نقد دو لایه نظام مردم‌سالار دینی ضروری است

رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم گفت: امکان نقد مضاعف مقبولیت و حقانیت حاکمیت بسیار مهم است و برخلاف تصور برخی فضا برای نقد دو لایه حکمرانان و حکومت و ضرورت آن بسیار دیده می‌ شود.
به گزارش خبرنگار گروه سیاسی خبرگزاری فارس، عماد افروغ رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم در همایش 30 سال انقلاب در دانشگاه صنعتی شریف، اظهار داشت: مفهوم مردم‌سالاری دینی با طرح جمهوری اسلامی نمود پیدا کرد، اما اسلام و دموکراسی سابقه‌ دیرینه‌ای دارند.
وی افزود:‌ سئوال از مشروعیت، مهم‌ترین سئوال در فلسفه‌ سیاسی است و مطلوب‌ترین رابطه‌ فرد با جامعه و کاربرد مفاهیم اخلاقی در سپهر اجتماعی و طبعا بهترین شکل حکومت، در ذیل فلسفه‌ سیاسی مطرح می‌ شود.
این عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد:‌ وقتی مفهوم دموکراسی را با مفهوم تئوکراسی پیوند می‌زنیم، خواه ناخواه قید متقابلی برای هر دو وجود دارد که آنها به هم پیوند می‌خورند؛ مقبولیت از ارکان مشروعیت است که البته دست حکمرانان را می‌بندد و تئوکراسی نیز در عین ایجاد فرصت‌هایی برای مردم، محدودیت‌هایی را برای انتخاب آنها رقم می‌زند.
افروغ افزود: ‌در مردم‌سالاری ویژگی هایی چون حاکمیت و حکومت مردم، تاکید بر حقوق مدنی و سیاسی فردی، ‌دسترسی یکسان به قدرت، ‌امکان شکل‌ گیری جامعه‌ مدنی، اعتقاد به چرخش قدرت و نخبگان سیاسی، اعمال قدرت در چارچوب قانون، تفکیک قوا، ‌آزادی بیان، ‌رضایت عامه، ‌نقد آسان اصحاب قدرت و فقدان مانعی به نام قداست اصحاب قدرت، غلبه سکولاریسم یا تمایل‌ یافتگی وجود دارد و دموکراسی بر یک حق اولیه و محدودیت اختیارات دولت تاکید می کند.
وی نقدها و نقایص دموکراسی را نیز مورد اشاره قرار داد و‌ تنزل اخلاقی، ‌حکومت غوغا یا عوام، ناپایداری سیاسی، ستیز بین گروه‌ها، دیکتاتوری اکثریت و امکان ظهور دولت مطلقه‌ منتخب، ‌جایگزینی نمایندگی به جای وکالت (دموکراسی غیرمستقیم) و امکان اغوا، خلط شکل و محتوا را از جمله این نقایص عنوان کرد.
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم در ادامه سخنان خود ضمن توصیف ویژگی‌های حاکمیت تئوکراسی به بیان نقدهای آن پرداخت و گفت: دموکراسی و تئوکراسی در وجه سلبی اشتراک دارند اما در وجه ایجابی تفاوت‌های دارند؛ در دموکراسی و تئوکراسی گفته شده است که هیچ کسی بر انسان ولایت ندارد اما تئوکراسی الاالله را می‌آورد.
افروغ با بیان اینکه تفاسیر غلطی وجود دارد که مخالف پیوند اسلام و دموکراسی است، در توضیح لزوم امکان نقد مضاعف نسبت به هر دو بعد حقانیت و مقبولیت در مردم سالاری دینی توضیح داد: مردم باید مطمئن شوند که ویژگی اشخاص حاکم با آنچه در نص آمده، متجلی است و از محتوای حکومت و ویژگی‌های شرعی حاکمان‌ مطمئن شوند و هم اینکه باید مطمئن شوند این حاکمان مورد رضایت عامه هستند.
وی بر همین اساس خاطر نشان کرد که "باید در چنین حکومتی شاهد استفاده از سازوکار‌های نقد هم در مورد حقانیت و هم مقبولیت آن نظام باشیم و اینکه از این نظارت بتوانیم کمال استفاده را ببریم".
این استاد دانشگاه تربیت مدرس در ادامه تاکید کرد: امکان نقد مضاعف نسبت به هر دو بعد مقبولیت و حقانیت بسیار مهم است؛ برخلاف تصور برخی منتقدان و آسیب احتمالی مد نظر تحلیل‌ کنندگان، به طور معمول فضا برای نقد دو لایه حکمرانان و حکومت و ضرورت آن بسیار دیده می‌ شود.
"در این نوع حکومت هم باید مواظب وجه حقانیت نظام بود و هم از مقبولیت و رضایت عامه اطمینان حاصل کرد و در واقع، باید به این نکته توجه کرد که آنچه نظام‌های دموکراسی و تئوکراسی را با وجود قابلیت‌های آن با آسیب مواجه می‌کند، فقدان نقد است".
افروغ ادامه داد: در نظام تئوکراسی این امر تنها ناظر به وجه حقانیت است و در نظام دموکراسی ناظر به وجه مقبولیت؛ در نظام مردم‌سالاری دینی که وجه مردم‌سالاری و دینی بودن آن و اهمیت آن را مضاعف می‌کند، نقد متوجه هر دو بعد مقبولیت و حقانیت است و تنها راه تضمین اهداف و موفقیت‌ها و پیشگیری از آسیب‌های آن نقد دو لایه و مضاعف است.
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم تصریح کرد: در دموکراسی ساز و کارهای نظارت به خوبی تعبیه شده و این امکان برای مردم‌سالاری دینی وجود دارد که از این ساز و کارها در دو وجه نظارت مداوم بر حقانیت و مقبولیت بهره‌مند شود؛ در ساختار جمهوری اسلامی نیز دو نهاد مجلس و خبرگان رهبری مسئول نظارت بر نهادها، اشخاص حقوقی و حقیقی ذیربط هستند که البته این مسئولیت بر عهده نهادهای دیگر از جمله نهادهای علمی حوزوی و دانشگاهی نیز هست، اما اینکه اکنون چه می‌گذرد و چه آسیب‌هایی وجود دارد، مساله‌ دیگری است ولی به طور حتم فرآیند انتخاب نهادهای فوق تاثیری حساس بر وجه نظارتی و نقادی خواهد گذاشت.
افروغ در عین حال در پایان گفت که آنچه بیان کرد، ویژگی‌های مشروط مردم‌سالاری دینی است که تنها در صورت مراقبت و حراست از اهداف آن از طریق نقد و بهره‌مند شدن ساز و کارهای نظارتی دموکراسی و بسط آن همراه خواهد شد اما در صورت نبود نقد دو لایه و مضاعف و سکوت، توجیه، تطهیر و تقدیس اصحاب قدرت یا غلبه‌ نظام صوری و شکلی به مفاهیم و مقولات سیاسی و اجتماعی امکان ظهور آسیب‌هایی از قبیل تشکیل یکه سالاری و دولایه شدن دینی و مذهبی و ظهور استبداد با پشتوانه‌ مقبولیت مردمی، تشدید ماکیاولیسم مذهبی و درونی شدن تزویر و ریا در حکومت، فرمایشی و صوری شدن نقد با روکش قداست و مردمی بودن حکومت، بسیار محتمل است.
همایش سی سال انقلاب اسلامی، دستاوردها، آسیب‌ها و فرصت‌ها صبح امروز با سخنرانی علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در دانشگاه صنعتی شریف آغاز به کار کرد و فردا دوشنبه نیز، ادامه خواهد داشت.