فرصت‌ها و تهدیدهاى مشترک

امیر صدیقیان
ایران و روسیه از سال هاى گذشته در تمامى عرصه هاى سیاسى، اقتصادى، تکنولوژى و فناورى و دفاعى همکارى مشترک داشته اند اما این رابطه بعد از صف بندى غرب علیه تهران و مسکو جنبه استراتژیک یافته است.
اکنون تهران و مسکو در عرصه دفاعى و امنیتى بیشترین رایزنى و همسویى را دارند و نماد این همکارى ها نیروگاه اتمى بوشهر است که قرار است بزودى به بهره بردارى برسد.
سفر اخیر سردار سرتیپ محمد نجار وزیر دفاع و پشتیبانى نیروهاى مسلح که به دعوت همتاى روسى خود صورت گرفت با توجه به حجم توافقات امنیتى فصل تازه اى در توسعه همکارى هاى دو کشور گشود. سفر چهارروزه وزیر دفاع به روسیه که به دعوت آناتولى سردیوکف وزیر دفاع این کشور صورت گرفت بار دیگر مناسبات رو به توسعه ایران و روسیه در عرصه هاى مختلف از جمله عرصه دفاعى را در کانون توجه محافل خبرى قرار داد. مناسبات ایران و روسیه در همه ابعاد سیاسى، اقتصادى، فنى و دفاعى آن همواره رو به توسعه بوده و به سوى شراکت استراتژیک حرکت مى کند. اما هر از گاهى کشورهاى غربى که در عرصه عملى از ایجاد خلل در مناسبات دو کشور ناتوان هستند تلاش دارند که با تبلیغات منفى و ادعاى سردى مناسبات، اهداف جنگ روانى خود را به پیش ببرند.
اما سفر وزیر دفاع ایران به روسیه دراین مقطع بى اساس بودن این تبلیغات و نیز نگاه راهبردى مقامات روسیه و ایران براى گسترش همکارى ها از جمله در عرصه دفاعى را نشان داد. در این سفر وزیران دفاع ایران و روسیه در مذاکرات خود برگسترش همکارى هاى دفاعى تأکید کردند. واقعیت این است که همانگونه که وزیر دفاع ایران نیز تأکید کرده، تهران و مسکو داراى فرصت ها و تهدیدهاى مشترکى هستند و نگاه مشترک دو کشور نسبت به نقطه آغاز تهدید هایى که منطقه و نظام بین الملل را با چالش مواجه نموده، زمینه اتخاذ رویکردى مشترک براى تأمین و استقرار ثبات و امنیت در منطقه و توسعه همکارى هاى بین المللى را میان دو کشور فراهم نموده است. اهمیت سفر وزیر دفاع ایران به روسیه و توافق هاى سازنده میان دو طرف و تأکید بر ادامه روند اجراى توافق هاى پیش از آن است که نشان مى دهد که برخلاف ادعاى رسانه هاى غربى، تغییرى در نگاه راهبردى مقامات دو کشور نسبت به مناسبات تهران و کرملین ایجاد نشده است. در دوران جرج بوش مطرح شدن طرح جنجالى سپر موشکى امریکا در چک و لهستان و نیز حمایت امریکا از عضویت گرجستان و اوکراین در ناتو، تسلیح ارتش گرجستان توسط رژیم صهیونیستى در جنگ اوستیاى جنوبى به همراه ده ها مورد دیگر، رویارویى روسیه و امریکا را تشدید کرد. بعد از روى کار آمدن باراک اوباما امریکایى ها تلاش دارند این گونه وانمود بکنند که در صورت همراهى روسیه با امریکا در مسائل کلانى نظیر فعالیت هاى صلح آمیز هسته اى ایران، واشنگتن تعدیلاتى در سیاست خود در قبال برنامه سپر موشکى در اروپاى شرقى فراهم خواهد ساخت. آنها مدعى اند که سپرموشکى علیه آنچه تهدیدات موشکى ایران و کره شمالى مى نامند، مى باشد. اما مقامات روسیه بخوبى از این موضوع آگاه هستند که هدف سپر موشکى تضعیف توان موشکى استراتژیکى روسیه است و ربطى به ایران ندارد. واقعیت این است که امریکا شرایط بغرنجى در منطقه بویژه در افغانستان و پاکستان دارد و رویکرد واشنگتن در این کشورها شکست خورده است. با توجه به ناامن شدن مسیر پاکستان بویژه در گذرگاه خیبر به خاطر حملات طالبان محلى، امریکا براى انتقال نیرو به افغانستان و انتقال تدارکات و تجهیزات نظامى به مسیرهاى دیگرى نظیر آسیاى مرکزى و قفقاز نیاز دارد، دو سفر سراسیمه دیوید پترائوس فرمانده نیروهاى امریکایى در خاورمیانه و آسیاى مرکزى به ازبکستان در یک ماه اخیر نشان دهنده این موضوع است. اما بهره گیرى از پتانسیل آسیاى مرکزى و قفقاز بویژه باتوجه به لزوم توافق هر پنج کشور ساحلى خزر براى عبور هواپیماهاى امریکایى از فراز آن در صورت گسست درمناسبات ایران و روسیه فراهم مى شود. از این رو نیز امریکا با پیشنهادهاى اغواگرانه تلاش دارد که در مناسبات راهبردى تهران ومسکو خلل ایجاد کند. اما ابعاد و نتایج سفر وزیر دفاع ایران به روسیه و تأکید دو کشور به گسترش مناسبات نشان داد که هم مقامات تهران و هم مقامات روسیه بخوبى از شرایط روز آگاه هستند. در واقع پیوندهاى استراتژیک ایران و روسیه فراتر از آن است که بتوان در مناسبات دو کشور گسست ایجاد کرد. ایران مستقل و قدرتمند همواره به نفع ثبات و امنیت منطقه بوده و بویژه در تأمین امنیت مرزهاى جنوبى روسیه نقش اساسى ایفا کرده است. حوادثى نظیر تعطیلى پایگاه کارشى خان آباد امریکا در ازبکستان در سال ۲۰۰۶ و نهایى شدن موضوع تعطیلى پایگاه ماناس در قرقیزستان با رأى قاطع نمایندگان پارلمان قرقیزستان در پنجشنبه اول اسفند، ناتوانى امریکا در نظامى کردن خزر ناشى از برآیند همکارى هاى ایران و روسیه و چین بوده است. امریکا تلاش دارد با ایجاد شکاف در این محور بویژه با توجه به شکستى که در جنگ گرجستان در تابستان گذشته متحمل شده است، صحنه منطقه را به نفع خود تغییر دهد.روس ها حتى به رغم تلاش امریکا براى القاى احتمال تعدیل مواضع خود در طرح سپر موشکى از یک سو مسئله استقرار موشک هاى راهبردى اسکندر در کالینگراد و از سوى دیگر نیز تشکیل سیستم دفاع هوایى مشترک در چارچوب پیمان امنیت دسته جمعى (متشکل از هفت کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و ارمنستان) را در دستور کار قرارداده اند. این اقدام روسیه با هدف مقابله با طرح سپر موشکى امریکا از طریق ایجاد سه سامانه دفاع هوایى منطقه اى در شرق اروپا (بلاروس)، آسیاى مرکزى (احتمالاً قزاقستان یا ازبکستان) و منطقه قفقاز (ارمنستان) صورت مى گیرد. ضمن این که مسکو با اعتقاد به لزوم همگرایى هر چه بیشتر ایران و روسیه و نقش آنها در تأمین امنیت منطقه، از درخواست ایران براى عضویت در سازمان شانگهاى استقبال کرده است.
در واقع رسانه هاى غربى براى انحراف افکار عمومى از گستردگى پیوندهاى استراتژیک روسیه و ایران، تلاش کرده اند بعدى یکجانبه و آن هم تسلیحاتى به سفر وزیر دفاع ایران به روسیه بدهند و این گونه القا کنند که این روند میان دو کشور تضعیف شده است. رسانه هاى غربى و وابسته به صهیونیسم بین الملل قبل از آنکه روسیه در سال ۲۰۰۷ سامانه دفاع ضدموشکى تورام یک را به ایران تحویل دهد نیز چنین تبلیغاتى را مطرح مى کردند که با اقدام روسیه، تبلیغ شان نقش بر آب شد. ضمن این که به موازات همکارى هاى دفاعى روزافزونى که با روسیه دارد، توسعه و پیشرفت در عرصه هاى نوین دفاعى را در چارچوب استراتژى بازدارندگى در دستور کار خود قرار داده است و دستاوردهاى خیره کننده و بومى وزارت دفاع در صنایع دفاع موشکى، جنگ الکترونیک، سامانه پدافند هوایى، شناور ها و پرنده اى رادار گریز، میکرو زیردریایى و... نشاندهنده این موضوع است. در این میان کشورهاى غربى بخوبى از موقعیت و توان ایران به عنوان یک قدرت منطقه اى در بهم زدن توازن میان روسیه و چین با امریکا و اروپا آگاه هستند و نگرانند که با گسترش همکارى هاى روزافزون ایران و روسیه، موقعیت امریکا و متحدانش بویژه در شرایطى که اوباما با اعلام گفتمان تغییر، بدنبال بهبود موقعیت متزلزل غرب است، به خطر بیفتد. حساسیت آنها به دعوت وزیر دفاع روسیه از همتاى ایرانى خود و مذاکرات دو طرف از این زاویه قابل ارزیابى است. بویژه این که با تشکیل اوپک گازى غرب نگران است که با همکارى مشترک و هماهنگ روسیه و ایران به عنوان اولین و دومین کشورهاى دارنده ذخایر گازى در جهان، استراتژى غرب براى شکست نقش انحصارى روسیه در تأمین گاز اروپا به شکست بینجامد. در هر حال با توجه به پیوند منافع ایران و روسیه در عرصه هاى دوجانبه، منطقه اى و بین المللى باید گفت همکارى هاى راهبردى ایران و روسیه روندى برگشت ناپذیر است.