خطوط اصلی سیاست عراق

زلمای خلیل‌زاد / سفیر ایالات متحده آمریکا در عراق  
ترجمه: احسان صحافیان
از زمانی که ایالات متحده تصمیم به سرنگونی رژیم وشی صدام و یاری عراقی‌ها در برپایی دولت مبتنی بر نمایندگی مردم گرفت، یکی از چالش‌های کلیدی ما وظیفه طاقت‌فرسای توانمندسازی رهبران جوامع عمده عراق برای غلبه بر بی‌اعتمادی و هراس از یکدیگر بوده است. صدام در ایجاد نفرت میان گروه‌های مختلف قومی و دینی با هدف تحکیم موقعیت خویش مهارت داشت. ابتلای عراق به طاعون شورش و خشونت فرقه‌ای از زمان سقوط او تفرقه قومی را تشدید کرده است چیزی که در انتخابات اخیر نمودار گشت و آرای عراقی‌ها صرفاً در درون مرزهای قومی و دینی به صندوق ریخته شد. با این وجود اکنون فرآیندی برای زدودن اختلافات آغاز شده است. اخیراً میزبان رهبران احزاب پیروز عراق از جمله رهبران عرب شیعه مانند ابراهیم الجعفری، رهبران کرد مانند مسعود بارزانی رئیس دولت منطقه‌ای کردستان و رهبران عرب سنی مانند سخنگوی حزب شورای ملی، هاشم حسن و عدنان الدلیمی از جبهه وفاق عراق بودند. هدف ما آغاز فرآیند تشکیل یک دولت وحدت ملی بود. مذاکرات اغلب توام با بروز احساسات بود.
رهبران هر یک از جوامع عراق به بیان پرسوز و گداز مصائب مردم خود در دوران انتقال پس از صدام پرداختند. عرب‌های شیعه از تلخی صدها بمب‌گذاری و حمله انتحاری که هزاران عراقی بیگناه را به قتل رساند گله کردند و عرب‌های سنی از بدرفتاری و شکنجه نیروهای امنیتی جدید عراق نالیدند. غلبه بر این مشکلات آسان نخواهد بود و معامله بر سر برخی سمت‌های دولت جدید دشوار و اغلب توام با چالش خواهد بود. با این وجود وضعیت کنونی چیزی جز پیروزی نیست. تا حدودی به دلیل تلاش‌های سامان‌مند ایالات متحده برای افزایش مشارکت، سنی‌ها تغییرات قابل توجهی در رویکرد خود نسبت به مشارکت در دولت دوران پس از صدام داشته‌اند، امری که خود را به خوبی در انتخابات ماه دسامبر نشان داد. آنها باور کرده‌اند که ایالات متحده قصد اشغال دائمی کشور آنها را ندارد و بسیاری متقاعد شده‌اند که خشونت بلندمدت آینده کشورشان را بر باد خواهد داد. – برای تحقق پیشرفت در آینده، رهبران عراق اکنون باید بر سر فرآیندی توافق کنند که کشور را متحد کند. نخست آنها باید تلاش کنند دولت وحدت ملی تشکیل دهند. تشکیل دولت وحدت ملی به معنی تقسیم وزارتخانه‌ها نیست به گونه‌ای که هر کدام منافع محدود و کوته‌نظرانه قومی یا فرقه‌ای گروه یا حزب سیاسی شخص وزیر را برآورده کند. بلکه تشکیل دولت وحدت ملی همراه با انتخاب وزیران از تمامی جوامع است به گونه‌ای که احترام سیاسی متقابل بیافریند، تعهد به عراق یکپارچه را تعمیق کند و رقابت سیاسی روش‌مند را به رسمیت بشناسد.
تشکیل صحیح دولت با اهمیت‌تر از تشکیل سریع آن است. – رهبران عراق همچنین باید با توافق یکدگیر یک روند تصمیم‌سازی تدارک ببینند که به اقلیت‌های سیاسی این اعتماد را ببخشاد که اکثریت قدرت را تقسیم خواهد کرد و دغدغه‌های مشروع آنان را مورد توجه قرار خواهد داد. رهبارن عراقی معتقدند این امر با تشکیل شورایی مرکب از رهبران کلیدی عراق برای تمرکز بر موضوعات واجد اهمیت ملی امکان‌پذیر خواهد شد. – رهبران منتخب باید حمرانی نشات گرفته از میانه را مدنظر قرار دهند و نه حکمرانی متکی بر افراطیون ایدئولوژیک حاشیه‌ها را. این امر به خصوص در مورد حوزه‌های امنیتی ضروری است جایی که دولت جدید باید افزایش ظرفیت نیروهای امنیتی عراقی را همچنان مورد توجه قرار دهد و ابراز اطمینان حاصل کند که وزرای دفاع و کشور برمبنای شایستگی انتخاب شده‌اند و نه براساس پیشینه قومی یا فرقه‌ای. به علاوه دولت باید روند خلع سلاح شبه‌نظامیان فرقه‌گرا در سراسر کشور را آغاز کند. – رهبران عراق لازم است بر سر یک قرارداد ملی که چشم‌انداز آینده و مجموعه‌ای از قوانین سیاسی تولیدکننده ثبات و پیشرفت را دربرگیرد. قانون اساسی جدید مسئولیت را به شورای ملی تفویض کرد تا پرسش‌های حل ناشده که کم شمار نیستند از جمله تعیین خطوط مرزی برای فدرالیزه شدن مناطق غیرکردنشین و شیوه تقسیم مسئولیت‌ها میان سطوح مختلف دولت را مورد توجه قرار دهد. لازم است رهبران عراق در این مذاکرات به توافقاتی دست یابند که حمایت بیشتری را از سوی عرب‌های سنی جلب کند و اکثریت قریب به اتفاق آنان را به حمایت از قانون اساسی برانگیزد. – سرانجام رهبران عراقی باید با شورشیانی که مایلند سلاح خود را بر زمین گذارند و به روند سیاسی جاری بپیوندند و احتمالاً حتی در جنگ علیه تروریست‌ها مشارکت کنند به تفاهم برسند. بسیاری از شورشیان تمایل دارند چنین کنند چنان که در غرب عراق اتفاق افتاد و شورشیان با تروریست‌ها وارد درگیری مسلحانه شدند. نفی‌گرایان (مخالفان رادیکال) عرب سنی در حال پیوستن به روند ساخت عراق جدید و دموکراتیک‌اند. این امر نه تنها این فرصت را برای شورشیان مهیا می‌کند که خشونت را برای همیشه کنار بگذارند و به روند سیاسی برقراری ثبات در عراق بپیوندند که همچنین تروریست‌هایی را که دشمن مردم عراقند منزوی می‌کند و عرصه را برای ظهور یک عراق قوی و مستقل آماده می‌کند.