نفت یا امنیت اسراییل؟

حامیان نظریه «جنگ براى نفت» چه مى‏گویند؟

حامیان این نظریه، دو دلیل متفاوت ارائه مى‏کنند: دلیل اول این است که در سایه این جنگ، صنعت نفت آمریکا منفعت زیادى کسب خواهد نمود. دلیل‏دوم هم مى‏گوید افزایش قدرت هژمونیک (سلطه جویى) آمریکا، در گروى کنترل مرکز مهم نفت دنیا خواهد بود.

اجازه بدهید که در این بخش، بین مباحث مربوط به نفت و منفعت‏طلبى جنگ کنونى تفاوت‏هاى قائل شویم.

بدون شک، بازسازى عراق یک معدن طلاى تمام عیار براى تعدادى از شرکت‏هاى آمریکایى خواهد بود؛ به ویژه شرکت‏هایى که با دولت بوش ارتباطنزدیک‏ترى دارند. در واقع، حتى در خلال جنگ هم قطار سودجویى به حرکت خود ادامه مى‏دهد. تعدادى از این شرکت‏ها نظیر «هالیبرتون» در کسب وکارهاى مرتبط به تجهیزات نفتى مشغول به فعالیت هستند و یک بخش مهم از بازسازى عراق نیز به حوزه زیر ساخت‏هاى نفتى این کشور مربوطاست؛ لذا بازسازى عراق به معناى کسب سود سرشار براى شرکت‏هاى فعال در بخش تجهیزات نفتى خواهد بود.

در این میان، مؤسسات مرتبط با استخراج و فروش نفت نیز سود هنگفتى را کسب مى‏نمایند. البته به خاطر داشته باشید که منافع حاصل از بازسازى‏عراق، تنها نصیب چند شرکت معدود شده و دولت آمریکا و به ویژه مالیات دهندگان آمریکایى، در این میان هیچ منفعتى نخواهند داشت. لذا تنهاهزینه‏هاى این جنگ از جیب مردم ایالات متحده پرداخت خواهد شد.

همچنین باید دانست که ایالات متحده ترجیح مى‏دهد که کنترل نفت عراق را در دست گیرد. به یاد داشته باشید که پس از ورود ایالات متحده و انگلستان‏به خاک عراق، آنان در اولین مرحله نسبت به تأمین امنیت حوزه‏هاى نفتى جنوب این کشور اقدام نمودند تا از آتش زدن احتمالى این منابع به‏دست‏صدام حسین جلوگیرى نمایند. روشن است که هر اشغالگرى ترجیح مى‏دهد، به جاى تخریب منابع یک کشور، نسبت به بهره‏بردارى از آن منابع اقدام‏کند.

از طرف دیگر، همواره در افکار عمومى چنین مطرح شده که عراق داراى منابع نفتى سرشارى است و نیروهاى اشغالگر نیز پیش از جنگ به سایردولت‏ها اعلام نموده بودند که در صورت عدم مشارکت در این جنگ، سهمى از این منابع نخواهند داشت.

اما اینک این سؤال مطرح مى‏شود که آیا شرکت‏هاى نفتى، از مشوقین آغاز این جنگ نبوده‏اند؟

واقعیت این است که نمایندگان صنعت نفت ایالات متحده، همواره جزء مخالفان تحریم عراق در سال‏هاى اخیر بوده‏اند، چرا که با وجود تحریم‏ها، آنان‏ نمى‏توانستند در این کشور جایگاهى داشته باشند. پس از آغاز دوره اول ریاست جمهورى جورج بوش در سال 2001 میلادى، آنان رایزنى‏هاى‏گسترده‏اى را براى لغو تحریم‏هاى آمریکا علیه ایران و لیبى آغاز نمودند. به علاوه، نمایندگان این شرکت‏ها از رژیم حاکم بر عراق (دولت صدام‏حسین) رضایت نداشتند و به همراه نو محافظه‏کاران کنگره، خواهان تغییر این حکومت بودند.

در ماه مى 2001 میلادى، هفته‏نامه نیوزویک در مقاله‏اى به قلم رز برادى چنین نوشته بود: «لغو تحریم‏هاى آمریکا علیه دولت‏هایى نظیر ایران، کره‏شمالى، لیبى و عراق و یا کاستن از این تحریم‏ها، مى‏تواند حامیان دولت اسراییل و مدیران صنعت نفت ایالات متحده را در برابر هم قرار دهد.»

همچنین فرید محمدى یکى از کارشناسان مؤسسه مشاوره انرژى PFC که در شهر واشنگتن دى سى فعالیت مى‏کند، معتقد است که شرکت‏هاى بزرگ‏نفتى، براى اطمینان یافتن از کسب منافع خود، باید رویکرد صلح‏طلبانه‏ترى را در منطقه خلیج[فارس]و دنیاى عرب در پیش گیرند. همچنین یکى ازمدیران شرکت «بیگ اویل» در مصاحبه‏اى با نشریه «سیاست‏هاى انرژى« (Energy Policy) که در سال 2001 میلادى انجام داد، چنین گفته بود: «ماخواهان لغو تحریم‏هاى ایالات متحده علیه ایران و لیبى هستیم، چرا که بدین‏وسیله مى‏توانیم دسترسى و کنترل بیشترى بر عرضه نفت آنان داشته‏باشیم. در سال 1990 میلادى نیز این شرکت‏ها معتقد بودند که باید دولت آمریکا روابط نزدیک‏ترى را با صدام برقرار نماید، زیرا وى سیگنال‏هایى درمورد اجازه ورود شرکت‏هاى نفتى آمریکایى به عراق نشان داده بود.»

نمایندگان شرکت‏هاى نفتى، حتى پس از وقایع 11 سپتامبر نیز رویکردى جنگ‏طلبانه اتخاذ نکردند. آنتونى سامپسون یکى از تحلیلگران مسائل نفت،در دسامبر 2002 میلادى چنین گفته بود: «شرکت‏هاى نفتى، تأثیر اندکى بر سیاست‏گذارى ایالات متحده داشته‏اند. اکثر شرکت‏هاى بزرگ آمریکایى وشرکت‏هاى نفتى، جنگ را تهدیدى علیه کسب و کار تجارى خویش به شمار مى‏آورند. به علاوه، در شرایط جنگى، قیمت سهام این شرکت‏ها نیز باکاهش مواجه مى‏گردد.»

شرکت‏هاى نفتى اصولاً به دنبال ثبات هستند و همواره از ایجاد کشمکش و بحران در یک منطقه در هراسند. با وقوع یک جنگ، علاوه بر خسارت‏هاى‏فیزیکى، سیاست‏هاى کاهش تولید نیز در دستور کار مدیران این شرکت‏ها قرار مى‏گیرد.

من معتقدم که استفاده از نفت عراق براى پرداخت هزینه‏هاى این جنگ و توسعه بیشتر اقتصادى ایالات متحده، هیچ‏گاه در دستور کار دولت آمریکانبوده، بلکه رسانه‏هاى خبرى به این احتمال دامن مى‏زنند. روشن است که فراهم نمودن نفت ارزان براى ایالات متحده، به بهاى ایجاد فشار سنگین‏اقتصادى بر ایالات متحده، به‏دست آمده است. البته پیش از جنگ، مشکلات مربوط به پس از اشغال این کشور، پیش‏بینى گردیده بود. در واقع، یک‏سال پیش از شروع جنگ، مطالعات دولتى آمریکا که از فوریه 2002 میلادى آغاز گردیده بود، نشان مى‏داد که شرایط آشوب و هرج و مرج، پس ازاشغال نظامى عراق، اجتناب‏ناپذیر خواهد بود. از سوى دیگر، سازمان سیا به دولت بوش هشدار داده بود که مقاومت شدیدى پس از پایان این جنگ‏به‏وجود خواهد آمد.

در دو گزارش طبقه‏بندى شده‏اى که از سوى «شوراى امنیت ملى» در ژانویه 2003 میلادى به بوش ارائه گردید، پیش‏بینى شده بود که اشغال نظامى‏عراق به رهبرى آمریکا، به تقویت اسلام‏گرایان رادیکال منجر خواهد شد. به علاوه، این اقدام به بروز زد و خوردهاى خشن داخلى از سوى گروه‏هاى‏مختلف عراقى خواهد انجامید.

به علاوه، بررسى‏هاى دیگرى نیز حکایت از آن داشت که حمله آمریکا به خاک عراق، به افزایش همراهى دنیاى اسلام براى حملات تروریستى علیه‏نیروهاى اشغالگر خواهد انجامید.

لذا در مجموع، همه پیش‏بینى‏ها حاکى از آن بود که این اقدامات به ایجاد بى‏ثباتى و بروز مشکلات و موانعى جدى در راه استخراج و تولید نفت خواهدانجامید. البته سایر حامیان تئورى «جنگ براى نفت» معتقدند که در سایه این جنگ، قدرت ایالات متحده در عرصه اقدامات و فعالیت‏هاى جهانى،رشدى قابل توجه خواهد یافت.

یکى دیگر از کارشناسان نیز اعتقاد داشت که این جنگ به تقویت سلطه‏جویى و برترى سیاسى ایالات متحده در دنیا خواهد انجامید. به علاوه، در سایه‏این جنگ، آمریکا مى‏تواند تسلط بیشترى را بر دولت عربستان سعودى و سایر کشورهاى تولید کننده نفت خاورمیانه به‏دست آورد، چرا که بقاى‏کشورهاى صنعتى در گروى وجود نفت است. به بیان دیگر، سیاست کلیدى آمریکا، «نفت براى قدرت» و نه «نفت براى سوخت» خواهد بود.

همچنین میشل کلیر نویسنده کتاب «جنگ‏هاى منابع» در کتاب خویش مى‏نویسد: «کنترل خلیج فارس به معناى کنترل اروپا، ژاپن و چین خواهد بود. درسایه این وضعیت، آمریکا به سرچشمه‏هاى کلیدى قدرت دست مى‏یابد.»

هدف واقعى جنگ عراق چه بود؟

من معتقدم که دلایل زیادى وجود دارد که براساس آن نمى‏توان آغاز این جنگ از سوى ایالات متحده را با هدف سلطه‏جویى جهانى این کشور ارزیابى‏نمود. چرا که نه در سایه این جنگ و نه با اتخاذ این استراتژى‏هاى جنگ‏طلبانه، نمى‏توان در راه سلطه بر دنیا گام نهاد.

ما معتقدیم که غیر از نومحافظه‏کاران، هیچ گروه و حزب دیگرى، نقشه و برنامه‏اى براى حمله به عراق و دستیابى به اهداف پشت پرده این جنگ‏نداشته‏اند. البته در کنار محافظه‏کاران حاکم بر کاخ سفید، حزب لیکود و آریل شارون، همواره اتخاذ سیاست‏هاى جنگ‏طلبانه را به عنوان راهبرد نهایى‏خویش برگزیده بودند. در این میان، حزب شارون علاوه بر حمایت از جنگ عراق، کمک‏هاى اطلاعاتى زیادى نیز به ارتش آمریکا ارائه نمودند.

پس از گذشت بیش از سه سال از آغاز جنگ عراق و با بررسى شرایط به وجود آمده، شاهد هستیم که در سایه این جنگ، ایالات متحده نه در بخش‏محصولات نفتى و نه در عرصه قدرت جهانى، دستاورد قابل ملاحظه‏اى نداشته است. به نظر مى‏رسد، مشکلات به‏وجود آمده آمریکا در عراق چنان‏گسترده است که اصولاً ایالات متحده فرصتى براى پى‏گیرى اهداف جهانى خویش پیدا نمى‏نماید. از سوى دیگر، سیاست سلطه‏جویى یک جانبه آمریکانیز به دلیل استمداد این کشور براى مشارکت بین‏المللى در جهت حفظ صلح و امنیت در عراق، عملاً کارایى ندارد. به هرحال، بسیارى از اهداف ذکر شده‏در مورد این جنگ، عملاً محقق نشده است. در مقابل، در سایه این جنگ، اهداف حزب لیکود و نومحافظه‏کاران در جهت افزایش امنیت اسراییل -سیاستى که لیکود به شدت آن را دنبال مى‏نماید- تا حد زیادى محقق گردیده است.

جاستین رایموندو در این مورد چنین مى‏نویسد: «این موضوع که یک سیاست خارجى اسراییل محور، دلیل اصلى برپایى این جنگ بوده است، در آغازاین حملات نظامى، حامى و پشتیبانى نداشت. اما یک سال بعد و با بررسى بیشتر درمى‏یابیم که این حقیقت، تنها احتمال عقلانى در توضیح این جنگ‏افروزى است.»

آیا در این جنگ، نومحافظه‏کاران به بازیچه حزب لیکود تبدیل شدند؟

این سؤال در سال‏هاى اخیر همواره از سوى گروه‏ها و افراد مختلف مطرح گردیده است، اما آیا به‏راستى اسراییلیان، سیاست خارجى آمریکا را تحت‏سلطه خویش درآورده‏اند؟ من معتقدم که در سال‏هاى روى کار آمدن نو محافظه‏کاران، آنان همواره سیاست خارجى ایالات متحده را از پنجره منافع‏اسراییل و نه آمریکا نگریسته‏اند. به علاوه، آنان منافع اسراییل را به عنوان منافع ایالات متحده به شمار مى‏آورند. لذا چندان عجیب نیست اگر بگوییم‏که در سایه این جنگ و در راستاى تأمین منافع دولت اسراییل، ایالات متحده قربانى شده است. البته من معتقد نیستم که این وضعیت، تنها در سایه‏رویکرد فکرى چند نفر از سیاست‏مداران آمریکایى به‏وجود آمده است، بلکه اگر به سابقه تاریخى سیاست‏گذارى‏هاى ایالات متحده توجه کنیم، به‏خوبى درمى‏یابیم که در این میان، آمریکایى‏هاى ژرمن تبار، لهستانى تبار و کوبایى تبار که در زنجیره قدرت حاکمه آمریکا قرار داشته‏اند، بر تصمیمات‏سیاست خارجى این کشور تأثیر گذاشته‏اند. به عنوان مثال، بسیارى از کارشناسان آمریکایى معتقدند که حمایت‏هاى گسترده وودرو ویلسون از دولت‏انگلستان در جنگ جهانى اول، تا حد زیادى به دلیل انگلیسى تبار بودن وى بوده است.

   حتى با نگاهى به رویدادهاى گذشته ایالات متحده نیز مى‏توانیم موارد تاریخى متعددى را مشاهده نماییم که ریشه‏هاى خانوادگى یک دولتمردآمریکایى، در تصمیمات سیاسى وى تأثیرات زیادى داشته است. لذا امروز نیز اگر اسراییلى‏ها و یهودیان در تصمیمات مربوط به سیاست خارجى‏ایالات متحده مشارکت نداشتند، هیچ چیز غیرعادى و نامتعارفى نیز در مورد این فرضیه وجود نداشت، اما با نقش آفرینى این افراد، نمى‏توان تأثیرات‏شگرف آمریکاییان یهودى تبار و سیاست‏مداران تحت سلطه اسراییلى‏ها را نادیده گرفت.

سرانجام به یاد داشته باشید که موضع‏گیرى‏هاى نو محافظه‏کاران و سران حزب لیکود در مورد خاورمیانه، کاملاً آشکار بوده و منتشر شده است. لذا دیگرهیچ نقطه تاریکى وجود ندارد و با اطمینان مى‏توان ابراز نمود که هدف جنگ عراق، نه دستیابى به منابع نفتى این کشور، که حفظ امنیت دولت اسراییل‏مى‏باشد.