رفتار واقعگرایانه با حماس

ناتان براوان
ترجمه محمود بلند اختر
درخواست‌های سریع بوش و اتحادیه اروپا از حماس و عکس‎العمل نسنجیده در برابر پیروزی این گروه می‎تواند امور را به بدترین وجه ممکن برای فلسطینیان، اسراییل و دیپلماسی غرب تبدیل نماید.
در اروپا و آمریکا با پیروزی قاطع حماس در انتخابات مجلس قانون‎گذاری فلسطین این معما پدیدار شده است: با این وضعیت چه باید کرد؟ آن‎ها تا کنون در مواضع خود هماهنگ بوده‎اند. ایالات متحده و اتحادیه اروپا درصدد تغییر اساسی در کمک‎های مالی خود به تشکیلات خودگردان به رهبری حماس هستند. رییس‎جمهور آمریکا در نطق سالیانه خود در 31 ژانویه گفت: رهبران حماس باید اسراییل را به رسمیت شناخته، سلاح را بر زمین گذارده، تروریسم را نفی نموده و جهت صلح نهایی تلاش نمایند.
شرایط به قدر کافی توجیه‎پذیر است، اما آن‎ها باید با تفکری دقیق در این خصوص که امور چگونه می‎تواند پیشرفت کند، رفتار نمایند. اوضاع می‎توانند حماس را وادار به مقابله و رویارویی نماید، اما فشار سنجیده احتمالا به نتایج بهتری منجر خواهد شد. دست بردن آمریکا و اروپا به سیاست‎های خشن می‎تواند آینده را با وضعیت نامعلومی مواجه سازد. قطع کامل کمک‎های مالی گزینه نامناسبی است که می‎تواند به فروپاشی اقتصادی و بحران انسانی در غزه و کرانه باختری منجر شود. سقوط تشکیلات خودگردان، فلسطین را به سرزمینی بی‎رهبر تبدیل خواهد کرد که تمامی قراردادها و توافقات گذشته را نقش بر آب خواهد نمود.
به علاوه اسلام‎گرایان منطقه که از تحولات دموکراتیک داخلی حمایت می‎کنند، به آنان (اروپا و آمریکا) این اتهام را وارد خواهند کرد که از این عقیده که جامعه جهانی نخواهد گذاشت گروه‎های اسلام‎گرا قدرت را در دست گیرند، عدول کرده‎اند. و نتیجتا این که حماس برای تامین هزینه‎های خود وادار به چرخش به سوی ایران و عربستان سعودی خواهد شد.
قطع و یا کاهش کمک‎های مالی جهت وادار نمودن حماس به خواست‎های مورد نظر اگرچه ممکن است موثر باشد اما در شرایطی مفید خواهد بود که به هدف نهایی که همانا صلح است، کمک نماید. اما آیا این امر امکان‎پذیر است؟ یا این گروه در نتیجه این اقدامات تندروتر خواهد شد؟ حماس قبل از هر چیز، خاطرنشان کرده است که وجود دو دولت را نخواهد پذیرفت و به مقاومت ادامه خواهد داد.
بنابراین، مشروط کردن کمک، یک رهیافت ژرف است. اما تقاضا برای تغییر فوری اقدامی حساس و تهاجمی است که احتمالا منجر به مقاومت بیش‎تر خواهد شد. حماس جنبشی است که به اصول و موازینی که رعایت می‎کند، افتخار می‎نماید و به همین دلیل کاملا غیرمحتمل است که این جنبش به راحتی از این اصول دست بکشد. حتی اگر برخی از رهبران ارشد این جنبش بپذیرند که حماس تغییر موضع دهد، ساختار تصمیم‎گیری حماس چنین تغییری را مشکل خواهد نمود. به همین دلیل هر نوع تصمیمی در حماس احتمالا آهسته و آرام خواهد بود.
غرب تا جایی که امکاندارد باید به کشورهای عربی و اسلامی اجازه دهد تا در این خصوص وارد عمل شوند. این امر بسیار مهم است که فهمیده شود فلسطینیان خواستار اتخاذ کدام رهیافت در مقابل اسراییل هستند: رهیابت تند یا ملایم؟ بدون شک حماس به آرا و نظرات فلسطینیان احترام می‎گذارد و تشخیص می‎دهد که بخش عمده‎ای از افرادی که به این جنبش در انتخابات رای داده‎اند خواستار تشکیل دو کشور در کنار یکدیگر هستند. کاملا غیر محتمل است که گروه‎های عمده اسلام‎گرا در منطقه که به فلسطین به عنوان یک مورد گواه می‎نگرند، اتخاذ میانه‎روی از سوی حماس را در صورت موثر واقع شدن آن، به باد انتقاد بگیرند. (حتی ممکن است آن‎ها را تشویق هم بکنند.) اما اگر حماس برگزیند؟
تقاضا برای شناسایی اسراییل از سوی حماس می‎تواند قابل تبدیل به چند فرمول مختلف باشد. رهبران حماس به برخی از این فرمول‎ها اشاره کرده‎اند، (البته فقط اشاره) که می‎تواند قابل پذیرش باشد. برای مثال حماس ممکن است به محمود عباس، رهبر میانه‎رو فلسطینیان اجازه دهد تا با اسراییل در مورد برگزاری یک رفراندوم در سرزمین‎های فلسطینی به مذاکره بپردازد یا ممکن است به سازمان آزادیبخش فلسطین (فتح) که اکنون گفت‎وگو کننده رسمی با اسراییل می‎باشد، اجازه دهد تا با اسراییل به چانه‎زنی بپردازد. این مکانیسم‎ها به حماس اجازه خواهد داد تا در عین حفظ موضع، واقعیات سیاسی را مد نظر داشته باشد.
هیچ کدام از این پیشنهادات تضمین کننده موفقیت نیست و بررسی شکست احتمالی بسیار ضروری است. اکنون وقت کافی برای برخورداری با عواقب چنین شکستی وجود دارد. همه بازیگران باید از اتخاذ موضعی مطلق که ممکن است بعدا منجر به پشیمانی شود، بپرهیزند. اگر چشم‎انداز دموکراسی عربی، اسلام دموکراتیک و صلح فلسطینیان و اسراییل به بقای پیروزی سراسری حماس وابسته است، ایجاد یک معیار مناسب و متعادل به جای رهیافتی مطلق و سخت برای مواجهه با حماس باید مدنظر قرار گیرد.