نظم جهانى جدید

پروفسور حمید مولانا
هیتلر دیکتاتور آلمان در سال 1928 چنین گفت: «فن آوری های جدید روابط بین کشورها را به قدری آسان کرده است که اروپائی ها اغلب بدون آنکه خود بدانند معیارهای آمریکا را برای خود انتخاب کرده و از آن تقلید می کنند.» آمریکا تا پایان جنگ جهانی اول در 1918 چهارمین اقتصاد بزرگ دنیا بود ولی با شکست امپراتوری های آلمان، ژاپن، انگلستان و فرانسه در جنگ جهانی دوم در 1945، ایالات متحده به بزرگترین اقتصاد دنیا مبدل شد و نام ابرقدرت جهان را به خود گرفت. از نخست وزیری چرچیل در انگلستان و صدراعظمی آدنائو در آلمان گرفته تا رئیس جمهوری سارکوزی در فرانسه، در سال های بعد از جنگ جهانی دوم اروپائی ها به تدریج ولی پیوسته از الگوهای اقتصادی، مالی، بانکی و مدیریتی آمریکا تقلید کردند. نتیجه اینکه در پائیز 2008 میلادی، یعنی چند ماه گذشته وقتی که بحران اقتصادی آمریکا رسماً اعلام گردید و فروپاشی مؤسسات مالی و بانکی ایالات متحده یکی پس از دیگری آغاز گردید، اقتصاد وابسته به آمریکای اروپا نتوانست از این آسیب بزرگ مصون بماند و همین طور کشورهائی که الگوی سرمایه داری مدرن مصرف گرا را به عنوان مدل مطلوب خود انتخاب کرده بودند. انگیزه آمریکا برای تسخیر دنیا، حداقل از جنبه اقتصادی، از اوائل قرن بیستم شروع شد. ودرو ویلسون رئیس جمهور اسبق آمریکا در سال 1916 میلادی خطاب به کنگره بازرگانان آن کشور در شهر دیترویت این طور اظهار داشت که «دموکراسی بازرگانی (آمریکا) باید پیشقدم تسخیر دنیا از طریق صلح آمیز باشد.» ولی یک دهه بیشتر طول نکشید که بورس آمریکا ناگهان سقوط کرد و بحران اقتصادی و بیکاری بزرگ آمریکا که جهان را نیز در خود گرفت در طول دهه 1930 میلادی ادامه پیدا کرد. امروز ما شاهد یک بی نظمی جدید اقتصادی و جهانی شده ایم. معادلات بین المللی از هنگام فروپاشی مالی و اقتصادی در آمریکا و اروپا و سایر کشورها به هم ریخته است. به همین جهت دیپلماسی و تعاملات جدید ایران باید براساس این بی نظمی جدید دنیای امروز طرح و ارائه شود.
به عبارت دیگر، نظام جهانی در یک مقطع تحول و تغییر اساسی قرار دارد. بزرگترین رویداد دنیا در سال 1387 شمسی، بحران اقتصادی دنیای سرمایه داری و در رأس آن آمریکا و فروپاشی مؤسسات مالی و بانکی و صنعتی دنیای غرب و کشورهای وابسته به آن بوده است و بزرگترین حادثه مقاومت، قهرمانی و مبارزه در مقابل تجاوز و ظلم وستم بدون شک متعلق به شهروندان فلسطینی نوار غزه است. در همین سال یکی از موفقیت های بزرگ جهانی نصیب جمهوری اسلامی ایران شده است. آسیب اقتصادی و مالی وارده به آمریکا در عرض همین چند ماه به بخش های فرهنگی و اجتماعی و رسانه ای سرایت کرده است و صنایع فرهنگی آن کشور در معرض خطر بزرگی قرار گرفته است.
درآمد کمپانی روزنامه نیویورک تایمز به علت کاهش آگهی های تجارتی نسبت به سال گذشته نزدیک به 48 درصد تقلیل یافته است. کمپانی نیویورک تایمز که همچنین مالک و ناشر روزنامه بین المللی اینترنشنال هرالد تریبیون است در سه ماه اخیر نزدیک به 60 میلیون دلار ضرر داده است و برای نجات از بحران اقتصادی و ورشکستگی اعلام کرده است که از میلیاردر مکزیکی کارلوس سلیم 250 میلیون دلار کمک می گیرد (اینتر نشنال هرالد تریبیون، 21 و 30 ژانویه 2009). کمپانی شیکاگو تریبیون بزرگترین روزنامه منتشره در این شهر اعلام ورشکستگی کرده است.
ولی بحران رسانه های مسلط آمریکا و بسیاری از رسانه های اصلی دنیای غرب تنها مالی نیست بلکه به میزان اطلاع رسانی صحیح و ناصحیح آنها نیز رابطه دارد. رسانه های آمریکا معمولاً وقتی که از یک رویداد به طور سهوی یا عمدی غفلت می کنند، به جای تصحیح و عذرخواهی و برای جبران آن تئوری های جدیدی خلق می کنند. مثلاً مجله نیوزویک که در آستانه فروپاشی و ورشکستگی مؤسسات بانکی آمریکا از استحکام اقتصاد آمریکا و دنیا خبر می داد، اخیراً در یکی از شماره های خود (19ژانویه 2009) در مقاله مفصلی مدعی شده است که اقتصاددان دانشگاه ییل، رابرت شیلر، تنها کسی است که این فاجعه اقتصادی بزرگ را پیش بینی کرده است. ولی آنچه توجه این مجله و رسانه های دیگر آمریکا را به خود جلب نکرد، پیش بینی و تحلیل یک اقتصاددان دیگر آمریکا به نام هربرت شیلر از دانشگاه کالیفرنیا در سان دیه گو بود که تقریباً دو دهه قبل در کتابی تحت عنوان «ارتباطات و اقتصاد بحرانی» بحران اقتصادی امروزی و بحران های اقتصادی قبلی آمریکا را نیز پیش بینی و تشریح کرد. گناه هربرت شیلر که یک اقتصاددان سیاسی علاقه مند به ارتباطات بین المللی بود، این بود که او در ردیف ناظران و اقتصاددانان «رادیکال» آمریکا که علیه توسعه سرمایه داری جهانی ایالات متحده می نوشتند قرار داشت و نظریات او هیچگاه در رسانه های مسلط آمریکا جایی نداشت. هربرت شیلر همانند نوام چامسکی (در امور سیاست خارجی آمریکا) توسط رسانه های اصلی آمریکا بایکوت شده بود. هربرت شیلر در سال 2001 میلادی درگذشت، سالی که بورس آمریکا بار دیگر به طور ناگهانی سقوط کرده بود. او دهه ها قبل، از بحران اقتصادی که بر دنیای سرمایه داری مدرن سایه افکنده بود خبر داد و جمله «امپریالیسم فرهنگی و رسانه ای» را در آمریکا معمول نمود. امروز همه از نظم جهانی جدید صحبت می کنند.
نکته آخر اینکه بحران اقتصادی و سیاسی غرب بویژه آمریکا بسیار عمیق تر از آن است که رسانه ها و دولتمردان اعتراف می کنند. این هفته بزرگترین شرکت جهانی بیمه (آ.آی.جی) که چند ماه قبل در حال ورشکستگی بود و 150 میلیارد دلار کمک مالی از خزانه داری آمریکا دریافت کرده بود، اعلام کرد که در سه ماه اخیر 62 میلیارد دلار ضرر دیده است. این بزرگترین ضرر در سه ماه در تاریخ مالی شرکت ها در دنیا است. بورس های دنیا از جمله نیویورک به پائین ترین سطح خود تنزل کردند و دولت اوباما اعلام کرد که یک کمک 30 میلیاردی دیگر به این شرکت خواهد داد زیرا «ورشکستگی این کمپانی سیستم مالی دنیا را ساقط خواهد کرد!»
در این هفته به موازات این خبر نیز سران دول غرب و دولت های وابسته به آنها که در جریان فاجعه غزه سکوت اختیار کرده بودند اعلام کردند که 5/4 میلیارد دلار برای بازسازی غزه اختصاص داده اند! هیچ کس سؤال نکرد عقلانیت سکوت در برابر ویرانی غزه توسط رژیم صهیونیستی چه بوده است؟