بودجه با طعم سیاست

زهره آشتیانی
مقدمه:
یک ماه پس از رسیدن نخستین بودجه سالیانه دولت نهم به مجلس، اکنون این بودجه روی میز «نقد» احزاب و تشکل‌های سیاسی قرار گرفته است.
احزاب و تشکل‌های سیاسی در اقدامی که به طور بی‌سابقه و برای نخستین بار رخ می‌دهد، در نشست‌های داخلی خود به بررسی این بودجه پرداختند. در این بین برخی احزاب اصولگرا نیز همچون منتقدان اصلاح‌طلب به انتقاد از محورها و کلیات بودجه سال 85 پرداختند.
اعتماد ملی گزارش نگاه احزاب از بودجه را بازتاب داده است.
ایثارگران؛ بودجه منطبق بر وعده‌ها
«جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی» از جمله احزابی است که معتقد است بودجه 85 صرفه‌جویی‌های بزرگی در هزینه‌های دولتی به وجود می‌آورد و کشور را به سوی انقلابی در اجرای طرح‌های عمرانی هدایت می‌کند. این تشکل سیاسی که در گزارشی به تشریح دیدگاه‌های خود درباره اولین لایحه بودجه دولت احمدی‌نژاد پرداخته است، بودجه سال 85 را بودجه‌ای منطبق با وعده‌های مسئولان دولت نهم معرفی کرده که در تاریخ بودجه‌نویسی کشور بی‌سابقه است. لطف‌الله فروزنده قائم‌مقام جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی ضمن دفاع از کلیات بودجه 85 می‌گوید: «یکی از تحولات مهم بودجه 85 صرفه‌جویی در هزینه‌های دولتی و عملیاتی کردن طرح‌های عمرانی است.»
او تاکید می‌کند که دیدگاه مجموعه این تشکل سیاسی به کلیات بودجه سال 85 مثبت است و هیچ گونه انتقادی نسبت به عملکرد مردان اقتصادی دولت نهم نسبت به تدوین بودجه وجود ندارد. فروزنده در عین حال منتقدان به بودجه را به دو دسته تقسیم کرد؛ گروهی که از منظر او با دیدگاهی کارشناسی به بررسی سند بودجه می‌پردازند و گروهی که با نگاهی لیبرالی به بودجه سعی دارند تا تحولی را در صحنه اقتصادی کشور به وجود آورند.
وی همچنین می‌گوید: «کسانی که اکنون در رابطه با بحث قیمت نفت اعتراض دارند باید به این نکته توجه کنند که خاتمی نیز با بشکه‌ای 28 دلار قیمت نفت را تعیین می‌کرد ولی بعداً متمم بودجه ارائه می‌شد و همان 40 دلار را دریافت می‌کرد و لذا انتقادات آنها وارد نیست.» وی در عین حال با تاکید بر اینکه برنامه بودجه 85 حتماً عملیاتی خواهد شد تاکید کرد: «مخالفان این بودجه باید بپذیرند که دولت نهم در این فرصت اندک نمی‌توانست برنامه‌ریزی و شاخص‌های عملیاتی را ارائه کند ولی در سال آینده تحولاتی را شاهد خواهیم بود.»
البته گفتنی است در حالی که بسیاری معتقدند ارقام تعیین شده در بودجه بنا بر افزایشی که داشته علاوه بر نفت تنها از محل ذخیره ارزی قابل تامین است، جمعیت ایثارگران اظهار می‌کند که از همان ابتدا به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده که تحت هیچ شرایطی به منابع حساب ذخیره برای امور جاری و عمرانی دست زده نشود.
اعتماد ملی؛ دوری از واقعیت‌ها
حزب اعتماد ملی قرار است در جلسه فردای خود پس از ارائه نظرات کارشناسان بودجه و بررسی کلیات بودجه 85 بپردازد. حزب اعتماد ملی قبل از ارائه هرگونه جمع‌بندی اعلام کرده که بودجه سال 85 به افزایش نرخ تورم می‌انجامد. رسول منتخب‌نیا قائم‌مقام حزب اعتماد ملی ضمن اینکه نظر قطعی درباره لایحه بودجه را به جلسه‌ شورای مرکزی موکول کرد از نگرانی‌های اعضای این حزب نسبت به عدم انطباق آن با برنامه چشم‌انداز 20 ساله سخن گفت. وی گفت: «‌از نظر ما قیمت پیش‌بینی شده برای دولت در این بودجه با واقعیت انطباق ندارد و این امر بحرانی را به وجود خواهد آورد».
البته وی به برداشت مکرر از حساب ذخیره ارزی از زمان تشکیل مجلس هفتم اشاره کرد و گفت: «‌امسال بخش زیادی از ارزهای ذخیره شده صرف کارهای غیر بنیادی شده است و لذا منبع برای تامین اعتبار وجود نخواهد داشت، به گفته وی بودجه دولت نهم برخلاف شعارهایی است که این دولت برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها سر داده است.
موتلفه؛ انتقاد از وابستگی
«‌حزب موتلفه اسلامی» هم از اتکای بودجه دولت نهم به نفت انتقاد کرده و از مجلس هفتم خواسته تا با نقد موشکافانه و مشفقانه دولت را در رسیدن به اهداف چشم‌انداز 20 ساله همراهی کند.
بنابراین محمدنبی حبیبی با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری تاکید کرد: «بارها مقام معظم رهبری بر کاهش وابستگی بودجه کشور به نفت تاکید فرموده‌اند و دولت باید این رهنمون را در برنامه خود بیشتر مورد توجه قرار دهد» وی بودجه وابسته به نفت را برخلاف برنامه چهارم توسعه دانست و توصیه کرد تا مجلس با استفاده از سایر منابع در هنگام تصویب بودجه سال 85 آثار منفی‌‌ای را که از وابستگی شدید لایحه بودجه به درآمدهای نفتی بر آن مترتب است،‌ کاهش دهد و به شفاف‌سازی دیگر منابع درآمدی به ویژه درآمدهای مالیاتی و نفتی، اساسی‌تر بیندیشد.
به اعتقاد او و دیگر اعضای شورای مرکزی حزب مؤتلفه در بودجه دولت نهم برخلاف بودجه سنوات گذشته که هزینه‌های جاری افزایش می‌یافت اعتبارات عمرانی رشد کرده و این در حالی است که مخالفان بودجه 85 بر این باورند که افزایش بودجه عمرانی با افزایش بودجه بخش اجرایی همراه بود که این امر خود موجب تورم‌زدایی می‌گردد.
وی در پاسخ به منتقدان به تورم‌زایی بودجه سال 85 نیز تاکید کرد که بر اساس افزایش حجم 27 درصدی بودجه کشور و در نظر گرفتن هر بشکه نفت 40 دلار اظهار نظرات منتقدان منطقی و عملی نیست.
نمایندگان ادوار: عدم انطباق بودجه با برنامه چهارم
«مجمع نمایندگان ادوار» هم به بررسی بودجه 85 پرداخت و بنابراین جمعی از نمایندگان دوره‌های مجالس گذشته در جلسه‌ای پس از بررسی سند بودجه دولت احمدی‌نژاد به این نتیجه رسیدند که لایحه بودجه 85 با برنامه چهارم توسعه و چشم‌انداز 20 ساله انطباقی ندارد.
اعضای این مجمع معتقدند که تدوین چنین لایحه‌ای نشانگر جهت‌گیری اقتصادی دولت است که اگر مجلس هم همین لایحه را با کمترین تغییرات تصویب کند باید پاسخگوی تبعات جهت‌گیری اقتصادی اصولگرایان باشد.
به گفته یکی از اعضای شورای مرکزی مجمع نمایندگان ادوار، تخصیص اعتبارات از صندوق ذخیره ارزی به پروژه‌های عمرانی و افزایش هزینه‌های جاری و البته وابستگی شدید به نفت مورد اعتراض و انتقاد اعضای این مجمع است که از نظر آنها هیچ‌گونه انطباق کمی و کیفی با برنامه چهارم توسعه ندارد.
مشارکت؛ دوری از بودجه عملیاتی
جهبه مشارکت ایران اسلامی تاکید دارد که لایحه این بودجه با جهت‌گیری‌های اتخاذ شده در سال‌های اخیر نسبت به مباحث اقتصادی کشور هیچ‌گونه انطباقی ندارد. علی مزروعی یکی از اعضای شورای مرکزی جبهه مشارکت که همواره در مجلس ششم مباحث بودجه را به طور دقیق پیگیری می‌کرد با نگاهی به بودجه دولت احمدی نژاد معتقد است که این بودجه از عدم شفافیت بیشتری نسبت به بودجه‌های سنوات گذشته برخوردار است.
به گفته او، در بودجه سال 85 دخالت دولت در اقتصاد گسترش یافته و علاوه بر آن بودجه‌ای متکی بر نفت تدوین شده است.
سپس مزروعی گفت: «این بودجه با بودجه عملیاتی‌ای که وعده داده شده بود فاصله بسیاری دارد.»