دیپلماسی فعال ایران در نشست اکو

 غلامرضا قلندریان
سران شرکت کننده در دهمین نشست اکو در تهران با اشاره به توانمندیهای فراوان کشورهای عضو اکو در عرصه های گوناگون، بر لزوم گسترش و افزایش همکاریها و مناسبات این کشورها به منظور جلوگیری از صدمات بحران اقتصادی و مالی جهان و رفع نیازهای همدیگر تأکید کردند.
این نشست در شرایطی برگزار می گردد که اقتصاد بین الملل با مبانی نظری اومانیسم و انسان شناسی متأثر از مکتب ماتریالیسم رو به اضمحلال و افول است. در گذشته، ایده های معرفتی مبتنی بر سوسیالیسم به دلیل سنخیت نداشتن با آرمانهای بشری و مغایرت با اقتضائات و نیازهای مردم ره به جایی نبرد و بر خلاف آنالیز نظریه پردازان مکتب مذکور، شکست مارکسیسم در تحولات قرن 20 به ثبت رسید.
اکنون پس از سقوط اقتصاد جهانی در خاستگاه غربی آن، انتظار سرنوشت مشابه برای نظام سرمایه داری، سخنی خلاف واقع نیست، چنان که صاحب نظران با بررسی برآیندهای موجود، افول آموزه های لیبرالیسم را حتمی می دانند. «امانوئل والرشتاین» یکی از استادان اقتصادی آمریکا با نوشتن مقاله «سقوط عقاب» افول نظام سرمایه داری را پیش بینی نموده و شرایط کنونی، برآوردها و محاسبات وی را از وثاقت کارشناسانه و مبتنی بر واقعیتها برخوردار نموده است.
در کشورهای عضو اکو افزون بر داشتن مؤلفه های متعدد که بیانگر سنخیت همکاریهای آنهاست، موضوع انرژی یکی از مهمترین متغیرهایی است که می تواند نقش تعیین کننده ای در تقویت گفتمانهای اقتصادی درون تشکلی ایفا نماید.
این تشکل منطقه ای با توجه به ظرفیتهای موجود در جغرافیای سازمان مذکور، این توانمندی را دارد که با مدیریت انرژی، نه تنها نیاز کشورهای عضو را مرتفع نماید، بلکه از طریق اتخاذ مشی مبتنی بر منافع اعضا، زمینه همگرایی بیشتر را فراهم سازد.
کشورهای عضو اکو و همسایگان، از سرزمینهایی با وسعت بیش از هشت میلیون کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر 400 میلیون نفر، منابع عظیم انرژی، آب و خاک حاصلخیز و بویژه از منابع انسانی تحصیلکرده برخوردار می باشند.
کشورهای مذکور با توجه به موقعیت مناسب ژئوپلتیک، هم مرز بودن با اروپا، خلیج فارس و سه کشور بزرگ روسیه، چین و هند، همچنین بهره مندی از 12 میلیارد بشکه ذخیره نفت و 135 تریلیون مترمکعب گاز و داشتن جمعیتی حدود 350 میلیون نفر، می توانند بستر ارتقای همکاریهای متقابل را فراهم نمایند.
کشورهای عضو با تدوین سیاستهای همکاری شبکه بانکهای مرکزی اکو برای یکسان کردن سیاست و نیز رفع موانع تعرفه ای و همکاری در زمینه طرحهای منطقه ای، از جمله احداث خط راه آهن و خط لوله گاز، می توانند در راستای تقویت همکاریهای اقتصادی گامهای اساسی بردارند.
یکی از نکات مهمی که اعضای سازمان مذکور بر آن تکیه داشتند، مبارزه با تروریسم با هدف تأمین صلح و ثبات بود. اکنون اگر در کشور و منطقه ای بی ثباتی حاکم باشد، نه تنها به واسطه پیامدها و تبعات ناشی از اخلال در ثبات منطقه ای، آرامش روحی و روانی مردم مخدوش می گردد، بلکه فرصتهای سرمایه گذاری نیز از بین می رود.
کشورهای یاد شده با توجه به وجود ظرفیتهای متعدد فرهنگی، اقتصادی و ... نمی توانند نسبت به وجود ناامنی در پیرامون خویش بی تفاوت باشند. ناامنی و تهدیدهای تروریستی بدون حمایت قدرتهای بیگانه خارج از منطقه نمی تواند استمرار حیات داشته باشد. به سخن دیگر، موجودیت آنها مدیون و مرهون پشتیبانیهای نظام سلطه است که هدفهای مشترک کشورهای عضو، همکاری اعضا را در زمینه تدوین ساز و کار مبارزه با معضل یاد شده، اجتناب ناپذیر می نماید.
از سوی دیگر، اعضای مذکور می توانند با توجه به ظرفیتهای موجود خود، حجم مبادلات و تجارت بازرگانی را توسعه دهند و از این طریق مقدمه شکل گیری بلوک اقتصادی را با عنایت به مخرج مشترک اعضا ایجاد نمایند، به نحوی که حجم مبادلات تجاری اعضا در سال 2007 به مرز 511 میلیارد دلار رسید.
اگر چه در مقایسه با دیگر پیمانهای منطقه ای انتظار بیشتر از این است، ولی همین رقم را می توان آغاز روند رو به رشد همگرایی کشورهای یاد شده عنوان نمود که می تواند با تدوین موافقتنامه های تجاری و سرمایه گذاری مشترک، زمینه تسهیل رشد روابط اقتصادی درون سازمانی را ارتقا بخشد.
اکو افزون بر ماهیت اقتصادی، به دلیل برخورداری از مؤلفه های ژئوپلتیک، ژئواکونومیک و ژئوکالچر، می تواند زمینه همسویی شایسته ای را در بین اعضا ایجاد و این سازمان را به یک قدرت منطقه ای تبدیل کند. اکنون که کشورهای دیگری خواستار پیوستن به تشکل مذکور می باشند، در صورت ورود آنها، این سازمان قدرت فزاینده ای می یابد که در توسعه مناسبات درون منطقه ای مؤثر خواهد بود.
برگزاری این نشست در تهران، با توجه به تلاشهای غرب جهت انزوای ایران، گامی مؤثر در راستای دیپلماسی فعال جمهوری اسلامی است که توانسته است از طریق تعاملات موجود با کشورها، زمینه قدرت یابی اش را فراهم کند، به نحوی که می توان این نشست را نشانه شکست سیاست انزوای ایران ارزیابی نمود.
بدون تردید، کشورهای عضو می توانند با بهره گیری از توانمندیهای خویش، تهدید اقتصادی موجود را به فرصت تبدیل کنند و در راستای توسعه همکاریهای اقتصادی گام بردارند.
عملکرد اکو بیانگر این است که هدفها و کارکردهایی که برای سازمان یاد شده طراحی شده، در بسیاری موارد به نحو مطلوبی تحقق یافته است، ولی مشکلات زیادی نیز بر سر راه است که با مساعدت و تعامل اعضا می توان آنها را مرتفع نمود.