تغییر یا ادامه رویکرد بوش

زهرا ابراهیمی/ ZEbrahimi@Hamshari.org
نشست آینده گروه 1+5 می‌تواند با چند هدف صورت گیرد: نخست آنکه از نظرات دولت جدید آمریکا در مورد برنام هسته‌ای ایران آگاه شوند، همچنین به ایران نشان دهند که هنوز در کانون توجه جهانیان قرار دارد و موضوع دیگر بررسی مسئله جدیدی است که در این رابطه پیدا شده است و این مسئله جدید خواسته اعراب برای ورود به جریان پرونده هسته‌ای ایران است. آنها قبل از حمله اسرائیل به غزه، در نیویورک با وزیران خارجه 5 کشور عضو دارای حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل و آلمان جلسه‌ای تشکیل دادند.
برخی خبرها حاکی از آن بود که اعراب همکاری با خواسته‌های قدرت‌های بزرگ در خاورمیانه را در قبال وارد شدن به روند پرونده هسته‌ای ایران پذیرفتند. بلافاصله پس از برگزاری این نشست چند قرارداد اتمی میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و آمریکا از جمله قرارداد 100 میلیون دلاری آمریکا با امارات عربی متحده برای تاسیس ایستگاه‌های اتمی در این کشور بسته شد و اسرائیل هم با چراغ سبز کشورهای عربی به نوار غزه حمله کرد.
همکاری اعراب به ویژه عربستان و مصر با تحرکات اسرائیل در نوار غزه احتمالا امتیاز اعراب به قدرت‌های بزرگ در قبال امضای برخی قراردادهای اتمی و حضور در پرونده هسته‌ای ایران بوده است. اما پیش از اینکه اروپایی‌ها از نظرات دولت اوباما درباره ایران آگاه شوند خود تحرکاتی را علیه ایران آغاز کرده‌اند.
تحرکات جدید پاریس و لندن
گروهی از کشورهای اروپایی به سرکردگی فرانسه و انگلیس با ادعای کمک به رئیس‌جمهور جدید آمریکا باراک اوباما برای مواجهه با ایران از موضع قدرت اما در واقع برای حفظ موقعیت خود در پرونده هسته‌ای ایران، در هفته‌های اخیر تلاش‌هایی را برای جلب توافق کشورهای اتحادیه اروپا جهت اتخاذ تحریم‌های جدید علیه ایران آغاز کرده‌اند.
به گفته منابع دیپلماتیک غربی هواداران تشدید تحریم‌ها معتقدند که اتحادیه اروپا امکانات لازم را برای همراهی با راهبرد جدید آمریکا به رهبری اوباما و همکارانش در اختیار دارد؛ راهبردی که بر پایه تعهد یعنی گشودن درها به سوی ایران و در عین حال به کار گرفتن چماق بزرگ یعنی تشدید فشارهای اقتصادی استوار است.
درخواست فرانسه و انگلیس از کشورهای عضو اتحادیه اروپا این است که به تحریم‌های تازه، به خصوص تحریم‌هایی که به بخش انرژی و فعالیت‌های بانکی ایران مربوط می‌شود رأی مثبت دهند.
مقامات فرانسوی و انگلیسی تاکنون به خاطر عدم اجماع‌نظر کشورهای اتحادیه اروپا نتوانسته‌اند به هدف خود دست یابند.
پاریس و لندن پیش‌بینی می‌کنند که دولت اوباما ضمن گشودن کانال‌های ارتباطی تازه با ایران، روش سابق را ادامه دهد.
تلاش‌های فرانسه و انگلیس به دلیل خویشتنداری بسیاری از کشورهای اروپایی که نگران حفظ منافع اقتصادی خود با ایران هستند به مانع برخورده است. مثلاً اتریش در سال 2007 با ایران قرارداد نفتی امضا کرده است. لوکزامبورگ هم در فکر منافع بانکی کشورش است. در آلمان که بسیاری از شرکت‌هایش در ایران فعالند کشاکش سیاسی شدیدی میان آنجلا مرکل (که موافق تشدید تحریم‌هاست) و وزیر امور خارجه، فرانک والتراشتاین مایر (به عنوان مخالف) در جریان است.
سوئد اعلام کرده است که اتخاذ تحریم‌ها در چارچوب شورای امنیت سازمان ملل که از سال 2006 سه قطعنامه علیه ایران صادر کرده دارای اعتبار قانونی بیشتری است.
اسپانیا، یونان و قبرس هم بیشتر بر گفت‌وگو با تهران تأکید می‌کنند؛ ابهامی که در مورد اهداف دولت اوباما وجود دارد و نیز دورنمای انتخاب ریاست جمهوری آینده ایران مسئله را دشوارتر کرده است. برای بعضی‌ها این سؤال مطرح است که آیا تشدید تحریم‌ها به جای مذاکره با ایران مناسبت‌تر است؟
تلاش آمریکا برای به اشتباه انداختن ایران
علی‌اصغر سلطانیه، نماینده دائمی جمهوری اسلامی در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در مصاحبه‌ای با روزنامه فرانسوی فیگارو در 20 ژانویه (اول بهمن) گفت: اکنون وقت آن رسیده که مقامات آمریکایی رویکرد خود را نسبت به ایران تغییر دهند. مذاکره در مورد پرونده هسته‌ای باید بدون هیچ‌گونه پیش‌شرطی انجام شود. اگر آنها منتظرند که ایران فعالیت‌های غنی‌سازی خود را متوقف کند، سخت در اشتباه هستند. ما به هیچ‌وجه از فعالیت‌های هسته‌ای چشم‌پوشی نمی‌کنیم؛ چنین تعلیقی قابل توجیه نیست.
وی فشار خارجی را باعث تقویت اراده ایران برای ادامه فعالیت‌های هسته‌ای قانونی خود دانست و گفت: هر چه ما با تحریم‌های بیشتری مواجه شویم، بیشتر از موضع توافق و مصالحه فاصله می‌گیریم. طی سال‌های اخیر،‌ مقامات آمریکایی آرزو می‌کردند قطعنامه‌ها و تحریم‌های بیشتری علیه دولت ایران تصویب شود تا بلکه اشتباهی از سوی ما سر بزند، مانند خروج از پیمان منع گسترش اتمی یا اخراج بازرسان آژانس؛ ولی این اشتباهی بود که ما هیچ وقت نخواستیم آن را مرتکب شویم.
رفتار آمریکا در 1+5 واقعیت رویکرد تغییر را نشان می‌دهد
علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی که زمانی نماینده ایران در مذاکره با 1+5 بود لازم دید این بار از موضع رئیس پارلمان ایران، موضع جمهوری اسلامی را به مسئولان جدید آمریکا گوشزد کند. او در آغاز یکی از جلسات علنی مجلس پس از روی کار آمدن اوباما گفت: رفتار آمریکا در نشت‌های 1+5 در موضوع هسته‌ای واقعیت رویکرد تغییر دولتمردان آمریکا را برای ایران بهتر نشان خواهد داد و مجموعه اقدامات آنان در این مسائل مورد رصد جدی ما قرار خواهد گرفت.
سوزان رایس، سفیر جدید ایالات متحده در سازمان ملل متحد که دوشنبه 7 بهمن با دبیر کل سازمان ملل متحد دیدارکرد هم در همین رابطه گفت: آمریکا برنامه اتمی ایران را به یکی از اولویت‌های دیپلماتیک خود تبدیل و گفت‌وگوی مستقیم با این کشور را پیگیری خواهد کرد.
رابرت گیبز، سخنگوی کاخ سفید هم گفت: آمریکا همه عناصر قدرت ملی خود را برای مقابله با برنامه اتمی ایران به کار خواهد کرد.
با توجه به این اخبار و تحلیل‌ها به نظر می‌رسد راهبرد دوران بوش علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران در دوره اوباما نیز پیگیری خواهد شد.
باید دید آمریکا با رئیس‌جمهوری جدید خود همان سیاست سابق دولت بوش را در مورد برنامه هسته‌ای ایران در پیش خواهد گرفت یا تغییراتی در این سیاست خود اعمال می‌‌کند.