تصمیم خبرگان مجتهد درباره حضور خبرگان غیرمجتهد

همان طور که چند هفته پیش اعلام شده بود و بر اساس دعوتنامه‌ها‌ی ارسالی برای اعضای مجلس خبرگان، پانزدهمین اجلاس این مجلس در‌16 اسفندماه آغاز به کار کرد. این اجلاس در حالی برگزار شد که بحث حضور متخصصین غیرفقیه در این مجلس همچنان جزء مباحث سیاسی روز بود و به رغم مخالفت‌هایی که با آن شده بود، دائماً اظهار نظرهایی در این رابطه در مطبوعات و رسانه‌ها به چشم می‌خورد.
در آستانه برگزاری این اجلاس، محسن کدیور روحانی و استاد دانشگاه تربیت مدرس در گفتگویی تأکید کرد که در قانون اساسی هیچ نکته‌ای دال بر شرط اجتهاد خبرگان و مرجعیت برای نمایندگان این مجلس وجود ندارد و آنچه که الان دارد عمل می‌شود براساس آئین‌نامه داخلی خبرگان است که با قیام و قعود خبرگان قابل تغییر است. از طرف دیگر‌ هاشم‌زاده هریسی نیز به عنوان یکی از اعضای خبرگان در پاسخ به اشکالات مطرح شده از طرف مخالفان طرح حضور متخصصین غیر مجتهد در خبرگان مبنی‌بر این که چنین طرح‌هایی به معنای نفوذ سکولاریسم در خبرگان است، توضیح داد: حضور متخصصین غیرفقیه در انتخابات خبرگان اشکال قانونی و شرعی ندارد و متخصصینی که از فیلتر شورای نگهبان می‌گذرند، می‌توانند وارد این مجلس شوند، لذا سکولار شدن مجلس خبرگان با وجود فیلتر شورای نگهبان معنایی ندارد.
محسن موسوی تبریزی عضو دیگر خبرگان هم ضمن تأکید بر این نکته که از نظر قانون اساسی منعی برای حضور غیرمجتهدین در مجلس خبرگان وجود ندارد، گفت: برای اجرایی شدن، این طرح باید در اجلاسیه رسمی تصویب شود.
این عضو خبرگان همچنین خبر داد که این طرح در کمیسیون آئین‌نامه مطرح و رد شده و متأسفانه برای بررسی در دستور‌کار اجلاسیه این مجلس هم قرار نگرفته است. از طرف دیگر عبدالنبی نمازی نماینده بوشهر در مجلس خبرگان برای رد این طرح چنین استدلال کرد که «همه نمایندگان فعلی مجلس خبرگان با توجه به سوابق وزارتی و مدیریتی که در مسائل سیاسی، امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و قضایی و سایر موارد داشته‌اند به خوبی می‌توانند علاوه‌بر فقاهت و عدالت سایر شروط رهبری را نیز تشخیص دهند.» این استدلال اما از این نظر جای ایراد داشت که بر فرض صحت آن، نافی لزوم حضور غیرمجتهدین در خبرگان نیست و اتفاقاً ناخواسته این موضوع را به ذهن متبادر می‌کند که در آینده اگر مجلس خبرگان دارای اعضایی با ویژگی‌ها‌ی امروز نبود، چه باید گفت؟!
این اجلاسیه طبق اظهارات یکی از اعضای مجلس خبرگان احتمال دارد آخرین اجلاسیه این مجلس باشد (هر دوره مجلس خبرگان هشت سال و شامل برگزاری‌16 اجلاسیه است، اما ممکن است دوره سوم این مجلس که در نیمه اول سال آینده به پایان می‌رسد، شامل‌15 اجلاسیه باشد) که در آن صورت عدم طرح ورود غیر مجتهدین در این اجلاسیه به معنای منتفی شدن آن در انتخابات پیش‌روی خبرگان و مسکوت ماندن آن حداقل تا هشت سال آینده است.
پیش از آغاز به کار این اجلاسیه، سید احمد خاتمی از اعضای هیأت رئیسه این مجلس با بیان اینکه این طرح اصلاً در دستور کار اجلاسیه پانزدهم نیست، تصریح کرد: رئیس‌محترم کمیسیون آئین‌نامه مجلس خبرگان رهبری اعلام کرد جزئیات این طرح در کمیسیون آئین‌نامه مطرح نشده، لذا به عنوان مصوبه این کمیسیون قابل طرح در اجلاسیه نیست.
وی برای اطمینان بیشتر گفت: بر فرض که این طرح مصوب کمیسیون آئین‌نامه نیز باشد، از آنجا که مطابق قانون باید یک ماه قبل از اجلاسیه به دست هیأت رئیسه می‌رسید و نرسیده است طرح آن در این اجلاسیه قانونی نیست.
خاتمی تنها راه ورود این طرح به این اجلاسیه را طرح آن به صورت یک فوریتی یا دو فوریتی دانست، اما باز هم توضیح داد: در صورتیکه این طرح در دستور‌کار هم قرار بگیرد، طراحان می‌دانند که طرحشان رأی نمی‌آورد.
چنین طرحی اولین‌بار با نامه مهدی کروبی به رئیس مجلس خبرگان مورد توجه قرار گرفت و در ادامه مجید انصاری یکی از اعضای کمیسیون آئین‌نامه مجلس این پیشنهاد را به طور رسمی در جلسه این کمیسیون طرح کرد. ایلامی یکی دیگر از اعضای کمیسیون آئین‌نامه خبرگان پیشتر در این رابطه گفته بود، پیشنهاد آقای انصاری مبنی‌بر ورود غیر مجتهدها به مجلس خبرگان به تصویب کمیسیون آئین‌نامه این مجلس رسیده، اما جزئیات آن مشخص نشده، از این رو از آنجا که طرح پختگی لازم را ندارد، نمی تواند در این اجلاسیه مطرح شود.
با همه این تفاصیل، هشتاد و شش مجتهد عضو این مجلس سه‌شنبه گذشته در محل سابق مجلس شورای اسلامی گرد هم آمدند و علی مشکینی رئیس این مجلس نیز که مدتی است در بستر بیماری است، در افتتاحیه این اجلاس حضور یافت و با سخنانش این اجلاسیه آغاز به کار کرد.
در اولین روز این اجلاس مجید انصاری طبق تذکری دستور جلسه این اجلاسیه را مخالف آئین‌نامه داخلی مجلس خبرگان دانست و با اشاره به طرح فوق‌الذکر که در کمیسیون آئین‌نامه هم مورد بررسی قرار گرفته، از نبود آن در ردیف دستور جلسات اجلاسیه انتقاد کرد، اما‌ ها‌شمی رفسنجانی که در غیاب مشکینی، ریاست جلسه را بر عهده داشت، ضمن وارد ندانستن این تذکر اعلام کرد که این طرح در دستور جلسه اجلاسیه قرار دارد و طی روزهای آینده در یکی از جلسات درباره آن بحث می‌شود.
اگرچه بسیاری عنوان کرده‌اند که با توجه به ترکیب مجلس خبرگان، امکان روی آوردن اصلاح آئین‌نامه این مجلس جهت حضور خبرگان غیر مجتهد بسیار کم است، اما از دیدگاه بسیاری طرح چنین موضوعی فی نفسه می‌تواند مثبت و مؤثر ارزیابی شود و راهگشای بحث و تبادل‌نظر در این باره در میان نخبگان و محافل علمی و سیاسی باشد.
حال باید به انتظار نشست و علاوه بر مشاهده نتیجه بحث چنین طرحی در مجلس خبرگان، بازتاب و تأثیر آن را در فضای سیاسی ایران دید. سال آینده انتخاابت خبرگان برگزار می‌شود و مطمئنا چنین بحث‌ها‌یی باعث برگزاری باشکوه‌تر آن خواهد شد.