ابعاد نظامى و امنیتى تهاجم «سرب گداخته»

هادى مجیدى
رویدادهاى خشن نظامى معمولاً در یک نقطه بلوغ سیاسى و یا شرایط ویژه امنیتى روى مى دهد تا با عبور از آن، مرحله اى جدید را بیافریند. جنگ، یک فرصت طلبى سیاسى با ابزارهاى غیرسیاسى است تا هدف هاى روشنى را محقق سازد و موازنه قوا را به نفع اقدام کننده برهم زند.
در جنگ هاى کلاسیک، معیار سنجش توانمندى هاى دو طرف و یا شاخص هاى پیروزى و شکست با جنگ هاى نسل چهارم و نامتقارن متفاوت است و برترى هاى ابزارى و ادوات جنگى در جنگ هاى جدید تعیین کننده نتیجه جنگ نیست، بویژه این که در جنگ هاى نسل جدید، به جز تسلیحات نظامى، ابزارهاى رسانه اى و فضاى مجازى و کارکردهاى آن نیز مطرح هستند که افکار عمومى و واکنش هاى آن را در قبال رویدادهاى جنگى و حتى سقف رفتارى جنگ و یا طول جنگ تعیین کننده و مؤثر مى سازد.
از نگاه کلوزویتس استراتژیست مشهور آلمانى، «جنگ، استمرار سیاست ورزى با ابزارهاى دیگر است و هدف سیاسى، هدف اساسى جنگ است.»این بدان معناست که جنگ براى اهداف روشن سیاسى شکل مى گیرد و هدف هاى نظامى، پایه اى براى متجلى کردن دستاورد و اهداف سیاسى خواهند بود.
اهداف نظامى و سیاسى و نوع قابلیت ها و ضعف ها، شیوه ها و ابزارهاى جنگ را تعیین و توجیه مى کند.
شرایط سیاسى ـ امنیتى جنگ
جنگ ۲۲ روزه غزه که رژیم صهیونیستى از آن به عنوان «سرب گداخته» یاد مى کرد، در حالى آغاز شد که یک اجماع غربى ـ اسرائیلى و تعدادى از کشورهاى عربى را بر اهداف جنگ علیه حماس در کنار هم قرار داده بود. یک نیاز استراتژیک براى برون رفت از بن بست هاى سیاسى و یا پاسخگویى به نیازهاى امنیتى راهبردى و یا مقدمه سازى براى اجراى طرح خاورمیانه اى امریکا، اساس این پیوند بود.
رژیم صهیونیستى که از جنگ ۳۳ روزه ۲۰۰۶ با شکست خارج شده بود، براى جبران آسیب بر اقتدار و هیبت نظامى و یا توان بازدارندگى خود، باید دست به اقدامى موفق و اعتمادساز در سطح جامعه صهیونیستى مى زد. در گزینه هاى موجود، امکان حمله اسرائیل به ایران وجود نداشت و به جز فقدان تضمین براى کسب پیروزى، هزینه گسترده ناشى از وسعت جنگ، مخالفت غرب و کشورهاى عربى را در پى داشت و آغاز چنین جنگى، آسیب هاى همه جانبه منطقه اى را براى اسرائیل دربرداشت. گزینه دوم، حمله مجدد به حزب الله بود که تجربه ناموفق ۲۰۰۶ سطح نگرانى از شکست جدید را بر تصمیم نهایى گسترده بود، بویژه این که قابلیت هاى جنگى و نظامى حزب الله بنا به ارزیابى و گزارش دستگاه هاى امنیتى اسرائیل، بسیار ارتقا یافته بود و مى توانست این رژیم را با ریسک هاى خطرناکى روبه رو کند. آخرین گزینه رژیم صهیونیستى، حمله به غزه و حکومت حماس بود که با توجه به سطح توانمندى هاى آن، شانس بیشترى براى کسب پیروزى را براى خود احساس مى کردند.کشورهاى مرتجع عربى که خود را زیان دیده از سیاست هاى ۸ سال حکومت بوش در خاورمیانه مى دیدند، براى پاسخ به نیازهاى گوناگون خود، نابودى حماس و مقاومت در غزه را امرى حیاتى ارزیابى مى کردند. رویکرد سازش این کشورها که از سال ۲۰۰۲ طرح مشترک عربى را براى صلح با اسرائیل ارائه کرده بودند، طى سال هاى اخیر، پررنگ تر شده و همگرایى بیشترى در تماس هاى آشکار و پنهان با این رژیم را نشان مى داد. حذف حماس براى جایگزینى ابومازن و جریان حکومت خودگردان و اجرایى کردن طرح سازش با اسرائیل و پایان دادن به مسئله فلسطین، از نگاه این کشورها، فرصت بازیگرى ایران را محدود ساخته و مى توانست موازنه قواى منطقه اى را تدریجاً به نفع کشورهاى یاد شده و به زیان جریان مقاومت منطقه اى و ایران رقم بزند.
امریکا نیز که پروژه خاورمیانه اى آن در ۸ سال گذشته با موانع و چالش ها و ناکامى جدى روبه رو شده و هزینه هاى وسیعى را بر آن تحمیل نموده بود، به دنبال رهیافت جدیدى جهت برون رفت از بن بست طرح هاى منطقه اى بود.
براى اجرایى کردن این اجماع، ساز و کارهاى ایجاد شده طى سال هاى گذشته در همکارى هاى اطلاعاتى (شرم الشیخ) و یا هماهنگى هاى سیاسى و رسانه اى و تعیین سناریوهاى نظامى، سیاسى و تبلیغاتى فعالانه به کار گرفته شد و هزینه هاى مالى آن به عهده عربستان، مدیریت اجرایى صحنه بیرونى به مصر، پشتیبانى و لجستیک جنگ به عهده امریکا و حمایت هاى سیاسى و تبلیغاتى به اروپا واگذار شد.
اهداف جنگ
اگرچه مسئولین رژیم صهیونیستى تلاش کردند با تکیه بر تجربه جنگ ۳۳ روزه ۲۰۰۶ با حزب الله، اهداف جنگ را به روشنى ابراز نکنند تا در تنگناى تفسیرهاى پیروزى در جنگ قرار نگیرند، ولى محورهاى زیر از زبان مسئولان مختلف این رژیم بیان گردید:
۱ـ ضرورت دگرگونى در وضعیت امنیتى غزه و عدم تحمل حکومت حماس
۲ـ نابودى مقاومت و توقف اقدامات آن و بازگشت ابومازن به غزه
۳ـ امروز حماس، فردا حزب الله و.‎..
۴ـ تضعیف حماس
۵ـ جلوگیرى از شلیک موشک از غزه به سوى اسرائیل
۶ـ توقف و جلوگیرى از امکان تسلیح مجدد حماس از طریق تونل هاى مرز رفح
خانم لیونى ماهیت جنگ غزه را، جنگ ارزش هاى تمدن غربى و پیشرفته با تروریست ها معرفى کرد.
سناریو و تاکتیک‌هاى جنگ
رژیم صهیونیستى براى اهداف حداقلى و حداکثرى خود، سناریوهاى مختلفى در نظر گرفته بود تا بتواند در قالب ابهام در هدف هاى اعلام شده، هر میزان ممکن از اهداف را در جنگ کسب کند.
در سناریوى حداکثرى، باید حکومت حماس ساقط و مقاومت بشدت سرکوب و نیروهاى محمد دحلان که در مصر و اردن در قالب طرح امنیتى ژنرال دیتون آموزش دیده بودند، به غزه وارد شده و ابومازن حاکم مى شد. بدین منظور از روش «جنگ پرشدت» و «غافلگیرانه» و «آتش گسترده بر اهداف شناسایى شده» استفاده مى شد و حملات وسیع هوایى در روز اول جنگ و حتى ۴ روز اول، این سناریو را تعقیب مى کرد.
در سناریوى بعدى، با اجراى حملات گسترده هوایى، توپخانه و دریایى بر مناطق مسکونى وشهرى و بر اهداف حکومتى و مقاومت در غزه (سیاست زمین سوخته)، امکان ایجاد شورش مردمى و اعتراض به مقاومت و حکومت حماس مدنظر بود تا بدین ترتیب هدف ساقط کردن حکومت حماس فراهم شود.
در سناریوى سوم، پس از حملات گسترده هوایى و شدت آتش، به حملات زمینى نیز تکیه مى شد تا دو سطح از اهداف براى کسب پیروزى را امکان پذیر کند.
در سطح اول، امکان پذیرى اشغال مناطق شهرى در شمال نوار غزه، شهر غزه و پیرامون آن و یا مناطق جنوبى در شرق خان یونس و یا مرز رفح و نوار فیلادلفى مدنظر بود تا ضمن وارد کردن ضربه به مقاومت و تضعیف آن با هدف هاى سیاسى جنگ از طریق چانه زنى بر روى مناطق اشغال شده دنبال شود.
هدف ثانوى این سطح عملیاتى این بود که با ترور و یا ربایش رهبران مقاومت و یا دستیابى به شالیط، بخشى از اهداف جنگ و پیروزى را ثبت و شرایط چانه اى براى کسب امتیازات سیاسى و اهداف جنگ را محقق نماید.
سطح دوم عملیات در سناریوى اخیر شدت بخشیدن به حملات هوایى و به کارگیرى سلاح هاى ممنوعه و اجراى حملات زمینى و نفوذى براى تضعیف هرچه بیشتر مقاومت و فرسایش آن تا امکان تسلیم پذیرى مقاومت را افزایش داده و یک تصویر از موازنه وحشت (ویرانى سازى) به جاى احیاى توان بازدارندگى را ثبت کند.
نتایج جنگ
ـ اسرائیل شدیدترین حملات ممکن را با به کارگیرى آخرین توان نظامى و تسلیحاتى در جنگ غزه به اجرا گذاشت.
ـ حملات اسرائیل حدود ۱۳۰۰ شهید و ۵۴۰۰ زخمى از مردم غزه گرفت. تمامى مراکز حکومتى و هزاران منزل مسکونى و اماکن تجارى و کسب و کار را ویران کرد.
تلفات مستقیم مقاومت (تمامى گروه ها) حدود ۸۰ شهید و تعدادى زخمى است که آسیب به ساختارهاى مقاومت و امکانات آن بسیار اندک بودند.
برآوردهاى تقریبى، تلفات اسرائیل را نیز حدود ۸۰ کشته و حدود ۱۷۰ زخمى نشان مى دهد که در خسارت هاى دیگر، موشک هاى مقاومت از شعاع ده کیلومترى به شعاع ۵۰ کیلومترى، شهرها، شهرک ها، پایگاه هاى نظامى - هوایى و مراکز تجمع نیروى نظامى و نیروهاى زرهى آن را دربرگرفت.
ـ اسرائیل نتوانست به یک پیشروى مؤثر در مناطق حضور مقاومت دست یابد.
ـ مقاومت از طریق اجراى جنگ چریک شهرى، از درگیرى مستقیم در مناطق آزاد پرهیز کرد و با کشاندن نیروهاى دشمن به حاشیه مناطق مسکونى، تلفات جدى از آنها گرفت که در این بین، تلفات اسرائیل در چالیا و غرب بیت لاهیا، چشمگیر هستند.
ـ واکنش هاى جهانى در سطوح رسمى و مردمى (افکار عمومى) على رغم سانسور خبرى و روش هاى عملیات روانى براى تحریف، تشکیک و تردید و وارونه نشان دادن حقایق، بسیار گسترده علیه اسرائیل شکل گرفت و شعارها و مطالبات آنها ضمن استمرار، ارتقا را نیز نشان داد. اعتراض عمومى در یک مرحله به حمله به مراکز اسرائیلى و کشورهاى مصر و عربستان کشیده شد. حملات به افراد صهیونیست و مراکز آن در برخى کشورها آغاز گردید.
ـ تلاش هدفمند دیپلماسى غربى و اسرائیلى براى برداشتن صفت تهدید اسرائیلى در سال هاى متمادى، در جریان این جنگ به تهدید برجسته اسرائیلى براى منطقه و امنیت و صلح جهانى تبدیل شد.
ـ چهره اسرائیل به عنوان یک جنایتکار جنگى بروز کرد و نتوانست با به کارگیرى گسترده قدرت، آتش و سلاح هاى متنوع جنگى و ممنوعه، اقتدار و موازنه وحشت را ثبت کند.
ـ هزینه هاى دیپلماسى جنگ براى اسرائیل، غرب (امریکا و اروپا) و کشورهاى مرتجع بشدت افزایش یافت.
ـ آسیب پذیرى کشورهاى مرتجع و هم پیمان اسرائیل در جنگ بشدت افزایش یافت و موجب تغییر و یا نرمش در مواضع آنان گردید.
ـ طرح هاى صلح و سازش عربى با تردید جهت ادامه حیات روبه رو شد.
ـ مشروعیت مقاومت که تا به حال در ادبیات سیاسى و تبلیغاتى صهیونیست ها و غرب به عنوان تروریسم توصیف مى شد، بشدت به عنوان مقاومت و مشروعیت مقابله با رژیم صهیونیستى گسترش یافت.
ـ هیچ یک از اهداف نظامى جنگ که توسط مقامات اسرائیلى بیان شده بود محقق نشد و ژنرال عاموس گلعاد اعلام کرد از اینکه نتوانسته حتى شالیت را آزاد کند خجالت زده است.
ـ اگرچه شکاف عربى افزایش یافت ولى مجموعه کشورهاى حامى مقاومت در شرایط بهتر و آفندى و ابتکارى و کشورهاى مرتجع عربى در شرایط انفعالى قرار گرفتند که ناشى از تبانى و همکارى با صهیونیست ها در جنگ بود.
ـ تصویر امریکا در سطح منطقه و جهان بشدت آسیب هاى جدیدى دید که براى اوباما در آغازین روزهاى ریاستش، حاصل مطلوبى نیست و هزینه هاى آن را افزایش مى دهد و اجراى پروژه هاى خاورمیانه اى آن را با دشوارى بیشترى روبه رو مى کند.
ـ فضاى فتنه انگیزى غربى - عربى (ارتجاع) و صهیونیست ها در موضوع شیعه - سنى بشدت فروکش کرد و تمرکز تلاش هاى تبلیغاتى و روانى بر موضوعات قومى و ناسیونالیستى بر روى ایران قرار گرفت، بدین مضمون که ایران به دنبال چشمداشت هاى منفعتى در جنگ غزه است.
ـ سران رژیم صهیونیستى و بویژه فرماندهان و مسئولین نظامى، خود را براى محاکمه در دادگاه هاى بین المللى به عنوان جنایتکار جنگى آماده مى کنند و در داخل اسرائیل نیز براى فروکش کردن اعتراضات جهانى، دادگاه فرمایشى تشکیل شده است.
ـ سطح اعتماد و امیدوارى در داخل رژیم صهیونیستى با افق روشنى روبرو نیست و باید بازتاب هاى آن را در آمار مهاجرت و مهاجرت معکوس از اسرائیل جست وجو کرد.
ـ جنگ غزه موازنه قوا و معادله امنیتى - سیاسى منطقه اى و جایگاه و وزن بازیگران را متأثر کرده و ایران در بهترین شرایط از وضعیت امنیتى و منطقه اى بسر مى برد.
ـ مقاومت غزه با ناکام کردن دشمن از کسب پیروزى، بااقتدار باقیمانده و توان رزمى خود را حفظ کرده و با تکیه بر تجربه سنگین جنگ ۲۲ روزه به افق هاى بالنده تر فکر مى کند.
ـ نتیجه جنگ در رویکردهاى کلان نیز قابل احصا مى باشد و ابراز تمایل غرب و امریکا براى تماس با حماس و به رسمیت شناختن آن، از بازتاب هاى ابتدایى نتایج جنگ مى باشد.
ـ حکومت خودگردان وابومازن در بدترین شرایط سیاسى و هویتى قرار گرفته اند که در صورت رها شدن از سوى غربى ها، افول قطعى و شکست براى آن و جنبش فتح متصور است. لذا غرب، اسرائیل و کشورهاى مرتجع در پروسه سیاسى پس از جنگ، به دنبال «نقش دهى» و احیاى بازیگرى و توان آن هستند.
جنگ در غزه مبدأ یک تحول بزرگ در صحنه فلسطین، دگرگونى عمیق در داخل رژیم صهیونیستى، مؤلفه هاى سیاسى و قدرت در بسیارى ازکشورهاى عربى منطقه، معادله امنیتى و موازنه قواى منطقه اى و سطح کارکردى سیاست ها و راهبردهاى غرب در منطقه خواهد بود.