نگاه خوشبینانه مسکو به کاخ سفید!

سعید سبحانی
سخنرانی اخیر جوزف بایدن معاون رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا در کنفرانس امنیتی مونیخ رویکرد دوگانه حاکم بر سیاست خارجی ایالات متحده در دوران ریاست جمهوری اوباما را نشان داد.در این اجلاس بایدن سیگنالهای به ظاهر مثبتی را به سوی روسیه ارسال نمود که با واکنش عجولانه و بسیار احساسی کاخ کرملین مواجه شد!مسکو در حالی از سخنان بایدن به صورتی ویژه استقبال نموده است که گویا حضور برژینسکی در ماورای مناسبات سیاست خارجی آمریکا را فراموش کرده است.
واقعیت امر این است که پس از حضور اوباما در راس معادلات سیاسی کاخ سفید ،شاهد حاکمیت نوعی نگاه خوش بینانه و افراطی از سوی کاخ کرملین هستیم.این نوع نگاه می تواند در آینده ای نه چندان دور دردسرهای زیادی برای مسکو ایجاد نماید.نباید فراموش کنیم که در دوران ریاست جمهوری بوش پسر نیز این نوع نگاه ایده آل گرایانه نسبت به کاخ سفید معضلات زیادی را در سیاست خارجی کرملین به وجود آورد.
از سوی دیگر،هم اکنون روسیه در شراط خاصی به سر می برد.در حالی که میخاییل گورباچف، آخرین رئیس جمهور شوروی سابق سال گذشته نسبت به بازگشت مرام استالینیستی در روسیه هشدار داده بود،دو شعبه شدن قدرت در کاخ کرملین زمینه را جهت بازگشت این مرام خطرناک فراهم ساخته است.
هرچند پوتین به عنوان نخست وزیر و مدویدف به عنوان رئیس جمهور روسیه به ایفای نقش بین المللی خود می پردازند،اما کماکان در خصوص این نقش آفرینی شک و شبهه های زیادی وجود دارد.آنچه مسلم است اینکه علی رغم حضور مدویدف در کاخ کرملین،روسیه هنوز دوران گذار از پوتین را تجربه ننموده است و رئیس جمهور سابق روسیه کماکان اصلی ترین شخصیت سیاسی این کشور محسوب می شود.بر این اساس پوتین خود به تدوین سیاست داخلی و خارجی مسکو می پردازد و مدویدف را به عنوان متغیری وابسته به خود تعریف می کند.این در حالی است که مدودیف به هیچ عنوان نمی خواهد حکم متغیر وابسته به رفتارهای پوتین را داشته باشد.البته مدودیف گوشه چشمی نیز به میزان محبوبیت اجتماعی خود در بین روسها دارد،زیرا در آستانه برگزاری انتخابات سراسری روسیه،محبوبیت مدودیف از محبوبیت پوتین بالاتر رفت تا پوتین از همان ابتدا مناسبات قدرت در کرملین را به گونه ای مخصوص تعریف نماید!
پوتین و مدویدف در بسیاری از زمینه ها ،خصوصا نحوه برخورد با بحران گرجستان،ناتویی شدن اوکراین،مسائل مربوط به شرکت گاز پروم،نحوه بازی با برگ برنده انرژی و... نقاط اشتراک زیادی با یکدیگر دارند،اما در برخی مواقع نیز دو طرف به صورت بالقوه اختلافاتی با هم دارند که به سادگی نمی توان از کنار آنها گذشت.یکی از این اختلافات به آینده سیاسی ایالات متحده آمریکا و روسیه مربوط می شود.به نظر می رسد با حضور باراک اوباما در کاخ سفید و آغاز دور جدید هجمه های تبلیغاتی کاخ سفید علیه کاخ کرملین(که فعلابه دلیل افول قدرت نومحافظه کاران واشنگتن متوقف شده است)شاهد پررنگ شدن اختلافات میان پوتین و مدویدف خواهیم بود.
پوتین در زمان حضور خود در کاخ کرملین به عنوان رئیس جمهور،مناسبات سیاست خارجی روسیه را درهاله ای از ابهام تعریف نمود.مسکواز یک سو نسبت به تحرکات گرجستان واکنش نشان می داد و از سویی دیگر به راحتی در برابر زیاده خواهی های واشنگتن درشورای امنیت سازمان ملل متحد سرتعظیم فرود می آورد.ولادیمیر پوتین علاقه زیادی نسبت به بازی با برگ برنده انرژی در اتحادیه اروپا دارد.پوتین تصور می کند که برگ برنده انرژی می تواند چینش پازلهای اروپا را به سود مسکو تغییر دهد،در صورتی که تجربه این خوش باوری کاذب پوتین را رد می کند.کلیت نگاه ملتهای اروپایی نسبت به ولادیمیر پوتین تهدید محور است .از سوی دیگر،ناسیونالیسم اروپایی به صورت بالقوه درمیان سران اتحادیه اروپا پررنگ شده است.تداوم این روند به معنای انزوای بیشتر روسیه در اروپا خواهد بود.هرچند،پوتین علاقه چندانی نسبت به باور این حقیقت ندارد.
پوتین نسبت به مسائل بین المللی نگرشی کلان دارد،این نگرش کلان محور سبب شده است که در بسیاری از ظرافتها پوتین مانند سیاستمداری مبتدی رفتار کند.پوتین همواره دغدغه قطبیت کاخ کرملین را در سر می پروراند،اما راهکارهایی که جهت دستیابی به این هدف در سر می پروراند از کارآمدی چندانی برخوردار نیست.روسیه بارها در شورای امنیت سازمان ملل متحدیا کمیته چهارجانبه صلح خاورمیانه (کوارتت)در مقابل زیاده خواهیهای ایالات متحده آمریکا تسلیم گردیده و در قالب سکوت استراتژیک بار جدیدی از تهدیدات را به سوی خود سرازیر نموده است.در خصوص بروز انقلابهای رنگین در حیاط خلوت روسیه نیز این کشور در حد یک قدرت ظاهر نشد و به ساکاشویلی و یوشچنکو مجوز داد تا به عواملی مزاحم برای حرکت روبه رشد مسکو تبدیل شوند.
هم اکنون روسیه از سخنان بایدن استقبال زیادی نموده است.این دقیقا همان نگاه بازدارنده ایست که می تواند روسیه را برای چهار سال دیگر از مسیر قطبیت دور سازد.قابل تامل اینکه اخیرا روسیه سعی دارد در راستای پاسخدهی به سیگنالهای بایدن نقش آفرینی خود در روابط با ناتو را افزایش دهد.روسیه برای بهبود روابط با آمریکا ممکن است انتقال امکانات و تجهیزات از طریق هوایی برای نیروهای سازمان پیمان اتلانتیک شمالی ( ناتو ) در افغانستان را به واشنگتن پیشنهاد کند . سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه تاکید نموده است کشورش در اندیشه برداشتن گامهایی برای بهبود روابط با آمریکاست که استفاده احتمالی از هواپیماهای جنگی روسی برای انتقال امکانات برای نیروهای ناتو در افغانستان بخشی از این گامها باشد.
نکته دیگر اینکه دبیرکل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) نیز خود را وارد بازی مسکو-واشنگتن نموده و تاکید کرده است که روسیه را هیچگونه تهدیدی برای اتحادیه اروپا یا کشورهای عضو ناتو تلقی نمی کند.
دبیرکل ناتو در این خصوص عنوان کرده است:
“ما اختلافاتی با روسیه به عنوان مثال، در خصوص برنامه سپر موشکی آمریکا، مسئله گرجستان و آبخازی و اوستیای جنوبی و همچنین بسته شدن پایگاه هوایی ماناس در قرقیزستان به علت کمکهای مالی مدویدف، رئیس جمهور روسیه به قرقیزستان داریم.
اما من دلیلی برای عدم اعتماد به روسیه نمی بینم، گرچه معمولادر طی مذاکرات فیمابین و بر اثر عمل کردن به گفته ها و قول ها از هر دو جناح، اعتماد طرفین به یکدیگر تقویت میابد. “
در چنین شرایطی کاخ کرملین چه رویکردی در پیش خواهد گرفت؟آیا دو چهره کاخ کرملین،یعنی پوتین و مدویدف می توانند مدیریت راهبردهای آتی روسیه در قبال آمریکا و اتحادیه اروپا را به خوبی انجام دهند یا در این خصوص با دوگانگی و ابهام مواجه خواهند شد؟البته پاسخ این سوال را باید در مناسبات آتی مسکو با واشنگتن و اروپا جستجو نمود،اما حضور دو سیاستمدار مدعی در کاخ کرملین معضلات زیادی برای مسکو ایجاد خواهد نمود.
آنچه مسلم است اینکه روسیه نباید خود را به عنوان متغیری وابسته به رفتارهای واشنگتن در دوران اوباما تعریف نماید.نباید فراموش کرد که زبگنیو برژینسکی مشاور ارشد اوباما در مسائل سیاست خارجی هنوز نگاه بدبینانه ای نسبت به مسکو داشته و آن را اصلی ترین دشمن ایالات متحده می داند.از این حیث هرلحظه ممکن است این نوع نگاه برژینسکی بر معادلات سیاسی و استراتژیک حاکم شود.