نقش روسیه و ناتو

ترجمه: بابک شهاب
پنجمین سال تشکیل شورای روسیه ـ ناتو و دهمین سال پیمان روسیه ـ‌ ناتو را در حالی پشت سر می‌گذاریم که روسیه همچون سابق و حتی بیش از پیش سهم عظیم خود را در امنیت منطقه ایفا می‌کند. پاپ دو هوپ شفر، دبیر کل ناتو در فاصله سالهای 1986 تا 2002 به عنوان نماینده پارلمان هلند و سال 2002 در سمت وزیر خارجه هلند مشغول به فعالیت بوده، از سال 2003 به عنوان رئیس سازمان امنیت و همکاری اروپا و سپس از سال 2004، دبیر کل ناتو را در پرونده خود دارد. وی طی مصاحبه‌ای، به ارزیابی همکاری روسیه با سازمان ناتو، مخاطرات و تهدیدات در این همکاری و تشکیل حلقه سامانه پدافند موشکی آمریکا به دور روسیه می‌پردازد. همکاری ناتو و روسیه عامل مهمی در حفظ امنیت بین‌الملل به شمار می‌آید. در واقع، عملیات ناتو، از قبیل فعالیت‌های نیروهای بین‌‌المللی در جهت کمک به نیروهای بین بین‌المللی امنیت در افغانستان، باعث تحکیم امنیت ملی روسیه هم می‌شود. در عین حال روسیه فراسوی مرزهای سازمان، مهم‌ترین عامل در زمینه امنیت به شمار می‌رود و می‌تواند با ابزارهای سیاسی و نظامی خود سهم عظیمی داشته باشد. جنگ سرد بیش از 17 سال پیش به پایان رسید و بخش اعظم تهدیداتی که با آنها روبه‌رو هستیم در حال گسترش است.
تروریسم، تکثیر سلاح‌های کشتار جمعی و فناوری تولید و موشک‌های بالستیک و نیز مشکلات بیشماری که در ارتباط با وجود کشورهای منفعل و مناطق بی‌ثبات به وجود می‌آید، می‌تواند جزیی از این تهدیدات به شمار رود. اتحاد نیروهای ما، بی‌تردید می‌تواند در پاسخ به این تهدیدات یاریمان دهد و ما نیز در اکثر موارد همین در مسیر حرکت کرده‌ایم. اما اجرای برنامه جامع اقدامات در زمینه تروریسم را آغاز کرده‌ایم. روسیه اولین کشور است که عضو ناتو نیست و برای شرکت در عملیات دفاع دسته‌جمعی،‌ در چارچوب ماده 5، یعنی عملیات ضدتروریستی نیروی دریایی در دریای مدیترانه با عنوان «اقدامات فعال» نیرو گذاشته است. برنامه جدیدی را در زمینه تقویت نیروهای برای مبارزه با تجارت غیرقانونی مواد مخدر در افغانستان و آسیای مرکزی تنظیم کرده‌ایم. در این راستا همچنین اقدامات دوجانبه را برای بهبود هماهنگی و همکاری فنی در آینده دور در زمینه‌هایی مثل پدافند ضدموشکی صحنه عملیات جنگی و مدیریت استفاده از هوا افزایش می‌دهیم. من هیچ اختلاف‌نظری بین سیاست «درهای باز» سازمان و هدف راهبردی آن در زمینه گسترش روابط با روسیه نمی‌بینم. در اصل بسیار منطقی است همان تغییراتی که در شرایط کلی امنیت اروپا ـ آتلانتیک روی داده و روسیه را به همکاری نزدیک‌تر با ناتو واداشته است، باعث گسترش روابط کشورهای دیگر، از جمله همسایگان روسیه با سازمان شده باشد.
روند گسترش ناتو، خود به خود انجام نمی‌شود و سازمان نیز هیچ نقش فعالی در جذب کشورها به سمت خود ندارد. حتی برعکس، ما از تمایل همسایگان‌مان برای ورود به ناتو و تحکیم فعالیت‌ها در زمینه اجرای اصلاحات دموکراتیک و بهبودی‌بخش امنیت استفاده می‌کنیم و از کشورهایی که قصد ورود به سازمان را دارند، رعایت سخت‌ترین استانداردها را مطالبه می‌کنیم این سیاست، همراه با روند گسترش اتحادیه اروپا تغییراتی جدی را در اروپای مرکزی و شرقی به دنبال داشته که بی‌تردید، باعث تحکیم امنیت و ثبات همسایگان روسیه شده است. گرجستان، بعد از دستیابی به استانداردهای ناتو بهترین همسایه روسیه خواهد شد. همین امر در رابطه با اوکراین هم صدق می‌کند. این کشور طی 10 سال اخیر در زمینه تحکیم اصلاحات داخلی، همکاری تنگاتنگ با سازمان داشته و چه ورود این کشور به ناتو صورت بگیرد، چه نگیرد، این همکاری برای اوکراین بسیار سودمند خواهد بود. در وهله اول اجازه بدهید متذکر شوم که سامانه موردنظر ایالات متحده پیرامون روسیه و علیه این کشور ساخته نمی‌شود. برنامه‌های آمریکا بی‌تردید عواقبی بسیار مهم برای امنیت تمام منطقه اروپا ـ آتلانتیک به دنبال دارد و می‌بایست هم در داخل ناتو و هم در شورای روسیه ـ ناتو مورد بررسی قرار گیرد. این درست همان کاری است که ما اکنون انجام می‌دهیم.
ما تا امروز چند دور مذاکره در چارچوب شورای روسیه ـ ‌ناتو انجام داده‌ایم. ضمناً در بعضی از این جلسات نمایندگان عالی‌رتبه 27 کشور نیز حضور داشته‌اند. اما این مناظره باید بر حقایق استوار باشد و حقایق نشان می‌دهد که سیستم موردنظر آمریکا هیچ خطری برای ابزارهای ضدهسته‌ای روسیه ندارد. نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، خطر روزافزون تکثیر موشک‌های بالستیک است. ما در چارچوب شورای روسیه ـ ناتو گفت‌وگوی گسترده‌ای در خصوص مسائل عدم تکثیر داریم و به نتایج مشخصی در زمینه همکاری در خصوص سامانه پدافند موشکی صحنه عملیات نظامی نیز دست یافته‌ایم. ما تصمیم گرفته‌ایم این همکاری را در سال جاری گسترش دهیم. من مطمئنم که راه خروج از این اختلاف نظرها از راه همکاری به دست می‌آید نه مقابله.