اجماع بین‌المللى حاصل نشده است

*با توجه به گزارش پرونده هسته اى ایران به شوراى امنیت به نظر مى رسد که ایران در نظام بین الملل در وضعیت خاصى قرار دارد و تهدیدات جنبه جدى ترى به خود گرفته است، ارزیابى شما از وضعیت فعلى سیاست خارجى ایران چیست؟
**کشورى که پرونده اش به شوراى امنیت مى رود، از یک وضعیت عادى برخوردار نیست. در حالى که به نوعى ثبات آرامش و تعادل براى پیشرفت برنامه هاى عمومى که براى رشد و توسعه هر کشورى نیاز هست محتاج است.به ویژه کشورى مثل ایران که از اثرگذارترین و مهمترین کشورهاى مناطق مهم جهان است و در منطقه خاورمیانه یکى از اثرگذارترین کشورها است که هم به شدت پیرامون خودش اثرپذیر است و هم بر پیرامون خود به شدت اثرگذار است، در چنین کشورى یک وضعیت غیرعادى مثل پیامدهاى ارجاع پرونده ایران به شوراى امنیت آثار سوئى به دنبال دارد که بر اجراى برنامه هاى رشد کشور اثر منفى مى گذارد. به ویژه اینکه کشور ما تلاش مى کند با بهره گیرى از امکانات گوناگون به رشد و توسعه سریع دست یابد چنین وضعیتى وضعیت عادى تلقى نمى شود. لذا من فکر مى کنم با توجه به اینکه پرونده هسته اى ایران در شوراى امنیت سازمان ملل متحد مورد بررسى قرار مى گیرد و دبیرکل آژانس بین المللى انرژى اتمى از سوى شوراى امنیت ماموریت یافته است که گزارشى در این خصوص به شوراى امنیت ارائه کند. این شرایط براى مردم ایران با برخوردارى از جمعیت گسترده و قشر عظیمى از جوانان و داشتن نیازهاى متفاوت براى دستیابى به آرمان هاى خود به هیچ وجه مناسب نیست. به نظر مى رسد که همه ما باید تلاش کنیم که از این وضعیت به یک وضعیت باثبات انتقال یابیم.
*فشارهاى جهانى که در عرصه بین الملل در حال رویارویى با ایران است تا چه حد از سیاست داخلى ایران تاثیر گرفته است؟
**پس از پایان دوره حاکمیت سیاسى اصلاح طلبان این فشارها تشدید شده است. به دلیل اعتمادسازى و همکارى هاى بین المللى که در دوران اصلاح طلبان وجود داشت فشارها محدود شده بود اما با پدیدار شدن سیاست هاى دولت جدید شرایط جدیدى مهیا شده و فشارها گسترش یافته است. سیاست داخلى و تغییرات درونى بر تشدید این فشارها موثر بوده است. ارتباط مستقیم بین شرایط جهانى و شرایط داخلى مضافاً بر اینکه در شرایط بعد از 11سپتامبر و امنیتى شدن فضاى جهان، وجود دارد اگر کشورى بخواهد از مقررات بین المللى به خصوص مسائل هسته اى عدول کند، با مقاومت جدى مواجه خواهد شد. سیاست داخلى با شدت و ضعف متفاوت بر سیاست خارجى تاثیرگذار است، اما نوع پیگیرى و نوع برخورد با این مسئله تفاوت پیدا کرده است.
*به نظر شما در بحث انرژى هسته اى ما با عملکرد و رفتار خود توانستیم از فرصت ها بهره بگیریم و یا یک فرصت را به تهدید جهانى تبدیل کردیم؟
**دستیابى به تکنولوژى هسته اى افتخارى براى تمام ایرانیان است. این مسئله یعنى دستیابى به فرصت منافع حاصل از انرژى هسته اى، مایه غرور هر ایرانى است. اما اگر از این فرصت نتوانیم به درستى استفاده کنیم، یعنى قادر نباشیم اعتماد جامعه جهانى را جلب کنیم هدف ما که اجراى برنامه اى براى رفع نیازهاى کشور در زمینه هاى اقتصادى و کشاورزى و علمى است تحقق نمى یابد، بلکه به تهدیدى علیه ما تبدیل مى شود زیرا این مسئله مستلزم ارائه تصویر درستى از ایران به جامعه جهانى است و اگر ما نتوانیم تصویر مناسبى به جامعه جهانى منتقل کنیم که ما قصد بدى نداریم، نمى خواهیم تخلف کنیم، قصد قانون شکنى و ناامنى براى سایر کشورها را نداریم، به اهداف خود دست پیدا نمى کنیم زیرا آنچه که مردم ایران به دنبال آن هستند ایجاد مشکل براى سایر کشورها نیست بلکه ایرانیان قصد دارند بهتر زندگى کنند و اگر ما نتوانیم به درستى این هدف را به جامعه جهانى با بهره گیرى از مقررات بین المللى انعکاس بدهیم، در واقع یک فرصت به تهدید تبدیل مى شود و این مسئله به یک اهرم براى فشار توسط دولت هاى آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل مى شود، چرا که پس از به کارگیرى عنوان محور شرارت توسط جورج بوش براى ایران امروزه اسرائیل از ایران به عنوان محور ترور یاد مى کند. یعنى معتقدند در جنگ با تروریسم باید با ایران مبارزه شود در حالى که مردم ایران قصد تجاوز به هیچ کشورى نداشته و ندارند ولى این مسئله به این موضوع برمى گردد که ما چگونه با جهان پیرامون خود ارتباط برقرار مى کنیم، چگونه چهره خود را به جهانیان نشان مى دهیم. این مسئله خیلى مهم است که بتوانیم از امکانات موجود در کشور نهایت بهره را ببریم یا اینکه این امکانات را تبدیل به تهدید کنیم، به مسئله اى که اصلاً واقعیت ندارد و ناشى از یک سوءرفتار و یک سوءمدیریت است که همواره برخلاف منافع ملى ما به کار گرفته مى شود و در واقع مصداق بارز تبدیل یک فرصت به تهدید است.
*برخى معتقدند تصمیم گیران سیاست خارجى همواره تلاش مى کنند در ساختار قدرت به کشورهایى متوسل شوند که تاثیر زیادى در نظام بین الملل ندارند و از وزن مناسبى در معادلات سیاسى برخوردار نیستند، ارزیابى شما از این مسئله چیست؟
**این یک واقعیت است که ما در چانه زنى بین المللى بسیار ضعیف هستیم. بیشتر کشورها از تمام توانمندى هاى خود و کارشناسان ورزیده خود بهره مى گیرند تا در روابط بین الملل موفق شوند. کار کارشناسى و حرفه اى دیپلماسى این کشورها با جابه جا شدن جریانات سیاسى مخدوش نمى شود بلکه همواره کادرهاى دیپلماتیک ورزیده به کار رفته مى شوند زیرا هدف مذاکرات و چانه زنى در نهایت تامین منافع ملى است که مسلط بودن بر آن مستلزم این است که ما به کار دیپلماسى یک نگاه حرفه اى داشته باشیم و افرادى کارشناس را مسئول چانه زنى با مقامات کشورهاى دیگر بکنیم که داراى مهارت زیادى در این زمینه باشند. این همان مسئله اى است که تمام ایرانیان را حول محور منافع ملى پیوند مى دهد اما در کشور ما روى منافع ملى و جمعى ایرانیان لغزش هایى وجود دارد و در آن دقت نظر لازم صورت نمى گیرد. بنابراین در مذاکرات هسته اى و استراتژیک باید از بهترین و توانمندترین کادرهاى دیپلماتیک استفاده کنیم زیرا دیپلماسى یک فن است و نیازمند مهارت است هر کسى نمى تواند این کار را انجام دهد و کسانى که فاقد تجربه لازم هستند نباید به کار گرفته شوند که متاسفانه در کشور ما به دلیل غالب شدن ملاحظات سیاسى و محاسبات موجود در قدرت به دیپلماسى به عنوان مسئله فنى و حرفه اى نگریسته نمى شود.
*با توجه به نگاه کشورهاى قدرتمند جهان در مورد ایران ارزیابى شما در این مورد چیست؟
**اجماعى حاصل نشده چون کشور ما آنقدر پراهمیت و استراتژیک است که بین بازیگران پرقدرت جهانى درخصوص نوع برخورد با ایران هنوز اجماع حاصل نشده است. گفت وگوها و مذاکرات در این باره ادامه دارد و این مسئله به این معنا است که ما هنوز به لطف خدا فرصت داریم با اتخاذ روش هاى درست از منافع خود دفاع کنیم و از تعارض موجود بین منافع بازیگران جهانى نهایت بهره را ببریم. هر چند این رقباى پرقدرت زمینه هاى بسیارى براى چانه زنى دارند که مى توانند ایران را وجه المصالحه خود قرار بدهند. البته حصول این توافق کار ساده اى نیست. براى حصول توافق یک مسیر پیچیده و دشوار را باید طى کرد. یعنى باید با درایت موجب به نتیجه رسیدن این مذاکرات شویم و با رفتارهاى خود براساس مقررات و ضوابط بین المللى، اعتمادسازى و تفاهم در زمینه منافع مشترک این شکاف ها را عمیق تر کنیم.
*چگونه مى توانیم این شکاف را بین اعضاى شوراى امنیت ایجاد کنیم و از آن به نفع خود بهره بگیریم؟
**ما با رفتار صلح طلبانه خود مى توانیم اختلافات موجود بین کشورهاى بازیگر صحنه بین الملل را عمیق تر کنیم. اگر آمریکا و اسرائیل مى خواهند کار ایران را یکسره کنند ما با اتخاذ روش هاى درست و با چانه زنى با کشورهایى که رفتار خصمانه با ما ندارند در واقع مى توانیم این فرصت را بیابیم که این کشورها از مواضع ما دفاع کنند. لازمه این امر به کارگیرى قواعد پذیرفته شده جهانى است.
*به نظر شما ایجاد ارتباط با شرق از جمله کشورهاى تاثیرگذارى مثل چین و روسیه مى تواند جایگزین ارتباط کشورهاى موثرى مثل آمریکا و اروپا شود، به خصوص اینکه روسیه و چین در معادلات نظام بین الملل قابل اعتماد نیستند؟ آیا مى توان در شوراى امنیت به آنها امید بست به خصوص اینکه شوراى حکام نشان داد که نباید به این دو کشور اعتماد کرد؟
**چین و روسیه هم به دنبال منافع خود هستند. همه براى تامین منافع خودشان عمل مى کنند و هر کجا که منافعشان ایجاب مى کند با کشورهاى دیگر کنار مى آیند. این ما هستیم که باید زمینه اى را فراهم کنیم که مجالى را براى ضربه زدن به ایران فراهم نکنیم. ما باید به گونه اى رفتار کنیم که از تعارض قدرت هاى بزرگ به نفع خود بهره گیریم. چرا ما باید به ابزارى براى چانه زنى قدرت هاى بزرگ تبدیل شویم. من فکر مى کنم که این همان مسئله اى است که ما دنیا را چگونه مى بینیم. مکانیسم بازى قدرت ها را چگونه ارزیابى مى کنیم. اگر نگاهى واقع گرایانه داشته باشیم درمى یابیم که همه کشورها به دنبال منافع خود حرکت مى کنند و چین و روسیه هم سعى مى کنند از این شرایط به نفع خود بهره بردارى کنند پس تنها و تنها باید روى توانایى هاى خود و حمایت موثر مردم ایران حساب باز کنیم.
*حجم معادلات تجارى چین و روسیه با اتحادیه اروپا و آمریکا به قدرى گسترده است که آنها شریک تجارى مثل آمریکا و اتحادیه اروپا را با ایران عوض نمى کنند و برخلاف منافع ایران رفتار مى کنند؟
**همه کشورها هرجا منافعشان بیشتر تامین شود به آن سمت حرکت مى کنند. این قابل اعتماد بودن در روابط بین الملل خیلى معنا پیدا نمى کند. یکسرى قواعد، هنجارها و مقررات است که کشورها باید به آن پایبند باشند. من فکر مى کنم عام ترین این قواعد منافع کشورها است. چین و روسیه نیز درصدد هستند در مذاکره با آمریکا به بیشترین منافع دست یابند و این مسئله خیلى طبیعى است. وقتى آقاى هوجین تائو به آمریکا مى رود و مذاکراتى را با آمریکا انجام مى دهد خیلى دور از ذهن است که در مذاکرات بین چین و آمریکا از اهرم ایران هم استفاده شود.
*کشورهایى مثل چین و روسیه تا کجا مى توانند در برابر این فشارها مقاومت کنند و در برابر سیاست تهدید و تطمیع مقاومت کنند؟
**شاید در برابر فشارها مقاومت کنند، اما آیا در برابر تطمیع نیز مقاومت مى کنند. آنها هم به دنبال منافع خودشان هستند به نظر مى رسد که سیاست مناسبى را که مى توان دنبال کرد این است که آمریکا را خلع سلاح کنیم. به گونه اى که آمریکا نتواند چهره اى ضدامنیتى از ما به جهان نشان دهد و آنقدر با جامعه جهانى تعامل داشته باشیم که نتوانند چهره اى تیره و تار از ایران ارائه کنند، این شیوه کارسازتر است. همان روشى که در دوران قبل و زمان اصلاحات دنبال مى شد و در برخورد با جامعه جهانى به کار گرفته مى شد. به این ترتیب قادر به بهترین نحو مقابله با آمریکا که نیازمند دشمن جدید پس از اتحاد شوروى است خواهیم بود.
*ارزیابى شما از اینکه در نشست مسکو اجماعى صورت نگرفته چیست؟
**مهمترین هدف نشست مسکو قبل از ایجاد اجماع، ایجاد هماهنگى بین این کشورها بود که قرار است در شوراى امنیت تصمیم گیرى کنند تا به توافق از پیش شکل گرفته اى دست یابند چون نشست قبلى با توجه به وضعیت ایران خیلى طولانى شده بود این نشست بیشتر هدفش آمادگى بود. هر چند مخالفت هایى که چین و روسیه علیه فشارهاى جهانى و علیه ایران دارند حصول این توافق را با دشوارى مواجه کرده است و به سادگى میسر نمى شود.
*نقش لابى هاى صهیونیسم در ارجاع پرونده ایران به شوراى امنیت را چگونه ارزیابى مى کنید؟
**صهیونیست ها از آغاز پیروزى انقلاب اسلامى با توجه به تقابل ایران با سیاست غیرانسانى آنها علیه مردم مظلوم فلسطین همواره تلاش کرده اند تا پا به پاى آمریکا براى تغییر در این رفتارها به نتایج قابل قبولى برسند. با در نظر گرفتن نفوذ عمیق و موثر آنها در اروپا و آمریکا آنها از تند شدن مواضع ایران به نفع خود بهره گرفتند. هنگامى که موشک شهاب سه در ایران با موفقیت آزمایش شد، سیلوان شالوم وزیر امور خارجه اسرائیل تور اروپایى خود را دنبال مى کرد و در مراکز کشورهاى اروپایى به مقامات و مسئولان این کشورها هشدار مى داد که اینک نه تنها ما که شما هم در تیررس موشک هاى ایرانى قرار گرفته اید. آنها درخصوص پرونده هسته اى ایران تلاش پیگیرى را براى ضربه زدن به منافع ایران دنبال کرده اند که همان گونه که اشاره کرده اند تغییرات داخلى در ایران در این جهت تاثیرگذار بوده است.