پیروزی ناتمام چپ‌ها

به ندرت پیش می آید که پیروزی در یک انتخابات بیشتر به شکست شباهت داشته باشد تا پیروزی. رومانو پرودی در ایتالیا این وضعیت عجیب را تجربه می کند. نتایج انتخابات اخیر ایتالیا چنان نزدیک بود که پیشی گرفتن رومانو پرودی نامزد چپگرای این انتخابات با اختلاف بسیار اندک از سیلویو برلوسکنی راست گرا و نخست وزیر کنونی ایتالیا، رنگی از پیروزی انتخاباتی نداشت. نزدیکی نتایج انتخابات باعث شد برلوسکنی که با چنگ و دندان قصد پیروزی داشت در روزهای نخست، نتیجه را نپذیرد و خواستار بازشماری آرا شود. سرانجام مشخص شدن نتیجه انتخابات به دادگاه عالی قضایی ایتالیا سپرده شد.
چپ های میانه ایتالیا به رهبری پرودی در پارلمان 630کرسی این کشور با نتیجه8/49در برابر 7/49درصد و با اختلاف 25 هزار رای به برتری رسیدند.
اما براساس قانونی که برلوسکنی در اکتبر گذشته تصویب کرد و حالا به زیان خودش به کار می رود، ائتلاف پیروز در انتخابات هر چند هم که با اختلاف اندکی برنده شود، 55درصد کرسی های مجلس سفلی یا مجلس نمایندگان را به دست می آورد. شرایط در مجلس 315 عضوی سنا هم پیچیده است. برای اولین بار در این انتخابات ایتالیایی های ساکن خارج از کشور می توانستند نمایندگانی جداگانه برای خود انتخاب کنند و شش کرسی مربوط به این نمایندگان سرنوشت حزب اکثریت سنا را مشخص می کند.
نتایج اولیه انتخابات نشان می دهد که حزب پرودی با اختلاف اندکی در سنا هم از راست های میانه به رهبری برلوسکنی پیش است. کرسی های چپ میانه در سنا 158 عدد و کرسی های راست میانه 156عدد است.
بدون در نظر گرفتن آرای خارجی ها، آرای برلوسکنی در سنا 400 هزار عدد بیشتر از پرودی بود. اما از شش کرسی که خارجی ها در سنا به دست آوردند، چهار کرسی به طرفداران پرودی تعلق دارد.
وقتی برلوسکنی در ماه اکتبر گذشته نظام جدید انتخابات را به تصویب می رساند مخالفان این قانون می گفتند که با این کار ایتالیا بار دیگر دولت های با عمر کوتاه را تجربه خواهد کرد و روزهای سیاسی بی ثبات بعد از جنگ جهانی دوم دوباره تکرار خواهد شد.
پیش از این انتخابات، محبوبیت رو به زوال برلوسکنی نسبت به انتخابات سال 2001 قابل پیش بینی بود، اما نتیجه این انتخابات نشان داد که حزب برلوسکنی در جامعه ایتالیا و به ویژه در مناطق ثروتمندنشین این کشور تا چه اندازه ریشه دارد. رأی دهندگان در این انتخابات ائتلاف چپ های میانه را به خاطر سیاست های دولتی و کمتر لیبرال شان مجازات کردند و به همین دلیل برتری این ائتلاف با اختلاف بسیار اندک محقق شد. چپ ها امیدوار بودند که دمکرات مسیحی ها درمیان راست ها آرای خوبی به دست آورند و به جای حزب برلوسکنی در جایگاه اپوزیسیون قرار گیرند، اما اینطور نشد و حزب برلوسکنی اکنون حزب قدرتمند اپوزیسیون است. در حقیقت رأی دهندگان ایتالیایی نسبت به استراتژی اقتصادی و وعده های مالی برلوسکنی اعتماد نشان دادند.
نقطه ضعف چپ های میانه ایتالیا این است که شرکای ائتلافی آن برنامه های مختلفی را دنبال می کنند. این اختلاف فقط به مسائل داخلی مربوط نمی شود و مواضع بین المللی را هم در بر می گیرد. در حوزه سیاست خارجی شرکای میانه این ائتلاف با نیروهای نوکمونیست اختلاف نظر دارند. سیاست چپ های میانه بیشتر از کمونیست ها به آمریکا نزدیک است. کمونیست های درون این ائتلاف خواستار آن هستند که ایتالیا به طور کامل از آمریکا فاصله بگیرد.
بنابراین وظیفه اول پرودی افزایش انسجام ائتلاف سیاسی پیروز است. اکنون ایتالیا تا مشخص شدن نخست وزیر جدید و ترکیب آینده دولت باید دست کم یک ماه دیگر منتظر بماند. آنچه این زمان انتظار را طولانی تر کرد، تصمیم کارلوس آزگلیو چیامپی، رئیس جمهور ایتالیا بود که اعلام کرد بعد از اتمام دوره مسئولیتش در ماه مه، دیگر برای دور بعدی کاندید نخواهد شد. بنابراین پارلمان جدید ایتالیا ابتدا باید رئیس جمهور جدید را انتخاب کند و بعد این رئیس جمهور است که نخست وزیر را برای تشکیل کابینه مأمور می کند. فضای نامشخص سیاسی کنونی تا به حال در ایتالیا نادر بوده است. پرودی برای خود حزب سیاسی ندارد. در ماه اکتبر گذشته احزاب چپ میانه به شیوه تعیین نامزد انتخاباتی در آمریکا، پرودی را به عنوان انتخاب شماره اول خود برای رهبری ائتلاف چپ میانه در انتخابات معرفی کردند. همین موضوع باعث شد که برلوسکنی او را بدون اصالت حزبی و فقط نماینده ای از چند حزب چپ پراکنده بنامد. بعضی تحلیلگران ایتالیایی هم پرودی را نخست وزیری آسیب پذیر در آینده می دانند و می گویند، چون او حزب سیاسی مستقلی برای خودش ندارد قدرت چانه زنی چندانی نخواهد داشت.
پرودی اکنون با کار دشوار تشکیل دولتی رو به روست که از9حزب ائتلافی پراکنده تشکیل شده و هیچ یک از این9حزب، حزب پشتیبانی کننده شخص او نیستند.
ایتالیا اکنون به دو اردوگاه مساوی بزرگ تقسیم شده که به شدت به یکدیگر بی اعتماد هستند. به همین دلیل رئیس جمهور این کشور تشکیل دولت جدید را به دوره بعدی موکول کرد. این دو اردوگاه سیاسی باید ابتدا بر سر میز مذاکره بنشینند و درباره جانشین چیامپی و رئیس جمهور آینده به توافق برسند. کاندیداهای احتمالی ریاست جمهوری، جولیانو آماتو از نخست وزیران پیشین و جیورجیو ناپولیتانو سناتور افتخاری مادام العمر ایتالیا هستند.
پیروزی کم رنگ در این انتخابات برای چپ ها مانند یک شکست بود. به رغم همه اتفاقاتی که در پنج سال گذشته به زیان برلوسکنی روی داد و با وجود شرایط نامساعد اقتصادی در 5 سال حکومت او، چپ های ایتالیا اکثریت قابل توجهی در انتخابات به دست نیاوردند. حزب برلوسکنی «Forza Italia» (ایتالیا به پیش) همچنان نیروی قدرتمند سیاسی این کشور باقی مانده است.
برلوسکنی مانند همه میلیاردرهای دیگر دنیا قدرت زیادی دارد و همواره هر چه را که خواسته به دست آورده است و در این انتخابات هم اگر چه با اختلاف اندکی شکست خورده اما به گفته رسانه های ایتالیا، او یک «بازنده برنده» است. حزب او بزرگترین حزب واحد سیاسی در پارلمانی خواهد بود که یک نخست وزیر ائتلافی آسیب پذیر کنترل آن را به دست خواهد داشت. در ساختار سیاسی ایتالیا او هنوز قدرت دارد و حتی چپ های میانه هم به این حقیقت اعتراف کرده اند.
برای برلوسکنی که اکنون 70سال دارد و دو دوره نخست وزیر بوده است، بهترین جایگاه اکنون ایفای نقش رهبر میلیاردر حزب مخالف یا اقلیت است. اگرچه او بعد از اعلام نتایج انتخابات، با گفتن اینکه می خواهد مانند انتخابات ریاست جمهوری سال 2000 آمریکا، آراء بازشماری شود، اما این بیشتر استراتژی بود برای قدرت نمایی در برابر پرودی و همراهانش و رساندن این پیام که او همچنان در قدرت باقی می ماند. به همین دلیل چند روز بعد از انتخابات، برلوسکنی در میان حیرت طرفدارانش گفت: شاید باید به تجربه یکی از کشورهای بزرگ اروپا (آلمان) عمل کرد و با ائتلاف نیروها با توافق دوجانبه عمل کرد. برلوسکنی می داند که پرودی تن به ائتلاف با او نخواهد داد، چرا که شرکای ائتلافی اش در این صورت او را ترک خواهند کرد. او و جیان فرانکو فینی وزیر خارجه اش خود را برای انتخاباتی زودرس آماده می کنند. از نظر آنها دولت پرودی دوام چندانی نخواهد داشت. اما پرودی در نطق بعد از انتخابات اعلام کرد که ائتلاف او 5 سال در قدرت باقی خواهد ماند.
حضور پرودی در این انتخابات کم سر و صداتر از برلوسکنی بود. در بعضی شهرهای کوچکتر ایتالیا مردم عادی حتی از حضور او در انتخابات آگاه نبودند. نه پوستری بر دیوارها بود و نه تابلوی انتخاباتی در بزرگراه ها. او در جمع های500 نفری در ایستگاه های قطار سخنرانی می کرد. برخلاف برلوسکنی که از هر ابزاری حتی به میان کشیدن خصوصی ترین مسائل خانوادگی اش برای سرگرم کردن جمع های انتخاباتی استفاده می کرد، برلوسکنی سیاست را موضوع بسیار جدی می داند و در این باره جدی سخن می گفت.
او که از رئیسان پیشین کمیسیون اروپاست، طرفدار استقلال بیشتر سیاست های ایتالیا از آمریکا به شمار می آید و خروج نیروهای ایتالیایی از عراق از شعارهای اصلی انتخاباتی او بود. به همین دلیل است که از نظر تحلیلگران نتایج این انتخابات فراتر از مرزهای ایتالیا خواهد رفت. برلوسکنی با سیاست ها و اظهارات تندش طرفدار چندانی در اروپا نداشت. رهبران اروپا او را فردی غیرجدی در عرصه سیاست می دانند که بیشتر از سیاست ورزی به دنبال جنجال رسانه ای است. انتقادات شدید از یورو، خودداری از گردن گذاشتن به احکام دستگیری در سراسر اروپا و بالاخره حمایت بی چون و چرا از جورج بوش در جنگ عراق، برلوسکنی را به شریکی ناخوشایند برای اروپا تبدیل کرده است.
از سوی دیگر آمریکا در این انتخابات یکی دیگر از شرکای هم پیمان خود را از دست داد. هم پیمانان آمریکا پیش از این در اسپانیا و پرتغال هم قدرت را ترک کرده بودند. سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در واکنش به این انتخابات گفت: ما با هر کس که به عنوان نخست وزیر بعدی ایتالیا انتخاب شود کار می کنیم.
اقتصاد در ایتالیا هم مانند سیاست آن، اکنون به دو بخش تقسیم شده و دو بازیگر با نفوذ دارد. در یک طرف طرفداران «سرمایه داری بزرگ» هستند که در پناه نخبگان صنعتی گرد آمده اند و از حمایت بسیاری از قدرت های مالی اروپا و آمریکا برخوردار هستند. در سوی دیگر شرکت های تجاری کوچک و متوسطی قرار دارند که بیشتر در مناطق شمال شرقی قدرت دارند. از نظر آنها گروه های بزرگ ملی از سیاست های دولت سوءاستفاده کرده اند. برلوسکنی در این انتخابات خود را قهرمان حمایت از منافع شرکت های کوچک تجاری مطرح کرد و به نظر می رسد که در سال های آینده این تصویر کم رنگ شود. به همین دلیل پرودی با دشواری دیگری در عرصه اقتصاد رو به رو خواهد بود و آن جلب اعتماد این شرکت های تجاری است.
چپ ها هم در ائتلاف خود از نظر اقتصادی اختلاف نظر دارند. گروهی از شرکای این ائتلاف اصلا ح طلبان طرفدار بازار هستند و گروهی دیگر چپ های تندرویی که خواستار توزیع دوباره درآمد و بازگشت به اقتصاد دولتی هستند. به این ترتیب این دولت در اجرای اصلاحات اقتصادی مورد نیاز در ایتالیا با دشواری جدی روبه رو خواهد بود. در انجام اصلاحات سیاسی در ایتالیا همچنین نمی توان کسری بودجه و بدهی های روبه رشد دولت را نادیده گرفت. پیش از این انتخابات، بسیاری از کارشناسان اقتصادی هشدار می دادند که نتیجه این انتخابات می تواند اصلاحات اقتصادی را با تهدید جدی روبه رو کند. هیچ یک از دو رقیب انتخابات ایتالیا برنامه اقتصادی مفصل و با جزئیاتی ارائه ندادند.
در سیاست خارجی، سابقه گذشته پرودی نشان می دهد که ایتالیای تحت حکومت او بیشتر به اروپا نزدیک می شود. بنابراین دولت ایتالیا در ماه های آینده بیشتر به برلین، مادرید و پاریس نزدیک می شود. اما با توجه به تغییراتی که در فرانسه، آلمان، انگلیس و اسپانیا در جریان است و یا به وقوع پیوسته، دیدگاه چپ های میانه به اروپا رفته رفته قدیمی می شود.
اگر سخنان اخیر پرودی با تدابیر عملی همراه شود، می توان پیش بینی کرد که دولت جدید ایتالیا، رم را به مأمنی برای تجارت آسیا تبدیل کند. با این کار کسانی که به دنبال اعمال تعرفه های گمرکی بیشتر برای کالاهای چینی و جنوب آسیایی هستند، ناخشنود خواهند شد. به این ترتیب کمیسیون اروپا در استراتژی ضد ملی گرایانه اش، شریکی جدی و مهم خواهد یافت.
دولت سیلویو برلوسکنی ثروتمندترین مرد ایتالیا، در سال های بعد از جنگ جهانی دوم بادوام ترین دولت ایتالیا بود. او بانفوذ بر رسانه های این کشور که اکثریت آن در مالکیت نخست وزیر قرار دارد، به چهره غالب در ایتالیا تبدیل شده بود. چندی پیش یک مجله پزشکی در این کشور به موردی عجیب و نادر از آسیب مغزی اشاره کرد که محور ماجرای آن برلوسکنی بود.
یک زن خانه دار 66ساله بعد از آسیب مغزی هیچ یک از اطرافیان خود را به یاد نمی آورد و نمی شناخت. اما وقتی عکس سیلویو برلوسکنی را به او نشان دادند، این زن به سرعت گفته است: این تصویر یک سیاستمدار و مرد رسانه ای است که بسیار ثروتمند است.
به رغم تبلیغات گسترده انتخاباتی برلوسکنی که بیش از 240 میلیون دلار هزینه داشته، او با اختلاف اندکی قدرت را واگذار می کند. اما دولت جدید که به احتمال زیاد پرودی با لقب «ال پروفسور» در ایتالیا آن را تشکیل می دهد همواره با خطر انتخابات زودرس روبه رو خواهد بود. دلیل این خطر فقط قدرتمند باقی ماندن برلوسکنی و حزبش در عرصه سیاست ایتالیا نیست، بلکه دلیل اصلی آن این است که ائتلاف چپ میانه پرودی از 99حزب کاملاً مختلف تشکیل شده که احزابی از منتهی علیه چپ و تا راست میانه را شامل می شود. درون این ائتلاف هم حامیان ناتو هستند و هم مخالفان جهانی شدن، هم مخالفان لیبرال و خصوصی سازی و هم موافقان آن. تنها نقطه اشتراک این احزاب مخالفت با برلوسکنی است و وقتی او دیگر در قدرت نباشد دیگر چه عاملی برای حفظ اتحاد باقی می ماند؟