افغانستان و آینده پیش‌رو (بخش اول)

شرایط دولت افغانستان‌
دولت افغانستان در وضعیت نسبتا دشواری بسر می‌برد. بازسازی نهادهای نظامی و امنیتی علیرغم گذشت 7 سال از ایجاد شرایط جدید به مرز قابل قبولی نرسیده و تامین امنیت بصورت کامل، وابسته به نیروهای خارجی است.‌
عملیات نظامی کشورهای خارجی در افغانستان بدون توجه به ملاحظات دولت صورت گرفته و اشتباهات اتفاق افتاده در این عملیاتها منجر به فشار به دولت و تضعیف موقعیت آن می‌شود؛ توسعه و بازسازی بصورت متوازن گسترش نیافته است؛ مخالفین دولت از قدرت کاملی برای ایجاد ناامنی در بخشهای جنوبی؛ شرقی و بعضا غرب کشور برخوردارند. وزیر کشور جدید افغانستان در آخرین اظهارات خود تصریح کرد که طالبان در 17 استان از 34 استان افغانستان در حال جنگ با نیروهای دولتی و ناتو می‌باشند. باید توجه داشت که عمده فعالیت طالبان در استانهای جنوب و شرق بوده که به لحاظ جغرافیایی استانهایی وسیع هستند و حتی اگر توان نیمه متمرکز و پراکنده طالبان در سایر مناطق افغانستان نیز نادیده گرفته شود، مفهوم آن این است که طالبان قدرت برهم زدن امنیت را در حوزه‌ای وسیع‌تر از 50 درصد خاک افغانستان، دارا هستند.
کشت و تولید مواد مخدر در افغانستان که در هنگام سقوط طالبان حدود 200 تن بود، مجددا افزایش یافته و به بیش از 7 هزار تن رسیده و این کشور کماکان عمده‌ترین تولیدکننده تریاک در جهان می‌باشد. برخی آمارها از درآمد حدود 500 میلیون دلاری جریانات تندرو از این محل حکایت دارد.‌فساد گسترده در افغانستان ظرف سالهای اخیر نه تنها کارایی دولت را با چالش مواجه نموده، بلکه موجی از انتقادهای جهانی را نسبت به این موضوع برانگیخته است.
مجموعه حاکمیت در افغانستان نتوانست همگرایی ملی که در آغاز سالهای 2001 و 2002 ایجاد شده بود را حفظ کند و اختلافات داخلی نیز مانعی بر سر پیشرفت امور محسوب می‌گردد.
مجموعه این عوامل، توان دولت را به تحلیل برده و ضمن ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت؛ نوعی ناامیدی نسبت به آینده را در میان مردم ایجاد کرده است.
علاوه بر اینها، دولت افغانستان ظرف ماههای اخیر و با روی کار آمدن دولت جدید در آمریکا با انتقادات شدید مقامات این دولت و برخی دیگر از حاکمان خارجی خود مواجه شد. تاکید مقامات کشورهای غربی در برجسته نمودن نقاط ضعف دولت افغانستان ظرف ماههای گذشته، شتاب بیشتری پیدا نمود. کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا در نشست رای اعتماد سنای آن کشور، دولت افغانستان را <دولت موادمخدر> و <آلوده به فساد> خوانده و بر اینکه آمریکا برای بهبودی اوضاع عمومی در افغانستان در حال ایجاد یک راهکار بنیادی است، تاکید کرد. همچنین دبیر کل ناتو طی مقاله‌ای در روزنامه واشنگتن پست با انتقاد شدیدتری از وضعیت دولت افغانستان اظهار داشته: <فساد و بی‌کفایتی دولت افغانستان به همان اندازه وجود شورشیان ، در بی‌ثباتی مزمن این کشور نقش دارد.> دبیرکل ناتو در پیشنهادهای خود برای بهبود اوضاع، ضرورت شریک کردن کشورهای همسایه افغانستان را در رفع مشکلات موجود مورد اشاره قرار می‌دهد و نهایتا اوباما در جریان مصاحبه مطبوعاتی اظهار داشت: به نظر می‌رسد که دولت افغانستان از آنچه در کشور می‌گذرد، چیز زیادی درنمی‌یابد.‌
دولت افغانستان با افزایش فشارهای داخلی و خارجی ظرف ماههای اخیر، سعی در استفاده از دو رویکرد نمود:
اول طرح علنی موضوع آمادگی برای مذاکره با طالبان بعنوان عمده‌ترین گروه مخالف. در این زمینه رئیس جمهور افغانستان به کرات این دعوت را ابراز و حتی آمادگی خود را جهت تضمین عدم پیگرد رهبر طالبان (در صورت تمایل به مذاکره با هدف پایان ناامنی‌ها، ولو در صورت مخالفت کشورهای خارجی) اعلام نمود. هرچند پذیرش قانون اساسی و عدم تاکید بر خروج نیروهای خارجی توسط مخالفین؛ شروط دولت برای آغاز این روند اعلام گردید، اما طالبان تاکنون با رد هرگونه مذاکره، بر پیش‌شرط خود مبنی بر خروج بی‌قید وشرط تمامی نیروهای خارجی تاکید کرده‌اند.
استمرار دعوت از طالبان توسط رئیس‌جمهوری دولت افغانستان علیرغم عدم پذیرش توسط این جریان، می‌تواند ناشی از دستیابی به موارد ذیل باشد:
1- بهره‌برداری مناسب از وضعیت داخلی پاکستان و ایجاد شرایط مناسب برای رئیس جمهور جدید آن به منظور اعمال فشار توسط وی به بخش نافرمان و سرکش ارتش این کشور با هدف فشار بر گروههای مخالف دولت افغانستان جهت پذیرش روند مذاکره.‌
2‌- ارتقاء جایگاه خود در میان پشتونهای افغانستان با طرح تضمین عدم پیگرد رهبری طالبان.
3- بهره‌گیری از روحیه ملی‌گرایی و استقلا‌ل‌طلبانه مردم.‌
4‌- در اختیار گرفتن مدیریت مذاکره با مخالفین و محدود نمودن نقش سایر طرفهای خارجی در این رابطه. در واقع تحقق این موضوع مانع از تحمیل نظرات سایر طرفهای خارجی در این خصوص خواهد شد.
قاعدتا حرکت دولت افغانستان در چارچوبی که تعریف نموده، عوارض منفی برای آن به همراه نخواهد داشت.
دوم تقاضای تغییر در استراتژی نیروهای خارجی و مشارکت دولت افغانستان در تدوین این استراتژی.
در این خصوص، رئیس جمهوری افغانستان همانگونه که قبلا ذکر کرده، معتقد است دولت جدید در آمریکا نگاه منتقدانه‌تری نسبت به رهبری او در این کشور دارد و لذا طرح تغییر استراتژی با توجه به احتمال عدم برخورداری ایشان از حمایتهای گذشته در انتخابات دور بعد؛ به مفهوم این است که:
1- اشتباهات و ناکامی‌های موجود، ناشی از اصرار تیم قلبی به استفاده از روشهایی بوده که مورد پذیرش ایشان نیز قرار نداشته است. (هر چند تصریح کرده که ضرورت دارد ایشان نیز بیش از گذشته تلاش نماید).          ادامه دارد...