رابطه با آمریکا، آری یا نه؟

مهدی قوامی‌پور
بحث مذاکره با آمریکا یکی از تابوهایی بود که اصلاح طلبان هیچ گاه نتوانستند به آن نزدیک شوند چرا که یکی از اتهاماتی که از سوی اصولگرایان متوجه آنان بود و اتفاقا تا به امروز هم ادامه دارد وابستگی آنان به آمریکا بوده است. هر چند در آن دوران با طرح شعار گفت و گوی تمدن ها و سیاست تنش زدایی از سوی خاتمی شاهد علایمی از سوی آمریکا مبنی بر تمایل آن کشور برای حل مشکلات فی ما بین از طریق مذاکره و گفت و گو بودیم اما اصلاح طلبان هیچ گاه نتوانستند به این علایم روی خوش نشان دهند . در همین راستا حبیب الله عسکراولادی تنظیم مناسبات خارجی را تنها در اختیار رئیس جمهور و هیات وزیران ندانست و به این ترتیب نشان داد که حکومت هیچ تمایلی برای مذاکره با آمریکا حداقل در آن فضا را ندارد. اما با به قدرت رسیدن اصولگرایان به نظر می رسید مسیر دیگری طی شود. اصلاح طلبان همواره در تحلیل هایشان معتقد بودند اصولگرایان این شانس را دارند که با آمریکا در پشت میز مذاکره بنشینند. آنان اگرچه تا به امروز هم چنان معتقدند که این مذاکرات می تواند برای اصولگرایان یک پیروزی بزرگ به حساب آید و شکست های سیاسی و ناتوانایی های اقتصادی آنان را در عرصه داخلی تحت پوشش قرار دهد اما همیشه از آن استقبال کرده اند و با تحلیل ها و نظر هاشان سعی کردند به این روند کمک کنند .حال با به قدرت رسیدن اوباما و شعار او مبنی بر گفت و گوی بدون پیش شرط با ایران و پالس های به ظاهر مثبت ایران یک بار دیگر در اصلاح طلبان این امید قوت گرفته است. چرا که آنان امیدوارند با از سرگیری مذاکرات با آمریکا هم منافع ملی ما حفظ شود و هم آنان از این اتهام کهنه و واهی برای همیشه رهایی یابند تا در فضایی آرام و با هزینه ای کمتر خواست های قانونی خود را دنبال کنند . اما آیا چنین مذاکره ای صورت خواهد گرفت ؟ در حالی که اکثر اصلاح طلبان به این موضوع با خوش بینی می نگرند و جناح اصولگرا ظاهرا بی تفاوت به همه این بحث ها سخت مراقب تحولات آمریکاست ولی باید گفت بنا به دلایلی حداقل در کوتاه مدت امکان چنین امری غیر ممکن و محال است. اما چرا ؟
چنان که بعضی تحلیل گران معتقدند شعار تغییر اوباما ناظر به تغییرات اساسی در سیاست خارجی آمریکا نیست. بلکه منظور تغییراتی تاکتیکی جهت حفظ بهتر منافع ملی آمریکاست. هم چنین باید اضافه کرد که آمریکا در هر شرایطی خود را ملزم به دفاع از امنیت اسرائیل می داند چنان که به نقل از اسوشیتدپرس اوباما یکی از نگرانی هایش را حمایت ایران از حماس و حزب الله می داند. حتی می توان گفت مساله هسته ای ایران ناشی از همین امر است. در این سو نیز اصولگرایان سخن از تغییرات اساسی در رفتار و مواضع آمریکا را مطرح می کنند بی آن که دقیقا منظور خود را از این تغییرات اساسی و دامنه آن به صورتی شفاف بیان کنند. در واقع باید گفت این ابهام بیش از آن که یک خطای دیپلماتیک باشد خود ناشی از نوعی تاکتیک است. در این تاکتیک اصولگرایان دو هدف را دنبال می کنند. هدف اول جلب توجه مردم و اصلاح طلبان از مسایل و مشکلات داخلی به خارج است و این موضوع تا انتخابات ریاست جمهوری سال آینده ادامه خواهد داشت. چیزی که شاید دولت آمریکا نیز خواهان آن باشد چون در صورت به قدرت رسیدن اصلاح طلبان بعید به نظر می رسد که آنان حتی قادر باشند مذاکرات محدود و مشخصی نظیر مذاکرات عراق با آمریکا داشته باشند. هدف دوم خروج از انزوای بین المللی است. چرا که پس از یک دوره شعارهای تند و تیز، با نشان دادن چهره ای متفاوت این امید را در کشورهای اروپایی برخواهد انگیخت که بالاخره برای حل مشکل ایران راه حلی دیپلماتیک پیدا شده است .
اما چرا امکان مذاکره در کوتاه مدت وجود ندارد؟ هم چنان که تغییرات در دولت اوباما تاکتیکی است در ایران نیز تغییر در سیاست های خارجی اصولگرایان بسیار سخت است و به اصطلاح تغییرات تاکتیکی هستند در حالی که آمریکا خواهان تغییرات اساسی در سیاست خارجی ایران نظیر قطع حمایت از گروه های مقاومت حماس و حزب الله است . این درخواست ها بیش از آن که ناظر به منافع ملی دو طرف باشد صبغه ای ایدئولوژیک دارد. پس مذاکره بین ایران و آمریکا بر سر حفظ منافع ملی نیست که اتفاقا این دو کشور منافع مشترک بسیاری در منطقه دارند و این نکته ای است که بارها اصولگرایان به درستی به آن اشاره کرده اند. مذاکره بین این دو کشور مذاکره ای اید ئولوژیک خواهد بود چنان که اصولگرایان از آن به محاکمه دولت آمریکا یاد کرده اند و دیدیم که در جلساتی از مذاکره در عراق کار به مجادله و محکوم کردن طرفین کشید . در واقع باید گفت مادامی که جدال دو کشور جدالی ایدئولوژیک است امید به مذاکراتی که به بهبود روابط طرفین منجر شود چیزی غیر عقلایی و دور از دسترس خواهد بود. اما آیا روزی از دل چنین مذاکراتی شکلی از ارتباط که حافظ منافع ملی ما باشد بیرون خواهد آمد؟ این سوالی است که آینده پاسخش را به درستی خواهد داد.