به گزارش خبرنگار سیاست خارجی خبرگزاری فارس،«صبری انوشه» کارشناس ارشد امور شمال آفریقای وزارت امور خارجه شنبه طی سخنانی در مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری به بررسی تحولات خلیج عدن و نقش قدرتهای بیگانه در آن پرداخت.
انوشه با اشاره به فروپاشی سومالی بعد از سقوط دولت "زیادبره" که نقش زیادی در بروز تنش در شاخ آفریقا داشت، گفت: زمانی که دولت سومالی در سال 1991 سقوط کرد، این کشور دچار آشوب شد و کل منطقه دچار بحران شد. آمریکا که از گذشته به دنبال ایجاد پایگاهی در سومالی بود تحت پوشش نیروی UN وارد منطقه شد و با محمد فرح عدید وارد جنگ شد و بعد از آن تا 15 سال سومالی دچار بحران بود، به طوریکه این کشور در حال حاضر فاقد نظام سیاسی است و هر منطقه توسط یک جنگ سالار اداره میشود.
وی با یادآوری اینکه در سومالی 6 قبیله مهم زندگی میکنند و میان این قبایل همیشه به سر قدرت و ثروت جنگ و درگیری است، افزود: برخی نخبگان این منطقه به دنبال احیای سومالی بزرگ شامل جیبوتی، سومالی، موگادیشو، بربره، اوگادن و فیندی هستند، بر این اساس سومالی همواره با همسایگان خود دچار مشکلات ارضی است.
این کارشناس وزارت امورخارجه گفت: علاوه بر این دولت سومالی هنوز مدرن نشده و جامعه این کشور مدنی نیست، سومالی هم اکنون کمتر از 10 شهر مدرن دارد و اساس زندگی اجتماعی در این کشور بر اساس فرهنگ قبیلهای و اقتصاد چوپانی است و در 15 سال اخیر از سال 1991 تا سال 2006 در سومالی نهادهای مردمی و سنتی به نام دادگاههای اسلامی شکل میگیرد.
وی با بیان اینکه اکثر این دادگاهها توسط قبیله هاویه شکل گرفته است، یادآور شد: این رویداد پس از 11 سپتامبر اتفاق افتاد و آمریکا از این بابت احساس خطر کرد بنابراین سعی داشت با آنها مبارزه کند، قبیله هاویه بعد از 15 سال فرودگاه و دانشگاه موگادیشو را بازگشایی کرد و در نتیجه دادگاههای اسلامی این کشور به سمت ثبات حرکت کرد.
وی افزود: همزمان با شکلگیری دادگاههای اسلامی، نهادهای دولتی نیز در سومالی وضعیت خود را در صحنه سومالی تثبیت کردند و آمریکا با دخالت CIA همکاری با جنگسالاران را آغاز کرد و در یک ائتلاف امنیتی - نظامی تحت عنوان "دموکراسی علیه تروریسم" صحنه سیاسی این کشور را دچار آشوب کرد اما ظرف 2 ماه این جنگ سالاران آمریکایی در سومالی شکست خوردند، دوستان آمریکا دخالت سیا در سومالی را تقبیح کردند اما حمله ارتش اتیوپی با حمایت نظامی آمریکا همچنین حمایت کنیا از این حمله باعث شد تا شاهد افول دادگاههای اسلامی در این کشور باشیم.
انوشه با اشاره به این که بعد از این جریان شاهد بروز پدیده دزدان دریایی سومالی هستیم، گفت: افکار عمومی اکنون با این سوال مواجه هستند که این ماهیگیران چگونه کشتیهای بزرگ را به تسخیر در میآورند چرا که مجموعه دزدان دریایی 1100 نفر و مسلح به سلاحهای سبک و نیمه سنگین مدرن مجهز به دستگاههای مخابراتی، دستگاههای دریانوردی و تعیین خطوط حرکت کشتیها در دریا هستند.
صبری انوشه با اشاره به اینکه آشیانه این دزدان دریایی "پنتلند" است، اظهار داشت: بعد از فروپاشی دولت سومالی، این کشور تجزیه شد به طوریکه اکنون سومالی شامل سومالی لند به مرکزیت "بربره" است، منطقه پونتلند از سومالی جدا شد و در 1998 از سومالی بزرگ جدا شد، این منطقه ساحلی است و به صورت خودمختار اداره میشود و مرکز فعالیت اتیوپی و اسرائیل است، بر این اساس میتوان حدس زد که اسرائیل این دزدان دریایی را هدایت و تجهیز میکند.
وی با اشاره به اینکه آشفتگی سیاسی در سومالی نیز به فعالیت این دزدان دریایی میدان میدهد، تصریح کرد: از این گذشته اختلافات میان کشورهای منطقه نیز باعث میشود این منطقه روی آرامش نبیند، این تنشها به پدیده دزدان دریایی کمک میکند تا این کشورها تلاشی برای مبارزه با این پدیده نکنند. عامل دیگر آمریکا است، این منطقه از نظر عبور کشتیهای نفتکش و عبور لولههای نفتی عراق است و برای آمریکا حیاتی است، در جنگ اعراب و اسرائیل نیز این منطقه اهمیت زیادی داشت و آمریکا در جنگهای منطقهای بسیار روی این منطقه حساب باز میکرد.
کارشناس ارشد وزارت امورخارجه با بیان اینکه این منطقه حد فاصل ناوگان ششم در مدیترانه، ناوگان پنجم در خلیج فارس و ناوگان هفتم در اقیانوس هند است، افزود: در دکترین ریاست جمهوری نیکسون این منطقه اهمیت ویژهای داشت و بعد از بستن کانال سوئز، آمریکا نیروی واکنش سریعی برای بازکردن تنگه تشکیل داد و بعد از فروپاشی سومالی آمریکا تلاش زیادی کرد که در این کشور حضور یابد، بر این اساس آمریکا اکنون یکی از پایگاههای مهم خود را در جیبوتی دایر کرده است و 3 هزار نیرو مستقر در آن حضور دارند.
وی اضافه کرد: آمریکا ارتباط نزدیکی با جنگسالاران سومالیایی دارد و بر اساس گزارشهای دقیق این جنگ سالاران تبدیل به دزدان دریایی شده و مجهز به سلاحهای آمریکایی هستند.
انوشه در ادامه خاطرنشان کرد: متهم بعدی اسرائیل است که در سالهای اخیر تلاش کرده عمق راهبردی خود را افزایش دهد، اکنون اسرائیل به حضور خود در دریای سرخ و خلیج عدن سرعت بخشیده است. اسرائیل از ابتدای شکلگیری به دنبال ایجاد جایی در خلیج عقبه بوده که مثلث دلتای سینا، خلیج عقبه و کانال سوئز را شامل میشود، اسرائیل با تصرف روستای «ام رشراش» مشرف به خلیج عقبه در سال 1951سعی کرد در خلیج عقیه حضور یابد.
وی در ادامه گفت: با تصرف این منطقه در سال 2004 مصریها اعلام کردند که این منطقه فلسطینی است و اکنون بندر ایالات در آنجا ساخته شده است و نبض اقتصادی اسرائیل در این منطقه میزند، کل سواحل اسرائیل در دریای سرخ 11 کیلومتر است و این کمترین میزان سواحل است. بعد از جنگ 1956 غزه در اختیار مصر بود ولی با حمله اسرائیل به غزه و اشغال سینا جنگ سوئز رخ داد و بعد از یک سال اسرائیل عقبنشینی کرد.
انوشه با اشاره به اینکه بعد از جنگ شش روزه در سال 1967 موقعیت اسرائیل در خلیج عقه تقویت شد و از همان زمان اسرائیل نیروی دریایی خود را تقویت کرد، گفت: با بستن بابالمندب اسرائیل تلاش کرد حضور خود را بعد از سال 1973 در دریای سرخ افزایش دهد. بعد از جنگ چهارم اعراب اسرائیل با اتیوپی نیز قراردادهای امنیتی بستند و جزایری را اجاره کردند و از این طریق کنترل تنگه بابالمندب را در اختیار گرفتند.
وی افزود: اسرائیل به دنبال این است که دریای سرخ غیرعربی باشد و به دنبال بینالمللی کردن آن است و بروز ناامنی در منطقه زمینههای زیادی برای این خواست اسرائیل را فراهم میکند، بنابراین برای این منطقه 2 سناریو وجود دارد اول امنیتی کردن دریای سرخ است و دوم بینالمللی کردن امنیت این منطقه است. اعراب از سال 1948 به دنبال ایجاد ترتیبات امنیتی در دریای سرخ بودند اما به دلیل تشتت میان خود و همچنین دخالت عوامل بیرونی همیشه میان آنها درگیری وجود داشت خصوصا عربستان و مصر برای 20 سال جنگ سرد داشتند.
انوشه در ادامه خاطرنشان کرد: درگیری میان رژیمهای رادیکال و محافظهکار مانع از چیدمان امنیتی در این منطقه شد و این کاملاً به نفع اسرائیل بود.
انوشه با اشاره به اینکه اعراب به دنبال ایجاد ترتیبات امنیتی منطقهای در دریای سرخ و خلیج باب المندب نیستند، گفت: با بروز پدیده دزدان دریایی کشورهای عربی احساس خطر کردند و اگر این منطقه بینالمللی شود حاکمیت اعراب زیر سوال میرود چون نیروی دریایی اسرائیل بسیار قوی است. اکنون مصر بیشترین خسارت را از این بحران میبیند چرا که درآمد این کشور بسیار کاهش یافته است و اقتصاد توریسم و صدور نفت مصر دچار خسارت شده است.
وی در پاسخ به سوال خبرنگار فارس مبنی بر اینکه ارتباط این تحولات و پیامدهای آن برای منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران چیست؟، گفت: اگر این پدیده کنترل نشود آمریکا به بهانه مبارزه با دزدان دریایی بهانهای برای مداخله و اشراف بر معابر دریایی پیدا میکند و اجازه بازرسی از کشتیهای ایرانی را پیدا خواهد کرد.
انوشه درباره روند بینالمللی شدن امنیت منطقه نیز گفت: کشتیها اقدام به اسکورت کشتیهای خود میکنند و این مساله باعث حضور ناوگانهای نظامی جهانی شده است و از این گذشته ناتو به طور رسمی نیرو به منطقه فرستاده است.
این کارشناس وزارت امورخارجه در ادامه یادآور شد: ناوگانی هم از یگانهای دریایی نظامی اسپانیا، انگلیس، فرانسه و آلمان وارد منطقه شدهاند. قبلاً هم آمریکا یگانهای مختلفی در منطقه داشت و شورای امنیت هم تاکنون 3 قطعنامه مستقیم درباره این منطقه صادر کرده است.
وی در ادامه گفت: تلاش اعراب کنترل بحران است چرا که آنها میخواهند مانع از دخالت ناوگانهای نظامی در یمن شوند، آنها همچنین جدیتی برای جلوگیری از جهانیشدن ترتیبات امنیتی منطقه ندارند.
صبری انوشه در پایان خاطرنشان کرد که در این صورت حضور و نقش ایران در ترتیبات امنیتی خلیج فارس کمرنگ میشود.