سازمان شانگهاى و ژئوپلیتیک منطقه

۱- سازمان همکارى شانگهاى مى تواند یک ساختار مستقل همانند ناتو، سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا در افغانستان ایجاد نماید.
۲- این سازمان به جزئى از ساختارهاى یاد شده تبدیل خواهد شد و براى اجراى آن بخش از توافقنامه هاى برقرارى امنیت در افغانستان که در نشست گروههاى افغانى در بن آلمان در ماه دسامبر سال ۲۰۰۱ و همایش لندن در ماه ژانویه سال ۲۰۰۶ اتخاذ شده بود و نیروها و سازمانهاى بین المللى از عهده تحقق آن برنمى آیند، تلاش خواهد کرد. در رابطه به این دو طرح باید گفت که گزینه اول غیرواقعى به نظر مى رسد و غرب هم با این پیشنهاد مخالفت خواهد کرد. اما درمورد گزینه دوم نیز از نگاه ما در شأن سازمان همکارى شانگهاى نیست که به ساختار یا زیرمجموعه اى از ناتو تبدیل شود. ما معتقدیم که باید به دنبال گزینه سومى بود که منطقى به حساب مى آید. یعنى سازمان همکارى شانگهاى در بازسازى اقتصادى، تجهیز و آموزش ارتش افغانستان و روند سیاسى این کشور سهم بگیرد. البته یک گزینه دیگر هم وجود دارد که مى شود یک بخش از قلمرو مشخص افغانستان را به سازمان هکمارى شانگهاى واگذار نمایند که به بازسازى اقتصادى و امور عمرانى در این منطقه کشورهاى عضو این سازمان مشغول شوند. به طور مثال مى شود شمال افغانستان و یا شمال شرق این کشور را به سازمان همکارى شانگهاى واگذار کرد که کشورهاى عضو صرفا به عملیات رساندن کمکهاى بشردوستانه و امور بازسازى مشغول شوند و این قلمرو به عنوان منطقه تحت مسئولیت سازمان همکارى شانگهاى معرفى شود. و یا اینکه به عنوان آزمایش و تجربه مى شود چند گروه مشترک بازسازى افغانستان از حساب کشورهاى عضو سازمان شانگهاى به هدف بازسازى اقتصادى افغانستان تشکیل کرد. همانند گروههاى بازسازى اقتصادى و عمرانى غربى که در افغانستان مشغول امور عمرانى هستند. از سوى دیگر این کار براى سازمان همکارى شانگهاى چندان هزینه زیادى دربر نخواهد داشت.
اگر در مورد بازسازى اقتصادى افغانستان از توانمندى کشورهاى عضو سازمان همکارى شانگهاى استفاده مى شود، توجه و احترام مردم محلى به سازمان همکارى شانگهاى افزایش خواهد یافت. تا زمانى که کشورهاى عضو این سازمان مى توانند در زمینه اجرایى کردن توافقات قبلا امضا شده میان برخى از کشورهاى اعضا و افغانستان اقدام نمایند. چنانچه روسیه در زمینه بازسازى راه ارتفاعات سالنگ و تونل ارتباطى آن، نیروگاه برقى آبى نغلو که در دوران اتحاد شوروى احداث شده بود، تعهداتى را پذیرفته است. یا که چین کار استخراج معدن مس در منطقه عینک را آغاز کرده است. تاجیکستان طرح انتقال برق از این کشور به افغانستان و پاکستان را ارایه کرده است و ازبکستان نیز تأمین بخشى از برق شمال افغانستان را برعهده گرفته است. یا اینکه وجود نیروگاه نظامى آمریکایى در پایگاه هوایى «ماناس» در قرقیزستان و نیروهاى فرانسوى در فرودگاه دوشنبه در تاجیکستان بخشى از همکارى کشورهاى عضو سازمان همکارى شانگهاى در افغانستان به حساب مى آید. اما تحقق اکثر این طرحها در افغانستان بستگى به موافقت دولت حامد کرزى دارد که او نیز نمى تواند بدون هماهنگى با نیروهاى نظامى غربى کارى انجام دهد. از سوى دیگر سازمان همکارى شانگهاى هنوز براى انجام برخى کارها هزینه کافى اختصاص نداده است. بودجه فعلى سازمان همکارى شانگهاى که براى مدیریت این سازمان هزینه مى شود، از ۴ میلیون دلار بیش نیست. اما به هدف کمک به بازسازى افغانستان باید بنیاد ویژه مالى تأسیس کرد که امکان اختصاص این مبلغها از حساب کشورهاى عضو وجود دارد. فعلا از سوى روسیه به عنوان یک کشور تأثیرگذار در فعالیت سازمان شانگهاى هیچ تمایلى در این سمت دیده نمى شود. چین نیز که یک قدرت اقتصادى به حساب مى آید، بیشتر به دنبال منافع خود است. مشکل دیگر این است که سازمان همکارى شانگهاى فعلا از توان اجرایى کردن طرح چندمنظوره در افغانستان برخوردار نیست.
براساس منطق مى بایست یکى از سمتهاى مهم فعالیت سازمان شانگهاى در افغانستان همکارى امنیتى باشد که به منافع عمومى کشورهاى عضو ارتباط دارد. با این حال باید امکان مشارکت دادن نیروهاى نظامى سازمان شانگهاى در افغانستان را مستنثى کرد. تنها بخش همکارى امنیتى امکان پذیر سازمان همکارى شانگهاى در افغانستان آغاز روابط دوجانبه در زمینه فنى و نظامى است که شامل تجهیز ارتش افغانستان، آموزش کارهاى نظامى، احداث پایگاهها و تأسیسات زیربناى مورد نیاز نیروهاى مسلح این کشور به حساب مى آید. یکى از سمتهاى دیگر همکارى سودمند سازمان همکارى شانگهاى و افغانستان مى تواند مبارزه مشترک علیه قاچاق موادمخدر باشد. سالهاست که در مسئله مبارزه با موادمخدر در افغانستان هیچ پیشرفتى دیده نمى شود. در همین حال بدون مشارکت پاکستان و ایران مبارزه با قاچاق موادمخدر در افغانستان معنى ندارد. هرچند که ایران و افغانستان نیز به طور مستقل نمى توانند در امر مبارزه با موادمخدر در افغانستان موفق باشند. از سوى دیگر به علت عدم عضویت دایم ایران و پاکستان در سازمان همکارى شانگهاى امیدوار بودن به مشارکت این دو همسایه افغانستان در مبارزه با مواد مخدر درست نیست. ایران بارها خواست خود را براى عضویت دایم در سازمان شانگهاى ارایه کرده است. اما به دلیل اوضاع سیاسى بین المللى و مواضع تهران در قبال برخى از مسایل جهانى پیوستن این کشور به سازمان همکارى شانگهاى به عنوان عضو دایم با مشکل مواجه شده و تنها کشور هاى معدودى از عضویت دایم ایران در سازمان همکارى شانگهاى حمایت مى کند.
یکى از دشواریهاى مبارزه با موادمخدر در افغانستان این است که طرح ایجاد کمربند امنیتى پیرامون افغانستان مسکوت مانده است. تا به حال هیچ نهاد بین المللى و یا کشورى نمى خواهد ابتکار عمل در این مورد را در دست گیرد. این درحالى است که در داخل سازمان همکارى شانگهاى تنها روسیه و تاجیکستان بر ضرورت تقویت مبارزه با قاچاق موادمخدر تأکید مى کنند. فعلا چین از این چندان ابراز نگرانى نمى کند و تهدید جدى بر ضد امنیت خویش احساس نمى کند. به طور کلى سازمان همکارى شانگهاى از امکان محدود همکارى با افغانستان برخوردار است که در این زمینه عوامل مختلفى وجود دارد. البته براى کمک به برقرارى صلح و آرامش در افغانستان و بازسازى اقتصادى این کشور و مبارزه جدى با موادمخدر سازمان همکارى شانگهاى باید در فکر توسعه قلمرو جغرافیایى خویش از حساب پذیرش کشورهاى همسایه افغانستان نظیر پاکستان و ایران به عضویت دایم این سازمان باشد. تنها در این شرایط مى شود به همکارى دوجانبه میان سازمان همکارى شانگهاى و افغانستان امیدوار بود.