رهایی از بن‎بست یا تداوم تهدید؟! (بخش هفتم)

گروه بین‎الملل: عمده اختلاف نظر‎ها در کنفرانس 1995 را به شکل ذیل می‎توان دسته‎بندی نمود:
- اجرای مواد 1 و 2 معاهده منع گسترش سلاح‎های هسته‎ای
در کنفرانس این برداشت عمومی وجود داشت که غیر از عراق و کره‎ شمالی کشورهای غیر هسته‎ای دیگر به این تعهدات خود براساس ماده 2 عمل کرده‎اند، در حالی که کشورهای عدم تعهد معتقد بودند که قدرت‎های هسته‎ای به تعهدات خود براساس ماده 1 عمل نکرده‎اند و استدلال اینان این بود که هسته‎ای شدن یا در آستانه هسته‎ای قرار گرفتن برخی غیر اعضا مانند رژیم اشغالگر قدس و رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی جز با کمک قدرت‎های هسته‎ای معین، امکان‎پذیر نبوده است.
- اجرای مواد 3 و 4 معاهده منع گسترش سلاح‎های هسته‎ای
کشورهای عدم تعهد از اجرای تبعیض‎آمیز این دو ماه کاملا ناراضی بودند. از نظر این گروه در عین حالی که برخی کشورهای غیر عضو معاهده در اجرای برنامه‎های غیرصلح‎آمیز خود از کمک و حمایت کشورهای هسته‎ای برخوردار بوده‎اند، کشورهای غیرهسته‎ای عضو و پایبند به معاهده در اجرای برنامه صلح‎آمیز خود از سوی دول هسته‎ای با مشکل روبه رو بوده‎اند و این به معنای نادیده گرفتن حق مشروع و غیرقابل تفکیک این کشورهاست که از سوی دول هسته‎ای نقض شده است.
انتقادات شدیدی نیز از رژیم‎های کنترل و تصمیمات محرمانه در طول کنفرانس صورت گرفت، لذا به اصرار کشورهای عدم تعهد در متن بیانیه نهایی کنفرانس عباراتی گنجانده شد که آشکار و روشن بودن در کار گروه‎های کنترل صادرات مرتبط با مسائل هسته‎ای از طریق گفت‎وگو و همکاری همه کشورهای عضو و ذی‎نفع بایستی ارتقا یابد.
همچنین به ابتکار جمهوری اسلامی ایران، کنفرانس تاکید کرد که آژانس بین‎المللی انرژی اتمی تنها نهاد ذی‎صلاح و مسوول نظارت می‎باشد و هر کشوری که در تایید رعایت پایبندی کشور دیگری تردید داشته باشد، بایستی اطلاعات خود را همراه با شواهد و دلایل کافی ارائه کند تا آژانس براساس اختیارات خود تصمیم‎گیری نماید. همچنین کنفرانس بار دیگر با صراحت بر حق غیر قابل تفکیک کشورهای عضو برای توسعه، تحقق و استفاده از انرژی هسته‎ای تاکید کرد.
- اجرای ماده 6 معاهده منع گسترش سلاحهای هسته‎ای
در ارتباط با ماده ششم معاهده گروه عدم تعهد معتقد بود که مسابقه تسلیحاتی خاتمه نیافته و کشورهای هسته‎ای نیز اقدام مهمی در جهت نیل به خلع سلاح نهایی و کامل انجام نداده‎اند. کشورهای غربی به این نکته استدلال می‎کردند که انعقاد قراردادهای سلات و استارت و نیز برخی اقدامات محدود بین آمریکا و شوروی به معنای پایان مسابقه تسلیحاتی و اقدام اساسی در از میان بردن سلاح‎های هسته‎ای بوده است.
- موضوع تضمین‎های امنیتی
کشورهای عدم تعهد در پی آن بودند که تضمین‎های امنیتی بایستی در قالب معاهده‎ای بین‎المللی و لازم‎الاجرا باشد ولی کشورهای هسته‎ای با این رهیافت کاملا مخالف بودند و حاضر نشدند فراتر از بیانیه‎های یک جانبه خود و قطعنامه‎های شورای امنیت، در این رابطه تعهدی قبول کنند.
سرانجام با اصرار فراوان کشورهای عدم تعهد، در بیانیه نهایی این کنفرانس خواستار این شدند که گام‎های بیشتری برای تصمیم کشورهای غیرهسته‎ای در مقابل کاربرد یا تهدید به کاربرد سلاح هسته‎ای بایستی برداشته شود. این اقدامات می‎تواند در قالب یک سند حقوقی بین‎المللی به وجود آید.
کنفرانس ششم بازنگری (2000)
در کنفرانس سال 2000 مجموعا 187 کشور جهان به عضویت این معاهده درآمده بودند و تنها اسرائیل، پاکستان، کوبا و هند خارج از آن به سر می‎بردند. این کنفرانس که اولین کنفرانس بازنگری بعد از تمدید نامحدود معاهده بود در نیویورک برگزار گردید.
در این کنفرانس موضوعات مربوط به اجرای مفاد معاهده منع اشعه سلاح‎های هسته‎ای و تصمیمات کنفرانس بازنگری سال 1995 توسط شرکت‎کنندگان در این کنفرانس، آمریکا در انجام تعهدات خود برای رسیدن به خلع سلاح هسته‎ای موفق نبوده است، زیرا این کشور معاهده منع جامع آزمایشات هسته‎ای (C.T.B.T) را تصویب نکرده و برنامه‎های این کشور در قالب سپر دفاع موشکی ملی (N.M.D) موجب خدشه در قرارداد موشک‎ها ضدبالستیک 1972 موسوم به A.B.M گردیده است.
کوفی‎عنان دبیر کل سازمان ملل در سخنرانی افتتاحیه کنفرانس ضمن هشدار در مورد عواقب سیاست‎هی آمریکا که می‎تواند به از سرگیری رقابت‌های تسلیحاتی دامن بزند، به میزان سلاح‎های هسته‎ای (30000) در زرادخانه‎های قدرت‎های بزرگ اشاره و از تداوم دکترین‎هی هسته‎ای این قدرت‎ها انتقاد نمود.
کوفی عنان چنین اعلام کرد: عضویت 187 کشور جهان در پیمان منع گسترش سلاح‎های هسته‎ای نشانی بر اهمیت جهانی آن است، اما هیچ‎کس از میزان اجرای آن تا کنون راضی نبوده است زیرا این موضوع تناقض‎آمیز است.
وی افزود: در آستانه قرن 21 منازعه هسته‎ای امکانی واقعی است چرا که حدود 35 هزار سلاح هسته‎ای همچنان در زرادخانه‎های قدرت‎های هسته‎ای وجود دارد و هزاران سلاح نیز به حالت آماده باش استقرار یافته است.
از سوی دیگر فشار روزافزونی که اخیرا برای استقرار سیستم‎های دفاع موشکی اعمال می‎شود تازه‎ترین مشکل در حوزه خلع سلاح می‎باشد.
وی بدون ذکر نام آمریکا گفت: فشار برای استقرار چنین سلاح‎هایی،‌ پیمان موشک‎های ضدبالستیک را به خطر می‎اندازد.
دیپلمات‎های ارشد کشورهای جهان در سخنرانی‎های خود در این کنفرانس تاکید کردند که آمریکا در جهت تضعیف پیمان‎های بین‎المللی در خصوص کنترل سلاح‎های هسته‎ای حرکت می‎کند و با پیگیری مصرانه اجرای برنامه سیستم دفاع موشکی خود به آرامی مسابقه تسلیحاتی جدیدی را در جهان دامن می‎زند.
ایگورایوانف وزیر خارجه روسیه در این کنفرانس از مقام‎های واشنگتن خواست از پیگیری برنامه اجرای سیستم دفاع موشکی دست بردارند و اجازه ندهند پیمان‎های بین‎المللی موجود برای کنترل تسلیحات هسته‎ای تغییر کند.
آلبرایت وزیر خارجه وقت آمریکا در این کنفرانس در توجیه سیاست‎های آمریکا گفت: نزدیک به 30 سال از امضای پیمان موشک‎های ضدبالستیک گذشته است و جهان در این مدت تغییر اساسی کرده است. وی مدعی شد این پیمان قبلا نیز دچار تغییراتی شده است و دلیلی ندارد که برای مقابله با تهدیدهای جدیدی که از سوی کشورهای ثالث متوجه آمریکا است در آن تغییرات جدید به عمل نیاید.
نماینده چوی در سازمان ملل تاکید کرد آمریکا با برخوردهای چند گانه خود با موضوع خلع سلاح جو بی‎اعتمادی را بین کشورها دامن می‎زند و باعث ناامیدی کشورهای در حال توسعه از نظام موجود منع گسترش سلاح‎های هسته‎ای شده است که این خود بر اشاعه سلاح‎های هسته‎ای در جهان دامن می‎زند. وی افزود: آمریکا حق ندارد و با یاغی نامیدن کشورهای مخالف خود، حق استفاده صلح‎آمیز آنان از انرژی هسته‎ای را سلب کند.
پیترهین وزیر امور کشورهای مشترک‎المنافع در دولت انگلیس نیز در سخنان خود از رد تصویب معاهده منع جامع آزمایش های هسته‎ای در سنای آمریکا ابراز تاسف کرد.
وزیر خارجه آلمان در این کنفرانس گفت: بین این معاهده و معاهده‎های خلع سلاح بستگی عمیقی وجود دارد.