ارزیابی لیست پیروز در انتخابات

روز "اول اسفند" انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی برگزار شد و "حماسه" دیگری در تاریخ انقلاب اسلامی رقم خورد. حماسه‌ای که محملی برای مشارکت خودجوش و آگاهانه مردم در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی شد و گویای مقبولیت و مشروعیت نظام دینی در میان توده‌های جامعه بود.
بدون شک "انتخابات" به مثابه تمرین وحدت ملی و تقویت تفاهم اجتماعی به حفظ تعادل و کارآمدی نظام و در نهایت به تقویت "اقتدار ملی" خواهد انجامید. به عبارت دیگر حضور مردم در عرصه‌های تعیین‌کننده سیاسی مویدی بر بلوغ سیاسی مردم و هر رای آنها، گفتن "آری" به نظام است. یعنی فارغ از محتوای آرای عمومی، نتیجه انتخابات و افراد و گروههای پیروز، هر انتخابات، رفراندومی برای تثبیت پایه‌های مردمی انقلاب و جمهوری اسلامی نیز هستند. با تاکید بر این رویکرد، در این نوشتار بر آن هستیم تا ضمن ارزیابی رفتار انتخاباتی مردم و تحلیل جامعه‌شناختی آن به بررسی لیست رای‌آورندگان هم بپردازیم.
در تحلیل جامعه‌شناختی رفتار انتخاباتی مردم می‌توان از دو سطح تحلیل خرد و کلان وارد بحث شد. در تحلیل کلان موضوعاتی چون میزان مشارکت، اعتمادسازی در افکار عمومی، تشخیص و خودباوری ملی، پاسخگویی حاکمیت، قدرت سازماندهی و جهت مشارکت (جهت‌گیری‌ها مردم در انتخاب افراد و گروهها) موردنظر هستند. به طور کلی می‌توان گفت در این مقولات اگر شاهد افت و خیزهایی باشیم با جهت‌گیری آراء کردم تغییرات کلانی را در برداشته باشد می‌توان آن‌ها را نتیجه قهری افراطی‌گری‌ها و سیاست‌زدگی‌ها دانست. بی‌تفاوتی سیاسی افکار عمومی، میزان پایین مشارکت در عرصه انتخابات، بی‌پاسخ ماندن مطالبات جامعه و کناره‌گیری نخبگان برآیند آسیب‌هایی است که به مقولات مورد بحث در تحلیل کلان وارد می‌شود.
تحلیل خرد هم موضوعاتی چون تاثیرپذیری مردم از گروه‌های مجمع و رسانه‌ها، وزن اجتماعی گروه‌های ساسی و رفتار لیستی رای‌دهندگان را در بر دارد. در تحلیل خرد ما تلاش می‌شود تا به ارزیابی رفتار لیستی و آراء انتخاب‌کنندگان پرداخته شود. بعضا گفته می‌شود رفتار لیستی مشارکت‌کنندگان و انتخاب افراد یک لیست، پدیده‌ای منفی و مذموم است و حتی‌الامکان باید به شهروندان آموزش داد تا رفتارهای لیستی در انتخابات خودداری کنند. در پاسخ به این موضوع باید گفت به طور معمول یک فرد نمی‌تواند برای تمام موضوعات و مسایل مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی برنامه داشته باشد اما در قالب احزاب، گروهها، تشکل‌ها و ائتلاف‌ها می‌توان برنامه‌ها و دیدگاههای جامع و فراگیری را تدوین و ارایه داد. در این چارچوب افرادی با تخصص‌های مختلف می‌توان گنجانیده تا بتوانند از کمیسیون‌های مجلس اظهارنظر کنند و با آشنایی به مشکلات و راهکارها، از توانایی اظهارنظر، انتقاد و یا با برنامه‌ریزی برخوردار باشند.
تجربه انتخابات چند دوره اخیر مجلس شورای اسلامی در تهران نیز نشان داده است که مردم با تمایل به لیست‌ها و گرایشات فکری آنان، انتخابات را رقم زده‌اند. در انتخابات مجلس هفتم هم که لیست نامزدهای ائتلاف آبادگران ایران اسلامی توانست مورد توجه شهروندان تهرانی قرار گیرد ناشی از وزن اجتماعی این تفکر و گرایش‌های‌ آنان بود. میزان پذیرش مردمی و توانایی گروههای سیاسی در همراه کردن افکار عمومی با اهداف، برنامه‌ها و آرای خود به منزله وزن اجتماعی گروهها تلقی می‌شود. سنجش این میزان در عالم واقعی امری بسیار دشوار و در غالب موارد با درصد زیادی از خط همراه است اما برگزاری یک انتخابات از فرصت‌های مناسب و مقتضی است که در جریان آن می‌توان وزن اجتماعی گروههای سیاسی را با توجه به نتایج بدست آمده ارزیابی کرد.
با این توصیف، و با در نظر گرفتن شرایط سیاسی و اجتماعی و ارزیابی عملکرد گروه‌های سیاسی موسوم به جبهه دوم خرداد طی چند سال گذشته می‌توان گفت مردم با روی‌گردانی از جناح سیاسی غالب (جریان موسوم به اصلاح‌طلب) و ناامیدی از برنامه‌ها و شعارهای آنها، به جریان و لیستی روی آورد که واجد برخی چهره‌های متدین، شناخته شده و با تخصص‌های مختلف بود. در لیست ائتلاف آبادگران اسلامی به عنوان لیست پیروز از میا 16 لیست ارایه شده در تهران بزرگ، افرادی چون دکتر احمد توکلی (مغز دوم انتخابات ریاست جمهوری سالهای 72 و 80) دکتر حداد عادل (استاد دانشگاه نماینده مجلس و چهره سیاسی و فرهنگی) عماد افروغ (نویسنده محقق و چهره فرهنگی) 6 نماینده سابق مجلس، دکتر احمدی (عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و شخصیت شناخته شده و چند متخصص اقتصاد و... وجود داشتند. همچنین به واسطه برنامه‌ها و دیدگاههای اصولگرایانه این جمع که برنامه‌هایی مشخص جامع و بدون ابهام و تعارف بود، شهروندان و رای‌دهندگان به ایشان روی آوردند.
پرهیز از سر دادن شعارهای جنجالی، برگزیدن شیوه تبلیغی صحیح یعنی رفتن به اجتماعات عمومی و تشکیل جلسات رودررو با مردم، قرار دادن چهره‌های معتدل و غیرافراطی با گرایش اصولگرایانه در لیست، گزینش چهره‌های دانشگاهی و فرهنگی برجسته (حداد عادل، احمدی، افروغ، خوش‌چهره، زاکانی، مصباحی، کوتوزیان) و قرار دادن برخی چهره‌های جوان در لیست (ابوطالب و خادم) ارایه دیدگاههای جامع در حوزه‌های اقتصاد، فرهنگ و سیاست و تاکید بر اولویت حل مشکلات و معضلات مردم و خدمت صادقانه و خالصانه به ایشان از مهمترین دلایل پیروزی لیست کاندیداهای ائتلاف آبادگران ایران اسلامی بود.
16 لیست ارایه شده کاندیداهای نمایندگی مجلس در تهران (به غیر از کاندیداهای مستقل) از این قرار بود:
1ـ ائتلاف آبادگران ایران اسلامی
2ـ ائتلاف جهادگران ایران اسلامی
3ـ حزب اعتدال و توسعه
4ـ خدمتگزاران مستقل ایران اسلامی
5ـ چکاد آزاداندیشان
6ـ مجمع جانبازان انقلاب اسلامی
7ـ ائتلاف بزرگ متخصصین
8ـ حزب ایران سرافراز
9ـ ائتلاف آبادانی و توسعه ایران
10ـ ائتلاف برای ایران فردا
11ـ ائتلاف بزرگ فارغ‌التحصیلان اروپا، ‌آمریکا و اقیانوسیه
12ـ ائتلاف بزرگ و مستقل معلمان و اساتید دانشگاه
13ـ‌ائتلاف خدمتگزاران ایران اسلامی
14ـ ائتلاف اصولگرایان تهران (7+1)
15ـ ائتلاف بزرگ ایثارگران ایران اسلامی
16ـ اساتید ایران اسلامی