بهائیان، بنیانگذار بی‌بی‌سی فارسی بودند

68 سال پس از تاسیس رادیو فارسی بی‌بی‌سی، شبکه تلویزیونی فارسی‌زبان بی‌بی‌سی نیز از امروز روی آنتن می‌رود. رسانه‌ای که خود را بنگاه سخن‌پراکنی بریتانیا می‌نامد در حالی امروز روی آنتن می‌رود که به گفته آق چپمن، مدیر سرویس‌ جهانی این شبکه، بی‌بی‌سی می‌خواهد معیارهای تازه‌ای را در عرصه پخش برنامه‌های تلویزیونی به زبان فارسی برجا بگذارد. وی معتقد است که این سرویس ارائه‌دهنده قابل‌اعتمادترین، بی‌طرف‌ترین و عینی‌ترین اخبار بین‌المللی رادیویی در دنیای فارسی‌زبانان است. این در حالی است که این شبکه زیر نظر هیات امنایی اراده می‌شود که اعضای آن از سوی دولت انگلیس به ملکه پیشنهاد می‌شوند و ملکه آنها را منصوب می‌کند.
مهم‌تر آنکه اصلی‌ترین منبع بودجه آن را وزارت‌ خارجه انگلستان تامین می‌کند. بودجه تمام بخش‌های آن غیر از بخش جهانی بی‌بی‌سی، از هزینه‌ای که مردم بریتانیا برای تماشای تلویزیون باید بپردازند، تامین می‌شود و بودجه عمومی‌ای که بی‌بی‌سی دریافت می‌کنند، از محل مبلغ ماهانه‌ای تامین می‌شود که هر یک از خانواده‌های صاحب تلویزیون در بریتانیا باید بپردازند.
بودجه بخش جهانی بی‌بی‌سی نیز از سوی دولت و وزارت خارجه بریتانیا تامین می‌شود که زمینه فعالیت آن، رادیو، تلویزیون و اینترنت است. بی‌بی‌سی 68 سال است به زبان فارسی برنامه پخش می‌کند و شاید در این مدت بیشترین تاثیرگذاری‌اش در تاریخ 28 مرداد سال 1332 بوده باشد. آنجا که در یکی از برنامه‌های رادیو بی‌بی‌سی در 28 مرداد 1332 به زبان انگلیسی پیام رمزی برای شاه ایران ارسال شد که حامی از حمایت بریتانیا از کودتای علیه دولت دکتر مصداق بود. در نیمه شب روز 24 مرداد 1332 رمز عملیات آواکس با عنوان «حالا دقیقاً نیمه شب است» از رادیو بی‌بی‌سی اعلام شد تا شاه باردیگر بر تخت بنشیند و تاج پادشاهی بر سر نهد.
حضور بیش از 6 دهه در تاریخ ایران بهانه مناسبی بود تا با کمک «عبدالله شهبازی» پژوهشگر مسائل تاریخی به نقش و رویکرد این رسانه در مقابل تحولات 7 دهه اخیر ایران بپردازیم.
شهبازی در توضیح نحوه شکل‌گیری و راه‌اندازی رادیو فارسی بی‌بی‌سی به راه‌‌اندازی رادیو فارسی‌زبان دهلی در آن زمان اشاره می‌کند و از آن به عنوان سلف رادیو فارسی بی‌بی‌سی نام می‌برد. شهبازی در این‌باره گفت: این بخش رادیویی را فردی به نام سِرشاپور ریپورتر اداره می‌کرد و همزمان با تاسیس رادیوی بی‌بی‌سی به ایران منتقل شد و نقش اصلی را در هدایت شبکه‌های اصلی انگلیسی در کودتای 28 مرداد ایفا کرد. وی ابتدا در سفارت هند و بعدها در سفارت آمریکا فعالیت داشته و چون در زمان ملی شدن صنعت نفت، سفارت انگلیس در ایران تعطیل شده بود و انگلستان نمی‌توانست از طریق سفارت خود به خوبی فعالیت‌ها را کنترل و هدایت کند، از طرف اینتلیجنت سرویس یا هما شبکه جاسوسی انگلیس ماموریت هدایت و راهنمایی گروه‌های انگلیسی به وی واگذار شده بود. شهبازی درباره رویکرد این شبکه اظهار داشت: بی‌بی‌سی فارسی ـ همان‌طور که مسؤولان آن در برنامه‌ای که خودشان به مناسبت پنجاهمین سال تاسیس آن برگزار کردند ـ یک نهاد دولتی است با اهداف سیاسی. مثلا در همان مراسم گفتند که در جریان ملی شدن صنعت نفت ما مواضع دولت انگلیس در این‌باره را بیان می‌کردیم.
این وضع به گونه‌ای است که خود بی‌بی‌سی سال‌ها در برنامه‌های فارسی رادیویی، خود را بنگاه سخن‌پراکنی بریتانیا معرفی می‌کرده است.
وی در ادامه سخنان خود و هنگامی که می‌خواست درباره تاریخ تاسیس بی‌بی‌سی سخن بگوید، به 68 سال پیش بازمی‌گردد و اظهار می‌کند: بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی در اوج جنگ دوم جهانی تاسیس شد و کسی که آن را بنیان‌گذاری کرد فردی بود به نام حسن موقر بالیوزی که از خویشاوندان میرازمحمدعلی شیرازی معروف به باب محسوب می‌شد. حسن بالیوزی از شخصیت‌های بلندپایه فرقه بهایی بود که از نزدیکان شوقی افندی (یکی از رهبران بزرگ بهاییان) نیز محسوب می‌شد. شهبازی در ادامه گفت: همزمان با تاسیس رادیو فارسی بی‌بی‌سی، رادیو فارسی اسرائیل هم تاسیس شد و آن هم زیرنظر بهاییان اداره می‌شد و کسی که این رادیو را تاسیس کرد از نزدیکان همین حسن موقربالیوزی بود.
وی در ادامه گذری به راه‌اندازی رادیو فارسی برلین زد و بهرام شاهرخ را به عنوان مسؤول این رادیو معرفی کرد و درباره پیشینه او گفت: بهرام شاهرخ پسر ارباب کیخسرو شاهرخ بود که وی از عوامل سِراردشیر ریپورتر (پدر شاپور ریپورتر) بود و این فرد نیز نقش بسیار مهمی در بهاییت داشت و زرتشتی‌ها را دعوت به بهایی‌گری می‌کرد و همین امر کار را به جای کشتند که موبدان زرتشتی از وی شکایت کردند. نویسنده کتاب «زرسالاران یهودی و پارسی استعمار بریتانیا و ایران» ادامه داد: بهرام شاهرخ هم مامور سرویس جاسوسی انگلیس و نفوذی آنها در بین آلمانی محسوب می‌شد. در رادیو آلمان به انگلیسی‌ها فحش می‌داد ولی در واقع مامور آنها بود. در زمان جنگ دوم جهانی خط و ربط بهرام شاهرخ کاملا مشخص شد. شهبازی در ادامه تصریح کرد: «تمامی رادیوهای فارسی‌زبانی که در آن زمان رادیو دهلی، بی‌بی‌سی و بیت‌المقدس (اسرائیل) فعالیت داشتند، همه در دست سرویس اطلاعاتی انگلیس و بهاییان و مرتبطان آنها بود».
وی همچنین درباره نقش پخش فارسی بی‌بی‌سی در تحولات ایران می‌گوید: این رادیو در طول موجودیت خود نقش بسیار موثری داشته با توجه به سانسوری که در حکومت پهلوی حاکم بود طبعا بی‌بی‌سی در بین رسانه‌ها و افکار عمومی جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کرد.
وی ادامه می‌دهد: بعضی‌ها مطرح می‌‌کند که بی‌بی‌سی به انقلاب کمک کرد اما به واقع اینگونه نیست. انقلاب آن‌قدر عظمت داشت که اینها مجبور به خبررسانی بودند و محصور به بی‌بی‌سی نبود. تمامی شبکه‌های جهان آن را پوشش وسیع می‌دادند. انقلابی که بالای 95 درصد مردم از همه اقشار در آن حضور داشتند باید انعکاس داده شود. البته این رسانه با خط خودش که حمایت از چهره‌های ملی‌گرا غیرمذهبی بود به تهیه خبر می‌پرداخت. این رسانه با بزرگنمایی چهره‌هایی که مطلوب دنیای غرب بودند، شخصیت‌سازی می‌کرد و در واقع سخنان خود را از زبان آنها می‌گفت.
در زمان انقلاب مسئولان این بنگاه خبری می‌رفتند دنبال تیپ‌هایی مانند آقای سنجابی و دیگران از همین طیف و سعی داشتند در شرایطی که هنوز از آینده ایران تصور روشنی نداشتند یعنی احتمال می‌داند که حضرت امام می‌آید و می‌رود در قم می‌نشیند و مثل واتیکان کاری به کار کسی ندارد، افراد غیرمذهبی را برجسته کنند و آنان را به عنوان رهبران انقلاب به مردم بشناسانند.