نگاهی کوتاه به عروس خاورمیانه

به گزارش خبرگزاری فارس، همزمان با سفر دو روزه میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان به تهران، آشنایی با موقعیت جغرافیایی، سیاست، حکومت و ... این کشور خالی از فایده نیست.
وضعیت جغرافیایی
کشور لبنان در مقیاس جغرافیایی 33،50 شمالی و 35،50 شرقی در منطقه خاورمیانه در سواحل شرقی دریای مدیترانه بین سوریه (شمال و شرق) و فلسطین اشغالی (جنوب) واقع شده است.
مساحت کل این کشور 10،400 کیلومتر مربع است که 170 کیلومتر مربع آن را آب و 10،230 کیلومتر مربع را خشکی فرا گرفته است.
طول مرزهای زمینی لبنان با سوریه 375 کیلومتر و با فلسطین اشغالی 79 کیلومتر (مجموعا 454کیلومتر) و طول نوار ساحلی آن نیز 225 کیلومتر است.
مسافت حاکمیت دریایی این کشور از نوار ساحلی 12 nm اعلام شده است.
آب و هوای لبنان، مدیترانه‌ای - معتدل و مرطوب - و در تابستان گرم و خشک است و مناطق کوهستانی آن، همواره در زمستان پوشیده از برف است.
دره بقاع، لبنان و جبل علیای لبنان را از هم جدا ساخته، دریای مدیترانه، پست‌ترین نقطه این کشور و قرنه‌ السوداء با ارتفاع 3،088 متر ‌مرتفع‌ترین نقطه لبنان به شمار می‌آید.
معادن طبیعی آن عبارتند از: سنگ آهک، سنگ آهن، نمک، ... و اراضی حاصلخیز و قابل بهره‌برداری آن 18درصد از مجموع مساحت این کشور برآورد شده است و 12درصد لبنان به طور دائم زیر کشت بوده و 70 درصد را نیز بقیه اراضی بر اساس آمار 1998 میلادی تشکیل می‌دهد.
مساحت اراضی آبی آن 1،200 کیلومتر مربع (آمار 1998) است و بلایای طبیعی آن، طوفان‌های شن و گردبادهای تند اعلام شده است.
رودخانه «لیطانی
» تنها رود بزرگ در خاور نزدیک می‌باشد که صرفا در داخل لبنان جریان داشته و هیچ مرز بین‌المللی را قطع نمی‌کند.
ویژگی‌ سرزمین ناهموار این کشور در اعصار تاریخ به انزواء محفوظ ماندن و رشد عده‌ای از گروه‌های مذهبی، قومی و نژادی کمک کرده است.
مشخصات انسانی و جمعیتی
علیرغم فقدان آماری دقیق از وضعیت انسانی و جمعیتی این کشور به ویژه به دلیل عدم سرشماری جامع و یا عدم اعلان رسمی آن که عمدتا ناشی از حساسیت‌های طایفه‌ای حاکم بر آن می‌باشد، جمعیت کشور لبنان بر اساس آمار ژوئیه 2002 میلادی بالغ بر 3،677،780 میلیون نفر اعلام شده است.
گروه‌های عمده نژادی لبنان شامل 95 درصد عرب، 4 درصد ارمنی و 1 درصد سایر گروه‌هاست.
مذهب این کشور متشکل از 70 درصد مسلمان که شامل شیعه، سنی، اسماعیلیه، علوی و نستوری‌ها می‌باشند و 30 درصد مسیحی که شامل ارتدوکس، کاتولیک و پروتستان می‌باشند. زبان رسمی این کشور عربی بوده و در کنار آن زبان‌های فرانسه، انگلیسی و ارمنی نیز رایج است. تقریبا همه مردم بالاتر از 15 سال در لبنان قادر به خواندن و نوشتن می‌باشند.
سیاست و حکومت
نوع حکومت لبنان جمهوری بوده و پایتخت آن بیروت می‌باشد. این کشور به شش استان تقسیم شده که شامل بیروت، بقاع، نبطیه، جبل، شمال و جنوب است. لبنان در تاریخ 22 نوامبر 1943 توسط جامعه ملل و تحت قیومت فرانسه به استقلال رسید که این روز دوره‌های بعد و اخیرا در طائف در اکتبر 1989 اصلاح شد. سیستم حقوقی این کشور ترکیبی از قوانین عثمانی،‌شرعی، ناپلئونی و مدنی می‌باشد.
رئیس جمهور این کشور میشل سلیمان است که اخیرا و پس از بحران‌های جاری و توافق دوحه انتخاب شد. نخست‌وزیر و رئیس هیئت دولت نیز فواد سینوره و معاون وی عصام ابوجمراء است.
اعضای کابینه به وسیله نخست‌وزیر و مشورت با رئیس جمهور و اعضای شورای ملی این کشور انتخاب می‌شوند. رئیس جمهور نیز توسط شورای ملی این کشور برای مدت 6 سال انتخاب می‌شود.
طبق رویه موجود رئیس جمهور باید از مسیحیان مارونی، نخست‌وزیر از مسلمانان اهل سنت و رئیس مجلس از بین مسلمانان شیعه انتخاب ‌شوند. قوه مقننه این کشور شامل شورای ملی یا مجلس نواب است که مرکب از 128 نماینده بوده و اعضای آن براساس تناسب فرقه‌ای برای مدت 4 سال انتخاب می‌شوند.
قوه قضائیه لبنان شامل 4 دادگاه می‌باشد که 3 دادگاه آن در مورد مسائل مدنی و تجاری حکم می‌دهد و یک دادگاه نیر در مورد مسائل کیفری به صدور حکم می‌پردازد. وظیفه شورای قانون اساسی کشور که در بیانیه طائف تاسیس شد نظارت بر تطابق قوانین با قانون اساسی کشور می‌باشد پارلمان نیز به موارد مطروحه علیه رئیس جمهور رسیدگی می‌کند.
گروه‌های سیاسی فعال نیز توسط فرقه‌های مختلف سیاسی این کشور سازماندهی می‌شوند.
لبنان واقع در منطقه خاورمیانه،‌ همجوار دریای مدیترانه و در میان کشور سوریه و فلسطین اشغالی با 10 هزار و 400 کیلومتر مربع مساحت و 4 میلیون نفر جمعیت از آب و هوای معتدل در دو فصل از سال برخوردار است. زمستان‌هایی بارانی و تابستان‌هایی گرم دارد و مناطق کوهستانی آن در زمستان شاهد بارش برف سنگین است.
لبنان به لحاظ جغرافیایی میان سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا و نزدیک مکان ظهور و توسعه سه دین آسمانی یعنی یهود، مسیحیت و اسلام قرار دارد و این موجب تماس مستقیم لبنانی‌ها با تمدن‌ها و ادیان بزرگ شده است.
همچنین قرار گرفتن لبنان بین سرزمین اشغالی فلسطین که همواره مورد هجوم یا تهدید مستقیم رژیم صهیونیستی بوده، موجب سرازیر شدن بیش از 400 هزار پناهنده آواره فلسطینی به لبنان شده و از جمله مشکلاتی که این پدیده برای این کشور به همراه داشته بروز برخی جنگ‌های داخلی بوده است.
حضور پرسابقه فرانسه که پیش از این لبنان مستعمره آن کشور محسوب می‌شد، توجه آمریکا به لبنان به عنوان دروازه ورود به طرح «خاورمیانه بزرگ»، نقشه‌های رژیم اسرائیل برای خارج کردن نیروهای سوریه از لبنان و خلع سلاح حزب الله، عوامل و مواردی هستند که طی سال‌های گذشته باعث شده تا این کشور همواره کانون خبر در سطح منطقه و جهان باشد.
شهرهای مهم لبنان مانند بیروت، بعلبک، عنجر، جبیل، طرابلس، صیدا، صور و نبطیه آثار باستانی تاریخی و مذهبی مختلفی وجود دارد که تاریخ آنها به هزاران سال پیش برمی‌گردد و این ویژگی سبب تمایز لبنان از دیگر کشورهای عرب خاورمیانه شده است.
در بیروت که جمعیت کنونی آن حدود یک میلیون و 500 هزار نفر است آثار تاریخی و مذهبی زیادی کشف شده که تاریخ آن به دوران کنعانیان، فنیقیان، ایرانیان، یونانیان، رومیان، صلیبیان، مملوکیان و عثمانیان بر می‌گردد. بیشتر این آثار در موزه ملی لبنان در منطقه «بربیر» روبروی ساختمان اداری دانشگاه لبنان در وسط بیروت نگهداری می‌شوند و این موزه یکی از مراکز مهم بازدید گردشگران و جهانگردان است. همچنین 10 کلیسای تاریخی و 10 مسجد قدیمی در بیروت وجود دارد.
شهر بندری صیدا در 40 کیلومتری جنوب بیروت مرکز استان پنجم ایران در دوره حکمرانی «داریوش» پادشاه هخامنشی بوده و تاریخ آن به قرن ششم پیش از میلاد برمی‌گردد. آشوبها و نا آرامی‌های قرن چهارم قبل از میلاد و نیز زمین لرزه موجب شد تا بسیاری از آثار تاریخی و تمدنی صیدا از میان برود و از اهمیت آن کاسته شود.
شهر تاریخی و باستانی «صور» در 80 کیلومتری جنوب بیروت قرار دارد و متشکل از دو بخش است که بخش قدیمی آن در آب و بخش کنونی آن در خشکی است و تاریخ آن به هزاره سوم پیش از میلاد برمی‌گردد. این شهر در طول تاریخ پر فراز و نشیب خود همواره مرکز تجاری و نیز مرکز ناوگان جنگی در مدیترانه بوده و این موقعیت سبب شده است که همیشه فاتحان و سرداران جهان به «صور» چشم طمع داشته باشند.
از جمله این فاتحان، پادشاهان هخامنشی از ایران و سپس اسکندر مقدونی از یونان هستند که موفق شدند در دوره‌ای از تاریخ دو بخش خشکی و آبی صور را فتح کنند و بر دریای مدیترانه مسلط شوند.
از مهم‌ترین آثار باستانی صور، محله قدیمی صور، ورزشگاه رومیان و میدان اسب‌دوانی آنان است که بزرگترین میدان‌های دوره حکمرانی رومیان بر لبنان به شمار می‌رود.
«قلعه مارون» در ساحل صور و مشرف بر دریای مدیترانه و نیز «مقبره شمعون‌ الصفا» از اولیای خداوند در روستای «شمع‌ القریبه» در ساحل این دریا واقع است.
روستای تاریخی «قانا» و آثار دینی و باستانی آن نزدیک صور واقع شده است و مسیحیان معتقدند که حضرت مسیح‌(ع) در بازدید از این روستا در ‌آیین عروسی یکی از ساکنان آن شرکت کرد و «انجیل یوحنا» نیز این سخن را تایید می‌کند.
شهر شیعه نشین صور در میانه قرن بیستم میلادی مرکز فعالیت فکری، فرهنگی و سیاسی «امام موسی صدر» رهبر ربوده شده شیعیان لبنان بود و اکنون نیز موسسات نیکوکاری امام صدر به ریاست خواهر وی «رباب صدر» در این شهر فعالیت انسانی و خدماتی دارد.
صنعت گردشگری مهم‌ترین نقش را در فعال بودن چرخه اقتصاد لبنان ایفا می‌کند، از این رو مقام‌های این کشور می‌کوشند با مهار تنش کنونی، زمینه را برای سرازیر شدن جهانگردان به کشورشان در فصل تابستان فراهم کنند. با این همه، مهمترین مشکلی که جامعه لبنان دارد دخالت نیروهای مختلف خارجی در عرصه سیاسی است و این دخالت به انگیزه‌های گوناگون به شکل مستقیم یا غیر مستقیم، بخش‌های گوناگون این کشور مانند بخش اقتصاد و در پی آن صنعت گردشگری را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
از مهمترین عواملی که لبنان در عرصه فرهنگی، علمی و هنری در جایگاه بالایی در مقایسه با دیگر کشورهای عربی قرار داده، نظام پیشرفته آموزشی و وجود بیش از 15 دانشگاه در این کشور است. این دانشگاه‌ها از دیرباز مرکز مهم ایجاد تخصص، منبع تولید فکر و اندیشه پیونددهنده نظر و عمل در لبنان و نیز جهان عرب بوده و مورد استقبال شهروندان کشورهای خاورمیانه و آسیا است.
مهمترین دانشگاه‌های لبنان که در سطح خاورمیانه مشهورند، عبارتند از: دانشگاه دولتی لبنان، قدیس یوسف، آمریکایی بیروت، لبنانی بیروت، بلمند، عربی و اسلامی بیروت و دانشگاه روح‌‌القدس.
دانشگاه قدیس یوسف، از اولین دانشگا‌ه‌های بنا شده در لبنان و شامل تعداد زیادی دانشکده و رشته‌‌های تخصصی است.
دانشگاه آمریکایی بیروت، از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های خصوصی لبنان به شمار می‌آید.
برنامه‌ریزی آموزشی و علمی این دانشگاه بر اساس نظام آموزشی، علمی آمریکایی طراحی شده است.