عربستان، متحد سابق نیست

احسان تقدسی: کاندولیزا رایس وزیر خارجه ایالات متحده، سفر دوره‌ای خود به خاورمیانه را دیروز از عربستان آغاز کرد. روزنامه السفیر چاپ لبنان گزارش داد که رایس درآغاز سفرهای دوره‌ای‌اش به خاورمیانه دیروز در جده با ملک عبدالله بن عبدالعزیز پادشاه عربستان و سعود الفیصل همتای سعودی‌اش دیدار کرد. طرفین در این دیدارها به بررسی اوضاع فلسطین، موضوع عقب نشینی اسراییل از لبنان و استقرار نیروهای یونیفل در جنوب لبنان، پرونده هسته‌ای ایران و نشست‌های مربوط به کمیته مشترک استراتژیک عربستان و آمریکا پرداختند.
رایس همچنین امروز برای دیدار با وزرای خارجۀ هشت کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس به قاهره می‌رود و پنجشنبه نیز قاهره را به مقصد تل‌آویو برای دیدار با نخست‌وزیر و وزیر دفاع اسراییل ترک خواهد کرد. انتخاب عربستان به عنوان اولین منزلگاه سفر خاورمیانه‌ای رایس نشان از اهمیت این کشور برای منافع ایالات متحده دارد. ایالات متحده و عربستان با وجود برخی کدورت‌های به وجود آمده میان دو کشور همواره بر ادامۀ روابط حسنه میان خود تاکید دارند. پس از وقوع حملات تروریستی یازدهم سپتامبر و افشای هویت برخی هواپیماربایان که تابعیت عربستانی داشتند، برخی نمایندگان کنگرۀ آمریکا به شدت به دولت بوش نسبت به ادامۀ رابطۀ حسنه با دولت عربستان اعتراض کردند.
وجود مدارس مذهبی در عربستان که به ادعای آمریکایی‌ها «خشونت را تبلیغ می‌کنند، نارضایتی دیگر آمریکایی‌ها از دولت عربستان است. آل سعود در همین راستا اقدام به بررسی صلاحیت تمامی خطبای جمعه و امام جماعت مساجد عربستان کرده است و آن‌ها را به شدت از دخالت در سیاست برخورد داشته است. وجود شخص ملک عبدالله در راس هرم قدرت عربستان نیز از دیگر نگرانی‌های ایالات متحده است زیرا که پادشاه عربستان بر حل مسایل منطقه‌ای در چارچوب کشورهای منطقه تاکید دارد که این امر چندان باب میل ایالات متحده نیست.
حمله آمریکا به عراق، موجب نوعی رکود در رابطه عربستان و آمریکا شد. آمریکا در حالی حمله به عراق را آغاز کرد که عربستان مخالف این حمله بود و حتی اجازه استفاده از پایگاه مشهور الظهران را نیز به نظامیان آمریکا نداد. عربستان اگر چه با حکومت صدام بر عراق مخالف بود اما معتقد است حمله آمریکا به عراق اسباب قدرت گرفتن شیعیان و اکراد افزایش نفوذ ایران از سویی و کاهش قدرت اهل سنت را از سوی دیگر فراهم آورده است. دولت‌های آمریکا همواره از تاثیر قیمت‌های بالای انرژی بر اقتصاد این کشور نگران بوده‌اند.
شاید یکی از اصلی‌ترین دلایل مماشات دول مختلف ایالات متحده با عربستان همین موضوع است. در همین باره می‌توان به این نکته اشاره کرد که همواره طی این سال‌ها همزمان با بالا رفتن قیمت نفت و فشار بر اقتصاد آمریکا، عربستان با افزایش تولید خود به یاری اقتصاد ایالات متحده شناخته و آمریکا نیز به این کشور قول داده تا مشکلات فراروی عربستان برای عضویت در سازمان تجارت جهانی را هموار کند. در حال حاضر فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی مهم‌ترین صادرات عربستان به آمریکا و انواع هواپیما، ماشین‌آلات صنعتی، خودرو و مواد غذایی نیز مهم‌ترین صادرات آمریکا به عربستان را تشکیل می‌دهد.