دموکراسی آقای چاوس

 احسان ابطحی
همه پرسی درباره لغو محدودیت دوره های نامزد شدن در انتخابات ریاست جمهوری ونزوئلاماه گذشته برگزار شد و هوگو چاوس، رئیس جمهور چپ گرای این کشور موفق شد نظر مساعد بیشتر مردم را در این مورد به دست آورد. او برای رسیدن به این هدف و جلب نظر مردم ونزوئلاچنین استدلال می کرد که برای تکمیل برنامه تغییرات در کشورش به زمانی بیش از زمان فعلی احتیاج دارد. با این همه برخی از گروه های مخالف اگرچه به نتایج انتخابات اعتراضی نکردند اما چاوس را به سوء استفاده از قدرت در راستای رسیدن به اهدافش به خصوص در مورد رفراندوم اخیر متهم کردند. احمد سبحانی، مدیر کل اداره آمریکای جنوبی وزارت امور خارجه اما تاکید می کند که تغییرات اخیر در ونزوئلاکاملادموکراتیک و بر اساس خواست مردم انجام گرفته است. او که پیشتر و بین سال های 1380 تا تابستان 1385 سفیر ایران در ونزوئلابوده تاکید می کند که چاوس قرار نیست تا پایان عمرش رئیس جمهور ونزوئلاباشد و تنها می تواند برای دفعات نا محدودی خود را نامزد انتخابات ریاست جمهوری کند. سبحانی همچنین با اشاره به ذخیره ارزی 60 تا 70 میلیارد دلاری ونزوئلاکه ناشی از افزایش شدید قیمت های نفت در سال های اخیر است باور دارد که افت قیمت های نفت خللی در روند پروژه های فقر زدایی ونزوئلاایجاد نخواهد کرد. او اگرچه احتمال بهبود روابط کاراکاس - واشنگتن را رد نمی کند اما بر این عقیده است که مشکل ایالات متحده با دولت های انقلابی مانند دولت آقای چاوس بنیادی است. مدیرکل اداره آمریکای جنوبی وزارت امور خارجه رابطه ایران با کشورهای آمریکای لاتین از جمله ونزوئلارا رابطه ای عزت مدارانه توصیف می کند که به نفع طرفین است.
* با توجه به رفراندوم اخیری که در ونزوئلابرای لغو محدودیت تعداد دوره های نامزد شدن در انتخابات انجام شد به عقیده شما آیا این رفراندوم به معنای عقبگرد در دموکراسی است؟ بسیاری از مخالفان پس از مشخص شدن نتایج انتخابات اخیر، از این موضوع ابراز نگرانی کردند و بیم آن را داشتند که چاوس با استفاده از پشتیبانی نهاد های دولتی به رئیس جمهوری مادام العمر تبدیل شود. نظر شما در این مورد چیست؟
** در ونزوئلاآقای چاوس با رای مردم به روی کار آمد و در بسیاری از موارد برای پیشبرد اهداف خود به رفراندوم و نظر مردم کشورش رجوع کرد. در دسامبر سال 2007 میلادی، او خواستار تغییر در بیش از 60 بند در قانون اساسی ونزوئلاشد که یکی از این بخش ها لغو محدودیت برای نامزد شدن چندین باره در انتخابات ریاست جمهوری بود. این امر در آن سال محقق نشد و هواداران این بند با اختلاف بسیار بسیار اندکی نتایج این همه پرسی را به رقبایشان واگذار کردند.. این در حالی بود که بسیاری از افراد و شخصیت ها حتی روشنفکران در داخل کشور خودمان چنین ادعا می کردند که نتایج انتخابات و همه پرسی ها در جهان سوم همواره مطابق میل کسی که صندوق انتخابات را در اختیار دارد، تعیین می شود. در صورتی که چنین نشد. این در حالی بود که دو سوم از اعضای مجمع ملی ونزوئلابه لغو تعداد محدودیت دفعات نامزد شدن در انتخابات رای داده بودند سپس این موضوع به رفراندوم گذاشته شد . اما مردم ونزوئلادر دسامبر 2007 با آن موافقت نکردند اما این بار نظر آنان چیز دیگری بود و به پیشنهاد آقای چاوس رای مثبت دادند. به هرحال مسلم آن است که آقای چاوس شخصیت بسیار کاریزماتیک و پرنفوذی است و در ونزوئلاو به طور کلی همه کشورهای آمریکای لاتین چنین شخصیت هایی از محبوبیت بالایی برخوردارند. به هر حال آنچه که در ونزوئلاانجام گرفت دقیقا مطابق با معیار های دموکراتیک بود. ضمن آنکه مخالفان و حتی آمریکا هم که معمولابه نتایج اعتراض می کردند، آن را بلافاصله پذیرفتند. ضمن آنکه در ونزوئلاهمه قدرت در اختیار رئیس جمهور نیست. استانداران، شهرداران و رئیس دولت محلی از قدرت زیادی برخوردارند و بودجه مخصوص به خود را دارند و تعداد زیادی از شهرداری ها و استانداری ها در حال حاضر در اختیار مخالفان است. این ها حتی پلیس مستقل هم دارند. به هر حال این هم مدلی از دموکراسی است.
* چاوس در شرایطی خواستار لغو محدودیت تعداد نامزد شدن در انتخابات ریاست جمهوری شد که برای مثال در آمریکا که کشوری آزاد است و در مرحله پیشرفته ای از دموکراسی قرار دارد، پس از آنکه فرانکلین روزولت 4بار آن هم به دلایل اوضاع زمان جنگ جهانی دوم در انتخابات ریاست جمهوری پیروز شد، بندی به قانون اساسی ایالات متحده اضافه شد که هیچ شخصی نتواند بیش از 2بار رئیس جمهور ایالات متحده باشد. یا مثال دیگر فرانسه است که از آن به عنوان مهد دموکراسی و آزادی نام برده می شود. در این کشور هم شخص ژاک شیراک در دوران ریاست جمهوری اش قانون اساسی را به نفع کوتاه شدن دوران ریاست جمهوری از 7 سال به 5 سال تغییر داد. این اتفاق اما در ونزوئلاکاملابر عکس رخ می دهد. آیا فکر نمی کنید این یک عقبگرد در دموکراسی است؟
** آقای چاوس قرار نیست تا پایان عمرش رئیس جمهور بماند. او تنها می تواند دفعات بیشتری در آینده نامزد انتخابات شود و در صورت پیروزی به ادامه ریاست جمهوری خودش ادامه دهد. به هرحال من به عنوان یک خارجی از بیرون به ماجرا نگاه می کنم. این هم مدلی از دموکراسی با معیار های بومی است. شاید در آمریکا و فرانسه مردم آن مدل را ترجیح بدهند اما در ونزوئلامردم چیز دیگری را بپسندند. ضمن آنکه در ونزوئلااین امکان وجود دارد که 20درصد از شرکت کنندگان در انتخابات ریاست جمهوری به ادامه ریاست جمهوری شخص رئیس جمهور اعتراض کنند و خواستار برگزاری انتخاباتی دیگر شوند که این اتفاق در میانه دوران ریاست جمهوری آقای چاوس رخ داد اما او دوباره به این سمت انتخاب شد. این موضوع موضوعی کاملادموکراتیک است.
* مخالفان دولت با اینکه به نتایج انتخابات اعتراضی نکردند اما بر این باور بودند که چاوس با استفاده از نهاد های تحت امر خود از جمله شرکت ملی نفت ونزوئلاو بسیج کارمندان آن یا حمله هوادارانش به ایستگاه تلویزیونی مخالفان از قدرت برای پیروزی در انتخابات سوءاستفاده کرد. نظر شما در این باره چیست؟
** دولت در ونزوئلاتنها یک کانال تلویزیونی در اختیار دارد. من از حمله ای خبر ندارم و تا جایی که اطلاع دارم مردم به پخش اخبار کذبی که از سوی برخی رسانه ها منتشر می شد، اعتراض کردند. این در شرایطی بود که در سال 2002 میلادی و پس از کودتای کوتاهی که در ونزوئلاانجام شد، ایستگاه تلویزیونی مخالفان پس از پایان کودتا همچنان به پخش اخبار آن ادامه می داد اما مردم با هدف اعتراض به این برنامه ها و اعلام اینکه کودتا تمام شده است در نزدیکی ساختمان این شبکه تجمع کرده و به اخبار دروغی که توسط این کانال درباره کودتا پخش می شد اعتراض کردند. این در حالی است که مخالفان خلاف دولت از ابزار های رسانه ای بسیار قدرتمندی بر خودارند که من بعید می دانم چنین وضعیتی در آزاد ترین کشورهای جهان هم جریان داشته باشد.
* با توجه به اینکه مخالفان در انتخابات اخیر موفق شدند پیروزی های گسترده ای در سطح شهرداری ها و استان داری ها به دست آورند و به خصوص با پیروزی آقای لدزما در انتخابات شهر کاراکاس و به دست آوردن شهرداری این شهر، آیا این پیروزی ها می تواند قدرت چاوس را کاهش دهد.
** در انتخابات شهرداری ها و فرمانداری ها اکثریت را طرفداران دولت بردند. کاراکاس 5 منطقه دارد که 3 منطقه از آن مناطق اعیان نشین است و هیچگاه در اختیار طرفداران چاوس نبوده است. هواداران چاوس 2 منطقه را در اختیار داشتند که در انتخابات اخیر یک منطقه را باختند و اکنون تنها یک منطقه در کاراکاس در اختیار طرفداران چاوس است. به هرحال مسلم آن است که مخالفان دولت در آینده تلاش خواهند کرد تا منسجم تر شده و به پیروزی دست یابند.
* به عقیده شما با توجه به افت قیمت نفت نسبت به 2 سال گذشته، آیا آقای چاوس می تواند به پروژه های فقر زدایی خود ادامه دهد؟
** زمانی که آقای چاوس در سال 1998 به قدرت رسید، قیمت نفت زیر 10 دلار بود. اما آقای چاوس با سفر به کشورهای عضو اوپک از جمله ایران و عراق و شرکت در نشست های مختلف این سازمان تلاش کرد قیمت نفت را افزایش دهد.ونزوئلااکنون بین 60 تا 70 میلیارد دلار ذخیره ارزی دارد و با توجه به این ثروت، پروژه های فقر زدایی آقای چاوس می تواند ادامه یابد.
* رابطه آقای چاوس با آمریکا در دوران ریاست جمهوری بوش رابطه ای بسیار سرد بود تا جایی که چاوس در یکی از نشست های مجمع عمومی سازمان ملل هنگام سخنرانی خود از پشت تریبون این سازمان با اشاره به بوش که روز پیش از آن سخنرانی کرده بود گفت که هنوز بوی تعفن شیطان از این تریبون به مشام می رسد. او پیش از ورود اوباما به کاخ سفید درباره رئیس جمهور جدید آمریکا گفت که او همان بوی گند بوش را می دهد( به نقل از روزنامه نیویورک تایمز). با این حال یک ماه پس از این اظهارات در سخنانی از اعلام آمادگی کاراکاس برای انجام مذاکرات مستقیم با واشنگتن با هدف بهبود روابط با آمریکا خبر داد. فکر می کنید در دوران ریاست جمهوری آقای اوباما روابط ایالات متحده با ونزوئلابهبود خواهد یافت؟
** من چنین چیزی را که شما به نقل از چاوس درباره اوباما می گویید نشنیده ام. اما چاوس در انتخابات سال 2004 درباره جان کری، رقیب دموکرات بوش گفت که به نظر من او می تواند در رابطه با آمریکا تغییرات مثبتی ایجاد کند و من نشانه هایی از کندی را در او می بینم. دفتر کری اما بلافاصله بیانیه داد و چاوس را به انواع و اقسام موضوعات متهم کرد. اوباما هم قرار است تنها رفرم هایی را در سیاست خارجی آمریکا ایجاد کند و کسی انتظار انقلاب از او را ندارد. ضمن اینکه سفیر آمریکا سال گذشته از سوی دولت چاوس در حمایت از بولیوی اخراج شد. با این حال آمریکا عمده ترین خریدار نفت ونزوئلاست. شرکت نفت ملی ونزوئلادر آمریکا پالایشگاه و پمپ بنزین دارد و بر اساس قرارداد درآمد هایش باید در آمریکا هزینه شود. رابطه آمریکا با ونزوئلابا توجه به ساختار آن از سویی و نزدیکی جغرافیایی از سوی دیگر به آسانی قطع نخواهد شد. ممکن است در روابط آمریکا با ونزوئلادر دوران ریاست جمهوری آقای اوباما تغییراتی ایجاد شود و چاوس حتی با اوباما دیدار هم بکند، اما مشکل آمریکا با دولت هایی مانند دولت آقای چاوس بنیادی است.
* رابطه ایران با ونزوئلابه خصوص در دوران ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد بسیار گسترده شده است. این درحالی است که برخی از مقامات آمریکایی اخیرا اعلام کرده اند خطر نفوذ ایران در آمریکای لاتین بیش از روسیه است. با توجه به این مولفه ها شما آینده رابطه ایران با ونزوئلارا چگونه ارزیابی می کنید؟
** رابطه ایران با کشورهای آمریکای لاتین شرایط ویژه خود را دارد و به دوران آقای احمدی نژاد و شخص ایشان مختص نمی شود. اگرچه دولت آقای احمدی نژاد توجه خاصی به این روابط دارد و با توجه به روی کار آمدن دولت های انقلابی و همسویی های موجود؛ این رابطه مستحکم تر شد. البته طبیعی است که آمریکا از روابط کشورهای مستقل با یکدیگر نگران باشد. همین ونزوئلادر سال 1994 پس از اتهاماتی که یک دادگاه در آرژانتین به برخی از مقامات ما وارد کرد، با استناد به سخنان دروغ یکی از مخالفان دولت ایران، چهار دیپلمات ما را اخراج کرد و پس از آنکه سفیر ما به این موضوع اعتراض کرد سفیر را هم اخراج کرد. اما ما اکنون با عزت با این کشور رابطه داریم. حتی با دیگر کشورهای آمریکای لاتین از جمله بولیوی و شخص آقای اوو موارلس که حتی یک سال و نیم پس از آغاز رابطه با دولت ایشان بیانیه رسمی اعلام شروع روابط هم منتشر نشده بود؛ رابطه خوبی داریم و این رابطه امروز مستحکم تر و فعالانه تر است. به طور کلی رابطه ما با کشورهای آمریکای لاتین، رابطه ای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و از موضوعی عزت مدارانه و به نفع طرفین است.