قزاقستان؛ نظربایف و رفرم سیاسی

روز یکشنبه هفته گذشته مورخ 13 آذر ماه جاری انتخابات ریاست جمهوری در جمهوری قزاقیزستان بر گزار شد و همانطور که منابع خبری و سیاسی پیشاپیش از پیروزی قطعی نور سلطان نظر بایف رئیس جمهور کنونی این کشور خبر داده بودند وی با کسب 90 درصد آراء دوباره رئیس جمهور قزاقیزستان شد.
انتخابات برگزار شده در قزاقیزستان سومین انتخابات ریاست جمهوری در این کشور پس از فروپاشی و به استقلال رسیدن این جمهوری در سال 1991 در این کشور بوده است قرار است نتیجه نهایی رای گیری حدود ده روز دیگر اعلام شود ولی انتظار نمی‌رود با نتایج اولیه اعلام شده تفاوت چندانی داشته باشد.
در این انتخابات بیش از هشت میلیون و 700 هزار نفر واجد شرایط رای دادن بودند.
نور سلطان نظر بایف رئیس جمهوری فعلی قزاقیزستان، زرمه خان تویک بای نخست وزیر اسبق و یکی از رقبای اصلی دولت فعلی علی خان بای من اف رئیس حزب اق ژال ایراصیل ابوالقاسم اف عضو حزب کمونیستی مردم قزاقیزستان و میلس ایلو سیزاف رئیس سازمان طرفداران طبیعت پنج نامزد این انتخابات بودند.
بیش از 1600 ناظر بین المللی از کشورهای مختلف جهان هم بر این انتخابات نظارت می‌کردند نظر بایف از سال 1991 تا کنون رئیس جمهور قزاقیزستان بوده است.
گفته می‌شود انتخابات اخیر قزاقیزستان با معیارهای بین المللی همخوانی نداشته است سازمان امنیت و همکاری اروپا در بیانیه شدید اللحنی اعلام کرد 460 ناظر انتخابات ضمن تایید برخی پیشرفت‌ها در این انتخابات از نقصیه‌هایی خبر دادند که امکان برگزاری یک رقابت معنا دار و پربار را محدود کرده است.
نور سلطان نظر بایف رئیس جمهور فعلی قزاقیزستان بیش از 90درصد از آراء را به دست آورده و نزدیک ترین و اصلی‌ترین رقیب او زرمه خان تو یک بای فقط شش و نیم درصد آراء را کسب کرده است.
آقای نظر بایف که در شانزده سال اخیر به قزاقیزستان حکمرانی کرده است در سخنرانی در جمع هواداران خود گفت: ملت قزاقیزستان به آرامش و ثبات رای داد و نه به انقلاب! چهار صد و شصت ناظر سازمان امنیت و همکاری اروپا گفته اند هر چند در روند برگزاری انتخابات قزاقیزستان پیشرفت‌هایی حاصل شده اما محدودیت در انجام فعالیت‌های انتخاب در اکثر حوزه‌ها و تخلفات متعدد در روز رای گیری از جمله نواقص انتخابات به شمار می‌رود.
واکنش‌های جامعه بین المللی به انتخاب مجدد نور سلطان نظر بایف تقریباً مشابه همان اظهار نظرهایی است که همیشه در مورد تحولات سیاسی مشابه در آسیای میانه شنیده می‌شود.
از یک طرف در مسکو و یا سایر پایتخت‌ها در جمهوری‌های سابق اتحادیه شوروی این طور گفته می‌شود که ظاهراً همه قانع شده اند که این رای گیری به شکل نسبتاً آزاد در فضایی باز و با روشی مشروع انجام شده اما از آن طرف در اظهار نظرهای نهادهای غربی مانند سازمان همکاری و امنیت اروپا گفته می‌شود که برگزاری این انتخابات استانداردهای بین المللی در رعایت دموکراسی را تأمین نمی‌کند.
نور سلطان نظر بایف در سال 1940 متولد شد و در سال 1989 به مقام دبیر اول حزب کمونیست جمهوری شوروی قزاقیزستان دست یافت و در سال بعد به مقام ریاست جمهوری انتخاب شد و از آن زمان تا کنون در انتخابات ریاست جمهوری دوره‌های بعدی پیروز شده و قدرت را در دست دارد مخالفان دولت قزاقیزستان دولت نظر بایف را به سر کوبی آزادی‌های اساسی متهم می‌کنند و گفته می‌شود که اعضای خانواده وی بر جنبه‌های مختلف فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی قزاقیزستان تسلط دارند.
نور سلطان نظر بایف پس از برگزاری انتخاب اعلام کرد که برگزاری موفقیت آمیز انتخابات در آن کشور خط پایانی بوده است بر جنبش‌ها و انقلاب‌های سیاسی اخیر در جمهوری‌های آسیای میانه مانند آنچه در اوکراین و گرجستان که به انقلاب‌های رنگین و مخملین موسوم شده‌اند.
ارزیابی‌های متناقض منتشر شده درباره انتخابات قزاقیزستان از سوی کشورهای مستقل مشترک المنافع و سازمان امنیت و همکاری اروپا بسیار شبیه به واکنش‌هایی هستند که در ماه مارس گذشته به انتخابات پارلمانی در قزاقیزستان ابزار شده بودند. پس از انتخابات یاد شده که انتقادات شدید جناح مخالف دولت و نیز ناظران وابسته به سازمان امنیت و همکاری اروپا را به همراه داشت تظاهرات اعتراضی در قرقیزستان باعث سقوط عسگر آقایف رئیس جمهور این کشور شد.
انتظار نمی‌رفت که چنین رخدادی در قزاقیزستان کشوری بسیار ثروتمند تر است و نظر بایف توانسته با توزیع کافی درآمدهای نفت و گاز در بین اکثر مردم کشورش این احساس را ایجاد کند که از درجه مناسبی از رفاه برخوردار است.
او در سیاست هایش رویکرد مثبتی هم به روسیه داشته و سیاست خارجی اش را متناسب با نگاه کرملین تنظیم می‌کند. در داخل قزاقزستان اگر چه انتقادهایی نسبت به سیاست بسته دولت نظر بایف نسبت به مطبوعات و شکایت از سیاست ارعاب مخالفین مطرح بوده اما دولت حاکم با استفاده ار ترکیبی از امتیازات از یک سو و برخورد قاطع و تنبیهی از سوی دیگر توانسته تسلط خود بر اوضاع را حفظ کند.
نکته مهمی که وجود دارد آن است که اهمیت ثروت منابع طبیعی قزایقزستان باعث شده تا کشورهای روسیه – چین و کشورهای غربی به سیاست‌های آقای نظر بایف به دیده سیاست‌های ثبات ساز برای قزاقستان و فعالین بازرگانی و تجارت بین المللی نگاه کنند و معتقدند که در این کشور چنان نا رسایی‌های عمده ای وجود ندارد که دموکراسی را تحت الشعاع جدی قرار دهد. همین نگاه که برخی آن را نگاه کاسبکارانه به قزاقستان قلمداد می‌کنند باعث شده تا رهبر جناح مخالفین دولت غرب را بدان متهم کند که بیشتر نگاهش به منابع انرژی قزاقستان است و نه دموکراسی و حقوق بشر در قزاقزستان. در این میان نظر بایف هم غرب را متهم می‌کند که به دنبال پر و بال دادن به مخالفین دولت و تأمین مالی فعالیت‌هایی است که سقوط کشورهای آسیای میانه را دنبال می‌کنند.
به هر حال باید گفت در میان مشکلات متعددی که کشورهای آسیای مرکزی و از جمله قزاقستان با آن روبه رو بوده اند مشکل نظام رهبری سیاسی شاید بیش از هر عامل دیگری تأثیر منفی بر روند اصلاحات در این جوامع داشته است. از اواخر سال 1991 تا کنون این جمهوری‌ها به وسیله یک الیت سیاسی اداره شده اند که در مکتب کمونیسم تعلیم دیده و رشد یافته اند چنین ذهنیت و بافت فکری مارکسیستی در حقیقت به آنها اجازه تفکر در حوزه سیاسی باز و دموکراتیک را نداده است.
این در حالی است که تمامی رهبران این کشورها و از جمله قزاقستان در اجلاسیه 1992 که در سازمان امنیت و همکاری اروپا تشکیل شد تعهد و پایبندی خود را به تحقق نظام دموکراسی تصریح کردند و قول دادند که سیستم دموکراسی را در کشورهایشان تاسیس و آن را به عنوان تنها آلترناتیو نظام کمونیستی تلقی نمایند اما در عالم واقع و عمل این رهبران از هرگونه اقدام اساسی برای تحول به سوی دموکراسی خودداری کردند.
مشکلی که در مورد این رهبران وجود دارد این است که آنها متعلق به نظام و فرهنگ سیاسی و سوسیالیستی بوده و چهارچوب نظام فکری سیاسی آنها بر اساس یک سیستم توتالیتر شکل گرفته است.
آنها در حزب کمونیست تعلیم دیده و با دکترین مدیریت سوسیالیستی خو گرفته‌اند مهمتر اینکه این رهبران یک سیستم سیاسی کمونیستی را که مبتنی بر کنترل مرکزی سیاست بوده تجربه کرده‌اند. بسیاری از رهبران این جمهوری‌ها در گذشته به عنوان مقامات عالی‌رتبه حزب کمونیست در کشورهایشان ایفای نقش کرده‌اند روسای جمهور ازبکستان، ترکمنستان و قزاقزستان اسلام کریم اف، صفر مراد نیاز اف و نور سلطان نظربایف که اکنون 90 درصد آرا را در انتخابات اخیر برگزار شده در قزاقستان بخود اختصاص داده به ترتیب رئیس حزب کمونیست در کشورهای خود بودند.
بنابراین با چنین رویکردی تحقق یک نظام دموکراتیک مبتنی بر انتخابات آزاد تعدد احزاب (تحدید قدرت رییس‌جمهور) و یا حتی ایجاد رسانه مستقل در این جمهوری‌ها و خاصه جمهوری قزاقستان که نور سلطان نظربایف با متقاعد کردن مردم خود به رونق اقتصادی و ثبات و آرامش نسبی آنان را متقاعد کرده است دور از انتظار به نظر می‌رسد.