دفتر تحکیم، سکوی پرش به سوی نمایندگی مجلس شده بود

* مطابق با تجربه گذشته دفتر تحکیم، همواره اختلاف دیدگاه و همچنین طیف بندی در دفتر تحکیم وحدت وجود داشته است اما چه شد که در دوران شما این اختلافات به ایجاد انشقاق و تشکیل دو طیف جداگانه علامه و شیراز در دفتر تحکیم منجر شد؟
** اگر چه اختلاف نظر در طول عمر مجموعه دفتر تحکیم وحدت از همان ابتدای تاسیس هم وجود داشته است اما تشدید این اختلافات آنچنان عمیق نبوده و تنها اختلاف در تاکتیک بوده است و نه اهداف. در این زمان بحران تشکیلاتی در تحکیم اولا ناشی از تغییر عمیق گفتمان دانشجویی از مباحثی همچون فقیر و غنی یا مبارزه با استکبار به آزادی خواهی و جامعه مدنی بوده است.همچنین اگر چه انجمن ها از لحاظ ماهیت و عملکرد دگردیسی جدی یافته بودند اما ظرف و مظروف آنها همخوان نبود یعنی ظرف تشکیلاتی متعلق به دهه ۶۰ و مظروف به دهه ۷۰ تعلق داشت.دلیل دیگر نفوذ عمیق دانشجویان در میان مردم و نقش مهم آنان به عنوان حاملان پیام اصلاحی در جامعه بود که بخش هایی از حاکمیت که در نتیجه دوم خرداد و حرکت اصلاحی ضربه خورده بودند را به سمت برخورد با دانشجویان پیش می برد. از طرفی رفتار شبه حزبی دفتر تحکیم و شرکت در انتخابات مختلف و تلاش برای حضور در قدرت موجب شده بود برخی افراد فرصت طلب به دفتر تحکیم به عنوان سکوی پرش به سوی نمایندگی مجلس یا سایر پست ها بنگرند.مساله بعدی دست اندازی نهادهای غیر مسوول بیرون دانشگاهی بر تحکیم و تلاش برای تاثیر آنها بر اعضای دفتر تحکیم بود.
* یعنی این تاثیر افراد بیرون دانشگاهی در دوران قبلی وجود نداشت؟
** این موضوع را نفی نمی توان کرد. اما به نظر می آید در دوره های قبلی چون در نهایت افق فکری طرفین اختلافی در مجموعه تحکیم یکسان بود و تنها در روشها اختلاف وجود داشت، احساس خطر جدی از سوی نهادهای کنترل گر برای کنترل مسیر حرکتی مجموعه احساس نمی شده است.
* تحکیم قبلا هم شاهد خروج برخی گروه های دانشجویی همچون گروه طبرزدی از مجموعه خود بود. اما آنها نام تحکیم را همراه خود نبردند.به چه دلیل در سال ۸۰گروه اقلیت توانست علاوه بر خروج از مجموعه نام دفتر تحکیم وحدت را نیز همراه خود ببرد؟
** اینکه خروج یک اقلیت چند درصدی از اکثریت ۹۰ درصدی انجمن های اسلامی در سال ۸۰، انشعاب نام نهاده شد در واقع مربوط به نفوذ افرادی در درون مجموعه بود که در ابتدای اختلاف نظرها و در روند تصمیم گیری های خود با فراکسیون سنتی تحکیم خود را هماهنگ نشان می دادند. اگر چه بخش عمده ای از فراکسیون سنتی بعد از مشخص شدن ماهیت اصلی این طیف، از انها فاصله گرفت اما نزدیکی بنیانگذاران انشعاب، به وزارت علوم و مسوولان آن، حمایت برخی نهادها و همچنین گروه های اصلاح طلب و رسانه های آنان از این طیف موجب شد حرکت این اقلیت به عنوان یک انشعاب و انشقاق بزرگ نمایش داده شود.
* مهمترین زمینه اختلاف شما با این طیف اقلیت حاضر در شورای مرکزی تحکیم چه بود؟
** مساله مهم موجب اختلاف عملکرد واحد تشکیلات تحکیم بود. دوستان اقلیت با در اختیار داشتن این واحد روندهای دموکراتیک حاکم بر مجموعه را نادیده می گرفتند و اجازه حضور اعضای منتخب انجمن های دانشگاه های مختلف را در نشست ها نمی دادند. وضعی به گونه ای بود که در سال ۷۹ تحکیم شاهد پدیده جدیدی در عمر حیات خود بود. به گونه ای که برخی انجمن های اسلامی دو مدعی داشتند. گروه اول منتخب جدید دانشجویان بودند و گروه دوم در واقع مورد تایید اقلیت دفتر تحکیم که واحد تشکیلات را در اختیار داشت بودند. از طرف دیگر بیش از یک سال بود که انتخابات شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت در نشست های مختلف و به دلیل اختلاف نظر های عمیق برگزار نشده بود و شورای مرکزی در حالی به فعالیت خود ادامه می داد که به دلیل زندانی بودن یکی از اعضای شورای مرکزی از طیف مدرن، ترکیب شورا عملا به نفع طیف دیگر قرار داشت.
* آیا راهکار اساسنامه ای برای برخورد با متخلفین از سوی سایر ارکان دفتر تحکیم وحدت در نظر گرفته نشده بود؟
** در آن زمان طیف مدرن دفتر تحکیم وحدت با توجه به اینکه اکثریت مجموعه را در دست داشت تلاش می کرد با گفت و گو و رایزنی با طیف اقلیت اختلافات درونی مجموعه را حل کند. اما عملا قواعد تشکیلاتی زیر پا گذاشته می شد و این دوستان حتی به قواعد اساسنامه ای برای برخورد با تخلف های تشکیلاتی پایبند نبودند. مثلا در سال ۷۹ دبیر سیاسی تحکیم به دلیل تخلفات متعدد از سوی ۲۳ انجمن اسلامی استیضاح شد، او که خود در هیئت رئیسه نشسته بود وقتی اوضاع را چنین دید حق رای های نزدیک به خود را از جلسه خارج کرد و با از رسمیت افتادن جلسه امکان توبیخ تشکیلاتی خود را از مجموعه سلب کرد.
* بدین ترتیب و با مجموع این مباحث اوج اختلافات در مجموعه تحکیم در این دوران در چه زمانی شکل گرفت؟
** اوج اختلافات درونی اتحادیه،در اردوی سالانه تحکیم در دانشگاه تهران در تابستان ۸۰ بود. در این زمان شورای تحقیق دفتر تحکیم که نهادی است که بر برگزاری انتخابات نظارت می کند با صدور اطلاعیه ای که مورد حمایت ۳۳ دانشگاه قرار گرفت، شورای مرکزی اتحادیه را به دلیل گذشت بیش از ۱ سال از پایان مهلت قانونی و تخلفات تشکیلاتی آن از جمله محرز شدن ارتباط برخی اعضای مرکزیت مجموعه با برخی نهادهای بیرون دانشگاهی، غیر قانونی اعلام کرد.
* اگر بخواهیم از منظر دیگری نگاه کنیم آیا اختلافات میان شما و طیف مقابل تنها جنبه تشکیلاتی داشت یا از دیدگاه سیاسی نیز مشکلات جدی داشتید؟
** قطعا اختلافات تنها به موارد تشکیلاتی بازنمی گشت، اختلافات ما در نوع نگاه به حاکمیت جدی بود. مثلا ما در طیف مدرن معتقد بودیم که ماهیت دفتر تحکم و جنبش دانشجویی به گونه ای است که باید تمامی بخش های قدرت را مورد نقد قرار دهد. اما طیف اقلیت که اتفاقا به دلیل عدم برگزاری انتخابات و زندانی بودن یک عضو مرکزیت تحکیم در شورای مرکزی اکثریت داشت چنین عمل نمی کرد. از طرفی در خصوص هجوم شدید حاکمیت به سمت اصلاح طلبان در طول سال های ۷۸ و ۷۹ طیف مدرن دفتر تحکیم وحدت معتقد بود باید انجام مانورهای عملی در برابر این حملات ایستادگی کرد و دفتر تحکیم وحدت ظرفیت مقاومت و اعتراض به برخوردها از جمله بازداشت روزنامه نگاران یا توقیف مطبوعات را دارد. اما طیف دیگر مخالف چنین حرکاتی بود.
* مثلا چه نوع حرکات اعتراضی مد نظر شما بود؟
** به طور مثال بعد از بازداشت محسن کدیور دفتر تحکیم وحدت اعلام کرد در اعتراض به بازداشت کدیور اقدام به برگزاری تجمع اعتراض آمیز در دانشگاه های سراسر کشور می کند. اما شورای مرکزی به دنبال دیدار با برخی سران اصلاح طلب و هشدار آنان به شورای مرکزی مبنی بر احتمال برخورد خشونت آمیز با دانشجویان ، در اطلاعیه ای تجمع را لغو کرد. یا بعد از توقیف فله ای مطبوعات در بهار سال ۷۹دفتر تحکیم وحدت در جلسه ای در شهر مشهد تصمیم به تعطیلی دانشگاه ها در اعتراض به این وضعیت گرفت اما طیف اقلیت این تصمیم را با بهانه های مختلف غیر قانونی دانست و به آن تمکین نکرد.
* یکی از اتفاقات سال ۷۹ و ۸۰انتخابات دور دوم ریاست جمهوری بود. دیدگاه شما نسبت به آن انتخابات و آقای خاتمی چه بود؟
** انتخابات دور دوم ریاست جمهوری در اوج اختلافات داخلیی دفتر تحکیم وحدت برگزار شد. پیش از انتخابات ، در نشستی در دانشگاه تربیت مدرس طیف مدرن تحکیم وحدت اعلام کردحمایت از خاتمی باید منوط به پش شرط هایی باشد.مثلا دفتر تحکیم وحدت باید از آقای خاتمی بخواد موانع اصلاحات در دور اول ریاست جمهور را شفاف با مردم در میان بگذارد و تضمین های لازم برای عدم تکرار این موانع و مشکلات از حاکمیت بگیرد.
* با توجه به اینکه طیف مدرن بحث عبور از خاتمی در سال ۷۹را طرح کرده بود در این خصوص چه دیدگاهی در مجموعه وجود داشت؟ آیا عبور از خاتمی به معنای معرفی کاندیدای جدید نبود؟
** در خصوص طرح عبور از خاتمی بدفهمی ها و تبلیغات منفی فراوانی صورت گرفت.توجه کنید افرادی که عبور از خاتمی را مطرح کردند، معتقد به ظرفیت های درونی و رفرمیستی بودند و طرح عبور از خاتمی به هیچ وجه به معنای عبور از اصلاح طلبی نبود. بلکه اعتقاد بر این بود که نباید سرنوشت اصلاحات را به یک فرد گره بزنیم. چرا که در نتیجه ناکامی او کل جنبش فلج خواهد شد.بنابراین هدف اصلی از طرح عبور از خاتمی پر رنگ کردن وجه اجتماعی جنبش اصلاحات بود. در حالی که این طرح به شدت مورد حمله اصلاح طلبان و تریبون های آنان قرار گرفت.وضعیت به گونه ای پیش رفت که طیف اقلیت تحکیم در آن زمان طرح مدد به خاتمی را در برابر عنوان عبور از خاتمی مطرح کرد و تریبون های اصلاح طلبان به تبلیغ آن پرداختند. با این وجود اگر چه این بحث در فراکسیون مدرن تحکیم طرح شد اما مفید فایده تلقی نشد و ما در سال ۸۰ معتقد بودیم آقای خاتمی همچنان از ظرفیت های لازم برای تصدی مسوولیت ریاست جمهوری به دلیل اعتماد بالای مردم برخوردار است و در نهایت تمامی طیف های تحکیم از کاندیداتوری خاتمی در سال ۸۰ حمایت کردند.
* اگر به بحث اختلافات بازگردیم بعد از اینکه طیف اکثریت، شورای مرکزی را مطابق با نظر شورای تحقیق غیر قانونی دانست چه اتفاقی افتاد؟
** در این زمان اقلیت با برگزاری یک نشست با حضور کمتر از یک سوم انجمن های اسلامی در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران تصمیمات شورای تحقیق را غیر قاونونی دانست و آن را منحل و شورای جدیدی تشکیل داد. طیف اقلیت همچنین اعلام کرد به زودی نشستی را در گیلان برای انتخاب اعضای جدید شورای مرکزی برگزار می کند. در مقابل ما هم اعلام کردیم به زودی نشست جداگانه ای را در تهران برگزار می کنیم و بدین ترتیب اختلافات عمیق در دفتر تحکیم وحدت عمومی و رسانه ای شد.در این مرحله البته برخی از اصلاح طلبان تلاش داشتند با نوعی حکمیت و ریش سفیدی از انشقاق جلوگیری کنند.
* چه کسی درخواست حکمیت اصلاح طلبان را طرح کرد؟
** در واقع هر دو طیف با برخی دوستان اصلاح طلب دیدار می کردند و نتیجه این دیدارها تشکیل جلسات حکمیت بود.
* چه افرادی در جلسات شرکت می کردند؟
** اولین جلسه حکمیت در منزل آقای کدیور و با حضور آقایان حجاریان، علوی تبار، آقاجری،تاج زاده، عبدی، جلایی پور … برگزار شد و از دو طیف نیز دوستانی حضور یافتند. افرادی که در این جلسات از اصلاح طلبان شرکت داشتند در واقع دغدغه اصلی شان جلوگیری از انشقاق بود. در این جلسات توافقاتی صورت گرفت از جمله اینکه هیچ کدام از دو طیف نشستی برگزار نکنند و از رسانه ای کردن اختلافات بپرهیزند. ما حتی در این جلسات با وجود در اختیار داشتن اکثریت مجموعه، ترکیب شورای مرکزی آینده را نیز به نوعی مساوی با طیف سنتی و اقلیت مود توافق قرار دادیم. دوستان طیف اقلیت و سنتی البته معتقد بودند طیف مدرن هزینه فعالیت دانشجویی را با اقدامات و شعرهای خود افزایش داده است و با طرح این موضوع معتقد بودند که کار کردن در کنار ما به نوعی برای آنها هزینه خواهد داشت و بدین شکل سهم خواهی می کردند.
* آیا به توافقات صورت گرفته عمل شد؟
** متاسفانه خیر. آقایان اقلیت برخلاف توافق در شورای حکمیت، نشست گیلان را با پیام وزیر علوم دولت اصلاحات برگزار کردند و در حقیقت تلاشهای حکمیت را ناکام گذاشتند.
* آیا این نحوه رفتار وزارت علوم از سوی شما مورد اعتراض قرار گرفت؟
** بله ما در نامه ای به وزیر علوم نسبت به روند حمایتی وزارت علوم از اقلیت انتقاد کردیم و صراحتا اعلام کردیم که منبع مشروعیت تحکیم دانشجویان هستند و نه نهادهای دولتی.
* در نهایت چه روندی منجر به برگزاری نشست شیراز و علامه و انشقاق کامل در زمستان ۸۰ شد؟
** طیف اقلیت بعد از نشست گیلان تصمیم به برگزاری نشست در شیراز گرفت. این در حالی بود که بسیاری از انجمن های اسلامی مخالف برگزاری این نشست بودند. اما آنها در شیراز نشست خود را برگزار کردند. بعد از برگزاری این نشست ۷ نفر از اعضای شورای مرکزی تحکیم در اطلاعیه ای نتایج نشست شیراز و گیلان را غیرقانونی دانستند و همچنین اعلام کیدند به زودی نشستی با عنوان نشست وفاق در دانشگاه علامه تهران برگزار خواهد شد. در این فاصله هنگامیکه بانیان طیف شیراز قصد برگزاری کنفرانس مطبوعاتی در ساختمان دفتر تحکیم وحدت در خیابان شهید رجب بیگی را داشت طیف اکثریت با حضور در این محل نسبت به عملکرد آنها که تنها با ۵ دانشگاه اقدام به برگزاری نشست کرده بودند اعتراض کردند. در نهایت درگیر میان دانشجویان در ساختمان رجب بیگی باعث شد نیروی انتظامی در محل حضور یافته و با بازداشت بسیاری از دانشجویان طیف اکثریت، ساختمان دفتر تحکیم وحدت را نیز پلمپ کند.یک هفته بعد از این اتفاق در اسفندماه ۱۳۸۰ نشست سراسری با حضور ۵۵ دانشگاه در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد و شورای مرکزی جدید موسوم به طیف علامه شکل گرفت.
* به نظر می رسد در این روند تغییر در دگردیسی فکری تحکیم و همچنین تغییر نگاه اتحادیه به اصلاحات و اصلاح طلبان شکل جدیدی به خود می گیرد؟
** این تغییرات روند بسیار سریعتری به خود گرفت. طیف علامه اولین اردوی تشکیلاتی خود را در تابستان ۸۱ در دانشگاه شهید بهشتی برگزار کرد. در ابتدا مجوز این اردو با مشکلاتی مواجه شد اما در نهایت با پادرمیانی آقای خاتمی این نشست آغاز شد. در این مرحله دفتر تحکیم وحدت (طیف علامه) برای اولین بار از هیچ مقام کومتی پیامی برای افتتاح یا اختتام نشست خود نگرفت و نشست با سخنرانی دکتر سروش آغاز و با سخنرانی مصطفی ملکیان پایان یافت. در این نشست دانشجویان تحکیم بیشتر بر دعوت و تبادل نظر با روشنفکران تاکید داشتند تا سیاستمداران در نهایت در همین اردوی تابستانی، دفتر تحکیم وحدت طرح دوری از قدرت را به تصویب رساند.طیف علامه همچنین به تدریج روند استقلال مالی از حکومت را آغاز کرد.
* با این وجود شما هنوز در جبهه دوم خرداد و شورای هماهنگی اصلاحات عضو بودید؟
** بله اما عملا در جلسات شرکتی هم نداشتیم.دفتر تحکیم وحدت طیف علامه در زمستان همان سال یعنی سال ۸۱ درست در روز برگزاری انتخابات شوراها نشستی برگزار کرد و در این نشست اعلام کرد که مطابق با مصوبه تابستان خود مبنی بر لزوم دوری جریان دانشجویی از قدرت، از جبهه دوم خرداد خارج شده است.