تشکیل دولت سایه در مصر

درافشانی
با تشکیل دولت سایه از سوی احزاب مخالف دولت مصر، به نظر می‎رسد تحولات این کشور در فاز جدید و جدی‎تری قرار گرفته است. برای نخستین بار در مصر، رهبران 10 حزب مخالف، دولتی تشکیل داده‎اند. براساس توافق‎های به عمل آمده در این دولت 15 نفره، هر یک از اعضا بمدت یک سال، سمت نخست‎وزیری را نیز برعهده خواهد گرفت.
پس از انتخابات پارلمانی اخیر در مصر، تشکیل دولت سایه از طرف احزاب مخالف در این کشور می‎تواند به معنای گام نهادن در مسیری متفاوت با فعالیت‎های گذشته آنها باشد. در تابستان و پاییز گذشته، مصر و مصری‎ها، دو آزمون جدی را در عرصه انتخابات تجربه کردند؛ انتخابات ریاست‌ جمهوری و پارلمانی عرص‎ای بود تا بتوان یک ارزیابی نسبتاً دقیق نسبت به جایگاه احزاب، مشارکت سیاسی و روند تحولات سیاسی مصر به عمل آورد.
نتایح انتخابات ریاست‌ جمهوری و پارلمانی در مصر باز هم ادامه ریاست‌ جمهوری حسنی‌مبارک و حزب دموکراتیک ملی (حزب حاکم) را به تصویر کشید، با این تفاوت که در انتخابات پارلمانی، جمعیت اخوان‎المسلمین با جهشی خیره‎کننده به مثابه یک زنگ خطر برای حزب حاکم عمل کرده است. با این حال، احزاب مخالف دولت در انتخابات ریاست ‌جمهوری و پارلمانی، توفیق چندانی کسب نکردند. این ناکامی که بخش قابل ملاحظه‎ای از آن به فضای سیاسی در مصر و انحصارطلبی‎های حزب حاکم مربوط می‎شود، در عین حال به فقدان یک راهبرد مشخص از سوی احزاب مخالف برای جلب افکار عموم یو حضور پررنگ در جامعه نیز برمی‎گردد. در این ارتباط، آنچه فضای سیاسی مصر را از پویایی سیاسی دور کرده و احزاب را به حاشیه رانده، نگاه حذفی دولت به احزاب و تلاش در گسترش هژمونی حزب حاکم در این کشور بوده است.
برقراری و تداوم قانون حالت فوق‎العاده در مصر را از این زاویه باید ارزیابی کرد. پس از ترور «انور سادات» رئیس جمهوری سابق مصر در اکتبر 1981 توسط «خالد اسلامبولی» و همکارانش در گروه جماعت اسلامی، «حسنی مبارک» معاون سادات که جانشین وی شد، قانون وضعیت فوق‎العاده را برای مقابله با عامل بی‎ثباتی سیاسی در مصر برقرار کرد. ا زآن پس، قانون وضعیت فوق‎العاده بهانه‎ای شد برای اعمال فراقانونی دولت علیه مخالفان چرا که براساس آن، دولت و دستگاه امنیتی مصر می‎توانند افراد را به بهانه‎های واهی دستگیر و بدون محاکمه در بازداشت‎های طولانی مدت زندانی کنند. اجازه تجمع و گردهمایی‎های سیاسی داده نمی‎شود و به طور کلی، آزادی‎هی فردی و سیاسی تحت قوانین حالت فوق‎العاده تعطیل شده است. چنین وضعیتی علی‎رغم گذشت بیش از 25 سال از حادثه ترور سادات، همچنان در مصر حاکم است. جمعیت اخوان‎المسلمین و دیگر احزاب مخالف دولت با انتقاد از ادامه حالت فوق‎العاده در مصر، آن را نافی و مانع بسط و توسعه سیاسی در جامعه و مشارکت مردمی تلقی می‎کنند.
در چنین وضعیتی، علی‎رغم برخی تغییرات در روند سیاسی مصر از جمله تغییر و تعدیل قانون انتخابات ریاست‌جمهوری که آن را به حالتی رقابتی درآورد، نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری و پارلمانی در این کشور حاکی از سطح پایین مشارکت مردم د راین دو کشور بوده است و برخی محافل عقیده دارند مردم مصر، تحولات اخیر را بیشتر به یک بازی سیاسی از سوی حزب حاکم شبیه می دانند. با این اوصاف، تشکیل دولت سایه از سودی احزاب مخالف دولت مصر می‎تواند یک نقطه عطف در حیات سیاسی آنها تلقی شود. صرف تشکیل دولت سایه چنانچه با استراتژی مشخصی صورت گرفته باشد، با توجه به موقعیت خاصی که مصر و دیگر کشورهای عربی در منطقه تجربه می‎کنند، می‎تواند جایگاه احزاب را در فضای سیاسی آینده مشخص کند.