده کرده‌اند.
در روزهای اخیر صفحات بسیاری از روزنامه‌های معروف جهان عرب پر از آگهی‌هایی شده بود که عملکرد دولت فعلی فلسطین را با رنگ‌ها و طراحی‌های زیبا مثبت جلوه داده‌اند و به نظر می‌رسد برخی مؤسسات آمریکایی هزینه چنین تبلیغاتی را قبلا پرداخت کرده‌اند. با این حال، اگر چه این مبالغ ناچیز بوده‌اند، اما هیچ یک از دیگر گروه‌های رقیب فهرست محمود عباس توانایی هزینه کردن چنین دلارهایی برای فعالیتهای انتخاباتی خود را نداشته است.
از سوی دیگر، انتخابات پارلمانی آینده، یک چالش مهم برای فتح به حساب می‌آید که برای مدت بسیار طولانی، بزرگترین تشکل سیاسی فلسطینها بوده است. شکست این تشکل در انتخابات گذشته شوراها و پیش افتادن حماس در آن، این کابوس را در برابر دولتمردان کنونی فلسطین و حامیان آمریکایی و اسرائیلی آنان قرار داده که ممکن است این واقعه در انتخابات پارلمانی امروز (چهارشنبه) تکرار شود.
این موضوع چنان برای آمریکایی‌ها حائز اهمیت است که در ماه‌های اخیر با توصیف حماس به عنوان یک سازمان تروریستی، فشارهای زیادی بر محمود عباس وارد کردند تا مانع مشارکت این جنبش اسلامی در انتخابات پارلمانی شود، اما وی زیر بار این فشارها نرفت و در دیدار با «جورج بوش» در کاخ سفید، اعلام کرد: برگزاری انتخابات فلسطین بدون جنبش حماس امکان‌پذیر نیست. یک نگرانی دیگر آمریکا این است که دولتمردان این کشور مایل هستند طرح موسوم به «خارمیانه بزرگ» خود را از طریق سکولارهایی چون محمود عباس در این منطقه آشوب‌زده به پیش ببرند، اما پیروزی حماس می‌تواند یک شکست و نوعی پسرفت را برای این طرح به ارمغان آورد.
* تهدیدات اسرائیل
با پیش‌بینی پیروزی نیروهای اسلامی و در اختیار گرفتن نزدیک به نصف کرسی‌های مجلس توسط حماس در انتخابات، اسرائیلی‌ها نتوانستند نگرانی خود را از آنچه اکنون در فرآیند صحنه سیاسی فلسطین در حال وقوع است، مخفی کنند و در واکنش به این تغییرات احتمالی، «شائول موفاز» وزیر دفاع اسرائیل تهدید کرد: در صورت نیافتن شریکی برای فرآیند صلح با فلسطینی‌ها، یک دیوار دائمی میان اسرائیل و فلسطین خواهد کشید. وی افزود: اسرائیل برای دفاع از خود دیوار فاصل را توسعه می‌دهد و شهرک‌سازی در بیت‌المقدس را نیز گسترش خواهد داد و از این طریق به دنبال یکپارچه ساختن شهر قدس در قلمرو اسرائیل و تصرف اراضی بیشتر فلسطینی‌ها خواهد بود.
در همین ارتباط، ستاد ارتش اسرائیل اعلام کرد آماده رویارویی با آنچه که «تندروی» فلسطینیها بعد از انتخابات نامیده است، می‌باشد. ژنرال «دان حلوس» در این زمینه گفت: ارتش اسرائیل خود را برای اداره هر نوع درگیری محتمل با فلسطینی‌ها بعد از انتخابات آماده کرده است. به عقیده کارشناسان امور خاورمیانه، ارائه چنین تصویری از درگیری و خشونت از سوی مقامات اسرائیل بعد از پیروزی حماس در انتخابات به این دلیل مطرح می‌شود که دولتمردان اسرائیل تلاش می‌کند شهروندان فلسطینی را ترغیب کنند به رقیب حماس رأی بدهند تا با ایجاد جوی از ترس و خشونت مانع پیروزی حماس شوند.