شرایط هند برای توافق هسته‌ای با آمریکا

گروه بین‌الملل،  حسن بنانج: رئیس‌جمهور آمریکا قرار است در سفر خود به کشورهای هند و پاکستان امروز وارد دهلی نو شود. این در حالی است که اوضاع کنونی کشور هند با سال های گذشته بسیار متفاوت است و گمان می رود که جورج بوش برای توافقات خود با دولتمردان هندی با مشکلاتی مواجه شود.رئیس جمهور آمریکا در هند با گروهی مردد از هم پیمانان آمریکا مواجه خواهد بود که رویکردشان نسبت به مناسبات با واشینگتن یک تفاوت اساسی با گذشته دارد. سیاستمداران هندی معتقدند که کشورشان از نفوذ و قدرت جدیدی برای ابراز نظرات خود برخوردار شده است. از زمانی که «بیل کلینتون»، رئیس جمهوری سابق آمریکا در سال ۲۰۰۰ از هند دیدار کرد، اوضاع در این کشور تغییر کرده است.
هنگامی که وی برای سخنرانی در مجلس هند حاضر شد بسیاری از نمایندگان از روی نیمکت ها عبور می کردند تا پیش از دیگران با کلینتون دست بدهند.جورج بوش در مواجهه با اعتراض دولتمردان نسبت به سیاست های واشینگتن احتمالاً در نهایت در پارلمان هند سخنرانی نخواهد کرد.
اما این بدان معنا نیست که هندی ها بلوکی از مخالفان بوش را تشکیل داده اند. در میان هندی ها هنوز هستند کسانی که با هیجان ارتقای روابط با آمریکا را پیگیری می کنند. در واقع طی ۶ سال اخیر هند به یکی از معتمدترین شرکای آمریکا تبدیل شده و در مبارزه آمریکا علیه تروریسم و تکثیر سلاح های هسته ای در کنار این کشور ایستاده است. اما بسیاری از کارشناسان امور سیاسی در هند می گویند که حس استقلال طلبی در میان هندی ها تقویت شده، زیرا هند اکنون از چنان وزنه ای در میان سایر قدرت های جهانی برخوردار شده است که می تواند با استقلال بیشتری در تصمیم گیری هایش عمل کند.
این حس بیش از همه در گفت وگوهای هسته ای میان دهلی نو- واشینگتن بروز کرده است.دو کشور هند و آمریکا که ماه ها درباره موضوع موافقتنامه هسته ای مذاکره کرده اند، اکنون می کوشند پلی بر روی اختلافات باقی مانده بزنند به گونه ای که این توافقنامه بتواند در جریان سفر بوش به امضا برسد. براساس این توافقنامه مقدماتی که در جریان سفر «مان موهان سینگ»، نخست وزیر هند به واشینگتن در ماه ژوئیه به دست آمد، هند باید برنامه هسته ای غیرنظامی خود را از یکدیگر جدا کند و در ازای آن به فناوری هسته ای غیرنظامی که تقریباً سه دهه از آن محروم مانده است، دسترسی پیدا کند.بدین ترتیب رآکتورهایی که در چارچوب برنامه غیرنظامی قرار می گیرند، به روی بازرسان بین الملل گشوده خواهند شد. این موافقتنامه واشینگتن را متعهد می سازد که تائیدیه کنگره آمریکا و کشورهایی که ۴۴ عضو گروه عرضه کننده فناوری هسته ای را تشکیل می دهند را برای لغو محدودیت های علیه هند در تجارت فناوری هسته ای غیرنظامی به دست آورد.
تاکنون چندین دور گفت وگو میان «نیکلاس برنز»، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور سیاسی و «شیام ساران» همتای هندی او انجام گرفته است، اما مقام ها روشن کرده اند که برخی اختلاف ها همچنان به قوت خود باقی مانده اند. گفت وگوها به خاطر تقاضای واشینگتن مبنی بر اینکه هند تعداد بیشتری از رآکتورها را در فهرست تاسیسات هسته ای غیرنظامی قرار دهد، با بن بست روبه رو شده است، زیرا در این صورت این تاسیسات تحت نظارت بین المللی قرار خواهد گرفت و دانشمندان هندی معتقدند که این کار عملاً مانع اجرای برنامه سلاح های هسته ای این کشور خواهد شد.این در حالی است که کارشناسان هسته ای آمریکایی بیمناک هستند که هندوستان رآکتورهای «تولید سریع» خود را در فهرست رآکتورهای غیرنظامی که بر روی بازرسی ها گشوده خواهد بود، قرار دهد. این در حالی است که آنها به ویژه برای تولید پولوتونیوم از نوع تسلیحات مناسب خواهد بود.
سینگ نخست وزیر هندوستان به پارلمان این کشور گفت که هند ۶۵ درصد از ظرفیت فهرست شده نیروی هسته ای خود را تحت پادمان های آژانس بین المللی انرژی هسته ای قرار می دهند، اما برنامه رآکتور تولید سریع خود را تحت بازرسی های خارجی قرار نخواهد داد. سیاستمداران هندی گفته اند که این توافقنامه هسته ای بسیار مهم است زیرا اگر محقق شود، محرومیت ۳۰ساله هند از فناوری در این زمینه از بین خواهد رفت.این در حالی است که دولت ائتلافی هند به رهبری حزب کنگره به خاطر توافقنامه اولیه هسته ای که در سال ۲۰۰۵ میان دهلی نو و واشینگتن به امضا رسید، از سوی تحلیلگران امنیتی و حتی متحدان حزبی با انتقادهای بسیاری روبه رو شده است. نخست وزیر هند در جمع قانونگذاران کشورش بیان داشت که هند حدود ۶۵ درصد پایگاه های فهرست شده سوخت هسته ای خود را تحت بازرسی آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار خواهد داد، اما در مورد برنامه های آزمایشی رآکتور نظامی خود اجازه انجام بازرسی را نخواهد داد.مان موهان سینگ برای جلب اعتماد نمایندگان مجلس تصریح کرد: «ما به شما اطمینان خاطر می دهیم که هیچ مانعی بر سر راه تحقیقات و فعالیت های توسعه ای ما قرار نخواهد گرفت. ما به طور صریح و مشخص اعلام کرده ایم که نمی توانیم ضمانت های امنیتی درخصوص برنامه رآکتورهای تولید سریع را بپذیریم. ما پیشنهاد می کنیم که تنها آن دسته از تاسیسات هسته ای خود را مورد بازدید و کنترل بازرسان قرار دهیم که غیرنظامی باشند. ضمناً نظارت های مفروض باید به صورتی انجام شوند که فعالیت های هسته ای ما متضرر نشوند و تلاش ها برای انجام تحقیقات و توسعه محدود نگردد.»
اما این تنها یک روی قضیه است. نخست وزیر هند می داند که گریزی از ترغیب نمایندگان به آرامش ندارد و برای این که در مورد برنامه های هسته ای خود با همکاری آمریکا به یک توافق نهایی برسد مجبور است میان مخالفت ها با این توافق در داخل و شروطی که آمریکایی ها تعیین می کنند، توازن برقرار کند.اما گفت وگوهای هسته ای تنها نقطه اختلاف نظر هندی ها در مورد تعامل با آمریکا نیست. هند از دیرباز با عنوان کشوری با گرایش ها و عقاید مختلف و متضاد است که به عنوان مانعی بر سر راه اتخاذ یک رویکرد منسجم از سوی دهلی نو در مناسبات با آمریکا به حساب می آید. در این کشور بنیادگرایان مسلمان و هندو و شبه نظامیان مائوئیست در حالی بر خواسته های خود پافشاری می کنند که طرفداران بازار آزاد و میلیونرها به آزادسازی تجاری و در نتیجه افزایش شکاف میان فقرا و اغنیا می اندیشند. نظرسنجی ها در هند نیز تا حد زیادی این تشتت آرا و نظرات را تایید می کنند. براساس یکی از این نظرسنجی ها که در هفته نامه هندی «چشم انداز» به چاپ رسید، ۷۲ درصد از هندی ها کشور آمریکا را یک قلدر می دانند، دوسوم نیز قویاً یا تا حدی بوش را یکی از دوستان هند تلقی می کنند. اما به هر حال این رویدادهای متناقض در حالی به وقوع می پیوندند که روابط دهلی نو _ واشینگتن دوران گذار و تحول خود را پشت سر می گذارد و پیچیدگی های آن نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده است. کشور هند یکی از خریداران اصلی تسلیحات آمریکایی به حساب می آید.
این دو قدرت نظامی همچنین هم اکنون در حال برگزاری دو رزمایش ضدجاسوسی هستند. هندی ها همچنین اصلی ترین گروه مهاجران در آمریکا را تشکیل می دهند. این در حالی است که سیاستمداران مخالف دولت هند معتقدند که دهلی نو در مورد سیاست خارجی خود و تضمین آینده اقتصادی هند، باید موضعی مستقل تر اتخاذ و در زمینه بحث هسته ای ایران فراتر از فشارهای آمریکا عمل کند. به هر حال به نظر می رسد که بوش در اولین مرحله از سفر خود به هند، پاکستان و احتمالاً افغانستان با دشواری های زیادی روبه رو شود، مخصوصاً این که باید به گونه ای رفتار کند تا باعث رنجش هم پیمان جدید خود در جنوب آسیا یعنی پاکستان هم نشود.
 ۵۵ کشته و ۲۰ زخمی در انفجار مهیب هند
خبرگزاری رویترز گزارش داد که بر اثر انفجار مین که زیر یک کامیون در یکی از مناطق مرکزی هند کار گذاشته شده بود، ۵۰ نفر کشته شدند.پلیس هند با اعلام این خبر گفت که این ۵۵ نفر از گروه ضدمائوئیست بودند، این گروه مورد حمایت دولت هند قرار دارد.این حادثه در آستانه سفر بوش به هند صورت گرفته است. بوش قرار است امروز به دهلی نو سفر کند.«پاسوان» افسر ارشد پلیس هند به خبرگزاری رویترز گفت: «مائوئیست ها یک مین را در منطقه «دارماگورا» در بخش «دانت وادا» کار گذاشتند که در این حادثه ۵۰ تن کشته شدند. ما منتظر رسیدن جزئیات مربوط به زخمی شدگان این حادثه هستیم.»دارماگورا در ۵۰۰ کیلومتری جنوب دهلی نو واقع شده و در این منطقه مائوئیست ها زندگی می کنند که می گویند برای احقاق حقوق روستائیان و کارگران مبارزه می کنند.این انفجار در حالی صورت گرفت که مقامات هندی در آستانه ورود جورج بوش به کشورشان تدابیر شدید امنیتی اتخاذ کرده اند و در این چارچوب یک حلقه امنیتی چند لایه از مقامات امنیتی آمریکا، کماندوهای شبه نظامی و پرسنل پلیس دهلی از رئیس جمهور آمریکا محافظت خواهند کرد.