اسلام به اجبار حکومت نخواهد کرد

دکتر "حسین کچوئیان" گفت: با رای، سیستم‌های سیاسی عوض نمی‌شود، تمام سیستم‌های سیاسی که تاکنون آمده‌اند با جنگ و درگیری روی کار آمده‌اند، در حقیقت جهان اجتماعی و به طور مشخص سیستم‌های سیاسی هیچ موقع بدون نبرد تاسیس نشده‌اند.
به گزارش خبرنگار سیاسی ایسنا، کچوئیان، عصر چهارشنبه در همایش "اسلام و دموکراسی؛ تقابل یا تعامل؟" که از سوی بسیج دانشجویی دانشکده‌ی فنی دانشگاه تهران برگزار شده بود، افزود: نمی‌شود سیستم‌ها را با رای عوض کرد، اگر اینگونه بود ما هر روز یک سیستم داشتیم. جامعه از ابتدا با اعتراض تاسیس می‌شود، هیچ جامعه‌ای نیست که از بدو امر در آن اعتراض وجود نداشته باشد. جنگ هرگز در هستی بشر از بین نخواهد رفت، در هر جامعه‌ای همواره یک رویه‌ی قبول وجود دارد و یک رویه‌ی نفی، دلیل ضرورت جنگ هم در همین است.
وی گفت: به دلیل بداهتی که در قضیه‌ی دموکراسی و اهمیتی که آن به نقش مردم می‌دهد همواره فرض می‌کنیم که اگر پاسخ ما منتهی به دموکراسی نشود و آن را به نوعی در سیستم و پاسخ تئوریک خود نگنجانیم دچار خطا شده‌ایم. ما از ابتدا با این جهت‌گیری پیش می‌آییم و در نتیجه مسیر بحث، مسیر غلطی می‌شود. در مورد بحث اخیری که در مورد مساله‌ی اسلامیت و جمهوریت شده است، باید گفت الزاما توجه به نقش مردم و اهتمام به نقش مردم در سیاست، معادل و مساوی دموکراسی نیست.
وی ادامه داد: مطلب از ابتدا اینطور گفته شده است که مردم در حکومت ذی حق هستند، البته در آن تردیدی نیست اما عده‌ای چنان می‌پندارند با توجه به این مقدمات دموکراسی تنها پاسخی است که برای مبانی مشروعیت حکومت‌ها وجود دارد و گویا در قضیه‌ی تعامل اسلام با دموکراسی هم حتما باید به هر ترتیبی اسلام را با دموکراسی تطبیق دهیم!
این استاد دانشگاه با اشاره به بحث‌هایی که در مورد لزوم به رای گذاشتن اساس نظام گفته می‌شود، گفت: چطور در نظامی که از انقلابی برآمده که 98 درصد مردم به آن رای دادند و با مقیاس‌های معمول دموکراسی‌های غربی سطح مشارکت در آن سطح خوبی است این قضیه مطرح می‌شود؟ اگر قضیه فقط این است که مردم در سیاست نقش داشته باشد یا نه چه دلیل دارد که در مورد انقلابی که خود را با فراخوان‌های دائمی مردم به آنها پیونده زده است این بحث مطرح می‌شود؟
در دنیا ریسک بزرگی در سیاست محسوب می‌شود که دائما لحظات مختلف سیاسی را با حضور مردم در تظاهرات‌ها و ... پیوند بزنید اما سیستم ما دائما خود را به حرکت‌های مردمی پیوند زده است مثل تظاهرات 22 بهمن که یک کار ریسکی بزرگ است. فرض کنید در یک سال درصد مشارکت‌ها پایین بیاید این امر هم در سطح جهانی و داخلی روند ستیز را فعال می‌کند و جریان‌های مختلفی که به صورت منفعل در درون و بیرون کشور منفعل بودند در این بستر به راحتی فعال می‌شوند.
کچوئیان با اشاره به بحث‌های مطرح شده درباره‌ی سازگاری اسلامیت و جمهوریت، تصریح کرد: اینها همه از این برمی‌خیزد که مطلب به درستی فهمیده نشده است. نزاع، یک نزاع کیفی و جوهری است که باید آن را درک کرد و فهمید که مطلب حضور یا عدم حضور مردم نیست بلکه مسائل دیگری است. در باب اسلام و دموکراسی مسائل مبهمی وجود دارد، اسلام و دموکراسی هر دو ابعاد مختلفی دارند و این بر ابهام مساله می‌افزاید اما ما در اینجا دموکراسی را به عنوان شکلی از گرداندن و سازماندهی نظام سیاسی تلقی می‌کنیم تا از آن طریق بتوان فهمید کجا باید رفت.
وی با تاکید بر اینکه "در سطح تجربی نظام‌های سیاسی اگر رضایت مردم را نداشته باشند نظام‌های نامشروع تلقی می‌شوند"، ادامه داد: ما در طول تاریخ انواع مختلف سیستم‌های سیاسی را داشته‌ایم. هیچ سیستم سیاسی وجود ندارد که به طور مطلق براساس زور پایدار بماند و برای مدت کوتاه هم نیاز به مسائلی دارد که به او به طور دائم مشروعیت دهد.
سیستم‌هایی که بر رضایت مردم متکی هستند مشروع و اخلاقی محسوب می‌شوند و اقتضاء حیات انسانی را در نظر می‌گیرند اما این پایان بحث مشروعیت در فلسفه‌ی سیاسی نیست. با این تعبیر شما فقط یک نوع سیستم سیاسی و آن هم دموکراسی خواهید داشت در حالی که در طول تاریخ سیستم‌های سیاسی مختلفی وجود داشته است. یونانیان چند نوع سیستم مشروع سیاسی تشخیص دادند که دقیقا بر رضایت افراد متکی است ولی قالب‌های متفاوتی دارد و لزوما دموکراسی نیستند.
وی امپراطوری‌های ژاپن در دوران جنگ جهانی دوم را سیستم مشروع از نظر آن مردم دانست و گفت: مشروعیت، سازمان و چارچوب توجیهی است که روابط اجتماعی در درون آن به گونه‌ای است که وقتی فرد در آن قرار می‌گیرد نه تنها به طور خودبخودی و با طیب خاطر عمل می‌کند بلکه ذهنش به سمتی نمی‌رود که تردید و تشکیک کند و بگوید مثلا چرا نوعی خاص از عملکرد را تجویز می‌کنند. از این منظر همه‌ی سیستم‌هایی که این تعامل و رابطه به این شکل در آنها برقرار است مشروع و به رضایت مردم متکی‌اند.
این استاد دانشگاه گفت: در فلسفه‌ی سیاسی با این سئوال مواجه هستیم که چه سیستمی درست است و فعل اخلاقی درست کدام است؟ فعل اخلاق آن فعلی است که اقتضاء مقام انسانی است. ما می‌دانیم ممکن است خطا انجام دهیم، سئوال این است که کدام سیستم از سیستم‌های بی‌نهایت ممکن نظام جمعی سیستمی است که شایسته‌ی زندگی افراد در آن است که باید برای تحقق آن بکوشد. برداشت ما از این حوزه بستگی به شناخت و تصور ما از انسان دارد و باید در این حوزه به اقتضاء مقام انسانی توجه کرد.
کچوئیان خاطر نشان کرد: دیانت هم با فرض اینکه چون شما انسان هستید و اقتضائاتی دارید می‌گوید باید به گونه‌ای خاص عمل کنید. وقتی می‌خواهیم از مبانی مشروعیت سیستم سیاسی بپرسیم باید آن را در تصویر جامعی قرار دهیم. در سطح روزمره‌ی سیاسی هوچی‌گری و ... که سیستم باید مبتنی بر رضایت مردم باشد پاسخ مساله نیست. این کار البته در نظام‌های سیاسی انجام می‌گیرد کما اینکه طرف مقابل هم ممکن است تمسکانی به غلط به برخی از مقولات مردم احترام و قبول مردم کند. ما در حوزه‌ی فلسفی سیاسی با این سئوال روبرو هستیم که چه سیستم سیاسی شایسته است که انسان در آن زندگی کند. آنها بحث را در چارچوب خودش نمی‌آورند و در سطحی ابتر و نازل مطرح می‌کنند.
کچوئیان گفت: دموکراسی سیستمی است که تصویر خاص از انسان، حق و درستی دارد. دموکراسی را می‌توان به عنوان روش یا مکانیزام تصمیم‌گیری‌ها در درون ساختار فرهنگی و عقیدتی خاص دانست نه تعیین‌کننده‌ی حق، درستی و نادرستی بلکه بسته به اینکه شما کجا باشید و چه موقعیتی داشته باشید حق معنا پیدا می‌کند. ما با دموکراسی به عنوان روش مشکل نداریم نزاع موجود در کشور ما بر سر دموکراسی به عنوان روش نیست.
وی افزود: وقتی بحث مشروعیت مطرح می‌شود، به غلط جمهوریت را در مقابل اسلام قرار می‌دهند، بحث آنها این نیست که ما به عنوان مکانیزم تصمیم‌گیری‌ها به مردم رجوع کنیم بلکه دموکراسی را به عنوان یک سیستم جامع فلسفی که مبانی حق و درستی و انسانیت ایده‌آل در آن متفاوت است موضوع نزاع است.