ایران و جنبش عدم تعهد

نشست وزرای خارجه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد (نم) که به پیشنهاد ایران در چهاردهمین اجلاس سران عضو جنبش عدم تعهد در کوبا (شهریورماه 1385) مطرح و تصویب شد با هدف بررسی حقوق بشر و تنوع فرهنگی در تهران در حال برگزاری است. در بیانیه نهایی سران کشورهای عضو عدم تعهد در هاوانا ضمن استقبال از پیشنهاد جمهوری اسلامی برای میزبانی این نشست در سپتامبر سال 2007 از همه کشورهای عضو خواسته شده است به طور فعال در آن حضور یابند. اهداف و اصول نشست تهران عبارتند از: ایده تنوع فرهنگی به صورتی گسترده با مفاهیمی اساسی چون تعیین حق سرنوشت، احترام به حقوق دیگران، بردباری، گفت‌وگوی فرهنگ‌ها، غنابخشی به جهانشمولی حقوق بشر ارتباط دارد. چنین عناصر کلیدی به لحاظ درونی به طور عمیقی با هم ارتباط دارند و تقویت‌کننده یکدیگر هستند. ابتکار جمهوری اسلامی در میزبانی و برگزاری اجلاس وزرای جنبش عدم تعهد در زمینه حقوق بشر و تنوع فرهنگی به منزله ایجاد فرصتی برای طرح دیدگاه‌های کشورهای در حال توسعه درباره موضوع یاد شده و محورهای مهمی است که به آنها اشاره شد. برگزاری چنین نشستی با توجه به کثرت کشورهای عضو جنبش عدم تعهد می‌تواند از اهمیت بسیاری برخوردار باشد. نشست وزرای خارجه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد موجب ارتقای همبستگی میان اعضای این پیمان، افزایش سهم و مشارکت جنبش عدم تعهد در تعاملات بین‌المللی و به ویژه مباحث حقوق بشر و تنوع فرهنگی می‌شود و مکمل فعالیت کشورهای عضو در چارچوب سایر تشکل‌ها و ائتلاف‌های مربوط به کشورهای در حال توسعه خواهد بود.
اطلاعاتی درباره عدم تعهد
«عدم تعهد» عبارتی است که جواهر لعل نهرو نخست‌وزیر فقید هند در سال 1954 در یک سخنرانی در شهر کلمبو (پایتخت سریلانکا)‌ داشت به کار برد. جنبش عدم تعهد در سال 1961 میلادی (1340 هجری شمسی) در گرماگرم جنگ سرد با تلاش رهبرانی چون نهرو (هند)،‌ سوکارنو (اندونزی)، جمال عبدالناصر (مصر) و تیتو (یوگسلاوی سابق) به عنوان نیرویی که به گفته نهرو «ضد بلوک و نه بلوک» بود با هدف ایجاد وحدت میان کشورهایی که نه در اردوگاه کمونیسم و نه در اردوگاه کاپیتالیسم بودند بنیان نهاده شد. نخستین تلاش برای ایجاد همگرایی میان کشورهایی که بعدها به غیرمتعهدها معروف شدند در سال 1955 در کنفرانس باندونگ صورت گرفت و در سال 1961 و با حمایت فیدل کاسترو و مارشال تیتو در کنفرانسی که در یوگسلاوی سابق برگزار شد سازمان جنبش عدم تعهد موجودیت خود را اعلام کرد. ایران به طور رسمی‌ پس از پیروزی انقلاب اسلامی‌ و در ششمین نشست سران جنبش عدم تعهد در ‌ها‌وانا (1979) به عضویت این سازمان درآمد.
جمهوری اسلامی ‌ایران بر اساس آموزه‌ها‌ی اصلی معمار کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره)، یعنی دکترین نه شرقی و نه غربی که به اندیشه عدم تعهد بسیار نزدیک است، ترجیح می‌دهد این جنبش با حفظ استقلال عملی و پویایی موضع گیری، به بازنگری در متن معادلات جهانی مبادرت ورزد. این فصل مشترک مواضع و سخنرانی‌ها‌ی مسئولان ایران در نشست‌ها‌ی متعدد سران و وزیران امور خارجه کشور از سال 1979 تاکنون بوده است. مهم‌ترین اقدام حمایتی جنبش غیرمتعهدها در قبال کشورمان تلاش برای محکوم نشدن ایران در آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای بوده است. در نگاه کلی می‌توان گفت با پیوستن ایران به این جنبش، اندیشه حمایت از تبدیل جنبش به یک سازوکار تاثیرگذار در معادلات جهانی تقویت شده است؛ به ویژه آنکه جمهوری اسلامی ‌ایران به همراه کوبا، مالزی و افریقای جنوبی در ردیف چهار کشور پیشرو در زمینه بیداری غیرمتعهدها قرار دارد که از زمان پیوستن به این سازمان همواره به ضرورت عملی شدن خواسته‌ها‌ی جنبش اهتمام و بر آن تاکید کرده است.