در دوحه چه گذشت

رضا زندى
نفت 75 دلارى حریفان را هم کنار هم مى نشاند. روزهاى سوم و چهارم اردیبهشت ماه جارى 59 نفر از وزراى انرژى کشورهاى تولیدکننده و مصرف کننده نفت به همراه روساى سازمان هاى بزرگ بین المللى در شیخ نشین کوچک خلیج فارس گردهم آمدند تا تدبیر به میان آورند و استراتژى آتى بازار انرژى دنیا را تدوین کنند. مدیران غول هاى بزرگ نفتى نیز این فرصت را از دست نداده و سهمى از تبادل نظر عرضه کنندگان و تولیدکنندگان طلاى سیاه به کف آوردند. وزراى نفت یازده کشور عضو اوپک هم فرصت را غنیمت شمرده و براى بررسى بازار متشنج نفت جلسه اى مشورتى تشکیل دادند و اگرچه تصمیم جدیدى نگرفتند اما پیام مهمى را به بازار مخابره کردند. سال ها پیش وقتى پایگاه نیروهاى مسلح آمریکا در خاورمیانه به دوحه قطر منتقل شد بسیارى از شکل گیرى قطبى جدید در مقابل دبى انگلیسى ساز خبر دادند. برگزارى دهمین مجمع بین المللى انرژى در دوحه شاید بروز نخستین نشانه هاى چنین نظریه اى باشد. از دوحه هم پیام عرضه کافى نفت در بازار بیرون آمد هم مخالفت آمریکا با پروژه صادرات گاز ایران به هند.
هم رویارویى کلود ماندیل رئیس آژانس بین المللى انرژى با حسین کاظم پوراردبیلى در مورد اظهارنظر غیرمسئولانه رئیس IEA مخابره شد و هم همکارى نفتى ویژه ژاپن و چین با عربستان سعودى. ایران بر رفتار مسئولانه خود در بازار نفت براى چندمین بار تاکید و وزیر نفتش بارها بر عدم قطع صادرات نفت خام تصریح نمود و مدیر یکى از غول هاى نفتى گفت که ایران توان مجازات مخالفینش را با قطع صادرات نفت دارد. دوحه سه روز گذشته دنیاى نفت بود. با همه پیچیدگى‌هایش.
پیام اجلاس دوحه
موضوعاتى نظیر تامین امنیت انرژى، تامین سوخت آینده، مسئولیت مشترک کشورهاى تولیدکننده و مصرف کننده در مقوله انرژى، سرمایه گذارى ها و بهبود زمینه هاى همکارى کشورها در دهمین مجمع بین المللى انرژى طرح شد. در بیانیه پایانى این مجمع، وزراى نفت شرکت کننده در اجلاس اعلام کردند که رشد اقتصادى جهان با وجود افزایش قیمت هاى نفت همچنان قوى مانده است اما نسبت به آثار احتمالى سطح بالاى قیمت ها بر رشد اقتصادى کشورهاى در حال توسعه ابراز نگرانى کردند. دهمین مجمع بین المللى انرژى بر کاهش نوسانات بازار نفت و ثبات قیمت ها تاکید کرد. اما نکته اى که در بیانیه مجمع بسیار جالب مى نماید اذعان به پنهان ماندن نقش اساسى انرژى به خاطر قیمت هاى پایین آن است: «چندین دهه عرضه انرژى ارزان و فراوان سبب شده است نقش اساسى اى که انرژى مى تواند در زندگى ایفا کند پوشیده بماند.
تحت شرایط فعلى که ممکن است اعتماد، امنیت و تامین انرژى تهدید شود مجمع بر نیاز به تقویت گفت وگو و همکارى میان اعضا تاکید مى کند.» با وجود برخى اظهارنظرها درباره کاهش وابستگى دنیا به سوخت فسیلى در آینده، 59 کشور عمده تولیدکننده و مصرف کننده انرژى بر تداوم وابستگى بسیار به سوخت هاى فسیلى در تامین تقاضاى انرژى جهان اعتراف کردند: «البته مجمع بر توسعه فناورى هاى سوخت فسیلى پاک، منابع جایگزین انرژى و افزایش کارایى هم تاکید دارد.» مجمع بین المللى انرژى خواهان افزایش سرمایه گذارى ها براى تامین تقاضاى آتى انرژى و متنوع کردن عرضه و بهبود کارایى شده است.
کاهش عوامل سیاسى در نفت، خواسته جهانى
پیام اساسى مجمع بین المللى انرژى تقاضا از جامعه جهانى براى کاهش تاثیرات مسائل سیاسى در صنعت نفت است. این تقاضا از آن رو قابل تامل است که وزیر انرژى آمریکا نیز عضو مجمع است: «کاهش هرچه ممکن آثار عوامل سیاسى در صنعت انرژى مفید و کمک کننده خواهد بود.» وزراى نفت همچنین به کمبود نیروى انسانى در سراسر صنعت انرژى تاکید کرده و آن را مشکلى اساسى دانستند. وزراى عضو مجمع همچنین خواهان سرمایه گذارى هاى مشترک بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان و همکارى شرکت هاى ملى نفت و شرکت هاى بین المللى سرمایه گذارى در همه زنجیره انرژى شدند. این تقاضا در شرایطى طرح مى شود که ایالات متحده سال هاست با اعمال تحریم علیه ایران، سرمایه گذارى دومین دارنده ذخایر نفت دنیا را براى افزایش تولید دچار مشکل کرده است.
اوپکى‌ها چه گفتند
وزراى نفت عضو اوپک در دوحه اگرچه بر اثرات منفى قیمت بالاى نفت بر رشد اقتصاد جهانى تاکید کردند اما اعلام کردند که بازار جهانى نفت با کمبود عرضه مواجه نیست. وزیر نفت عربستان در پیامى شفاف به بازار نفت گفت: «این بازار است که قیمت نفت را تعیین مى کند و همه مى دانند که افزایش قیمت نفت به علت کمبود عرضه نفت به وجود نیامده است.» على النعیمى تصریح کرد: «هم اکنون هیچ نیازى به افزایش تولید نفت نیست و حتى براى نفت سبک نیز تقاضاى بیشترى وجود ندارد.» کویت ما در دوحه ترجیح داد چهره اى آرامش بخش در بازار نفت از خود به نمایش گذارد. وزیر نفت کویت با پیشنهاد افزایش 2میلیون بشکه اى تولید اوپک به دوحه آمد اما پاسخ مثبت نگرفت و رفت. شیخ احمد الفهد الصباح درباره پیشنهادش گفته است: «پیشنهاد جدید کویت براى آرام کردن بازارهاى جهانى نفت، فعال سازى مجدد تولید دو میلیون بشکه اى در روز خواهد بود که در حال حاضر در حالت آماده باش است.» منظور الصباح 2میلیون بشکه مازاد ظرفیتى است که اوپک بعد از توفان کاترینا آماده عرضه به بازار نگه داشت. پاسخ الصباح را دیگر اعضا دادند: «اوپک هم اکنون با تمام توان نفت تولید مى کند و کمبودى از عرضه در بازار وجود ندارد.»
مواضع ژاپن و فرانسه درباره نفت ایران
وزیر صنایع فرانسه در دوحه به حمایت از سرمایه گذارى توتال در ایران تحت هر شرایطى پرداخت: «امیدوارم حتى در صورت اعمال تحریم اقتصادى علیه ایران، شرکت نفتى فرانسوى توتال تحت تاثیر قرار نگیرد.» فرانسیس لوس افزود: «امیدوارم فعالیت توتال در شرایط مناسب و با امنیت اقتصادى بالا ادامه پیدا کند.» وى ابراز امیدوارى کرد مناقشه هسته اى ایران از طریق دیپلماتیک حل و فصل شود. در حاشیه دهمین اجلاس مجمع بین المللى انرژى، وزیر انرژى ژاپن خواستار حفظ روابط عمیق توکیو _ تهران در زمینه انرژى شد. سخنان توشیهیرو نیکاى در حالى مطرح مى شود که شرکت اینپکسر ژاپن بیش از یک سال است سرمایه گذارى در میدان نفتى آزادگان را به تعویق انداخته است: «در حالى که با روند کنونى برنامه هسته اى ایران مشکلاتى داریم باید گفت که روابط ما با ایران همواره عمیق و مناسب بوده است.» شرکت نفت نیپون ژاپن هم در ماه مارس اعلام کرد که قصد دارد واردات نفت از ایران را 15درصد کاهش دهد.
هامانه: نگران تهدید آمریکا نیستم
در آخرین روز حضور وزیر نفت ایران در دوحه، کاظم وزیرى ماهانه پس از آنکه در روز نخست، دنیا را از عدم قطع نفت ایران مطمئن ساخت، عقب نشینى شرکت هاى نفتى از سرمایه گذارى در ایران را تکذیب کرد. هامانه گفت: «هیچ گونه عقب نشینى از سوى شرکت هاى بین المللى صورت نگرفته است.» وى همچنین از کاهش واردات نفت ژاپن از ایران اظهار بى اطلاعى کرد: «فکر نمى کنم چنین مسئله اى اتفاق بیفتد. ژاپن یکى از بهترین مصرف کنندگان ما است.» وزیر نفت ایران درباره قیمت هاى بالاى نفت نیز تصریح کرد: «ما خواهان نوسانات بهاى نفت براى مصرف کنندگان و تولیدکنندگان نیستیم چرا که این امر باعث افزایش هزینه هاى تولید مى شود.» وزیر نفت عربستان هم درباره وضعیت آتى قیمت نفت اظهار کرد: «تا زمانى که تنش هاى سیاسى بین المللى ادامه داشته باشد قیمت جهانى نفت به روند رو به رشد خود ادامه خواهد داد.» وزیر نفت ایران روز دوشنبه با امیر قطر دیدار و بر گسترش روابط دو کشور در زمینه «نفت و گاز» تاکید کرد. هامانه همچنین در پاسخ به اظهارات اخیر وزیر انرژى آمریکا گفت: «نگران تهدیدات آمریکا در رابطه با سرمایه گذارى بین المللى در بخش نفت ایران نیستیم.» پیش از ایران وزیر انرژى آمریکا در مخالفت با خط لوله صلح اعلام کرده بود: «چنین قراردادهایى موجب تقویت ایران براى پیگیرى اهداف هسته اى اش مى‌شود.»
بوى ناخوشایند اظهارات ماندیل
یکى از رخدادهاى اجلاس دوحه، مجادله رسانه اى نماینده ایران در هیات عامل اوپک با مدیر اجرایى آژانس بین المللى انرژى بود. کلود ماندیل که پیش از این مدعى شده بود ذخایر نفتى IEA مى تواند در صورت قطع نفت ایران 18 ماه نفت جهان را تامین کند در مصاحبه با یک روزنامه ژاپنى در دوحه جسارت بیشترى از خود نشان داد و گفت: «ذخایر نفتى موجود در انبارها برابر با 4سال صادرات نفتى ایران است.» کلود ماندیل درباره میزان ذخایر آژانس بین المللى انرژى گفت: «ذخایرمان چهار میلیارد بشکه است. صادرات نفت ایران هم روزانه2میلیون و 700هزار بشکه است. به همین دلیل ذخایر نفتى IEA براى بیش از چهار سال کافى نیست.» وى افزود: «البته به دلیل مسائل مربوط به یک کشور درست نیست تا همه ذخایر نفتى را وارد بازار کنیم اما مى توان از بروز بحران جلوگیرى کرد و آن را به تاخیر انداخت.» از سخنان تحریک آمیز کلود ماندیل بوى خوشى به مشام نمى رسید. از همین رو، حسین کاظم پوراردبیلى وارد میدان شده و در همان دوحه پاسخ ماندیل را روى تلکس خبرگزارى ها فرستاد.
پاسخ کاظم پور به ماندیل در دوحه
نماینده ایران در هیات عامل اوپک در همان روز نخست اجلاس دوحه به وضوح پاسخ ماندیل را داد: «دخالت آژانس بین المللى انرژى در مسائل سیاسى فقط موجب حادتر شدن نابسامانى هاى فعلى بازار نفت خواهد شد.» کاظم پور اظهارات رئیس IEA را در مورد قطع صادرات نفت ایران غیرسازنده و آن را باعث تشدید نوسانات قیمت نفت خواند: «در شرایطى که قیمت نفت در اوج خود قرار دارد چنین اظهاراتى از سوى مسئولان آژانس بین المللى انرژى فقط موجب به مخاطره افتادن امنیت انرژى در جهان خواهد شد.» وى خطاب به ماندیل گفت: «جایگاه ایران به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ اوپک و دومین دارنده ذخایر گاز جهان با اظهارات غیرکارشناسانه شما تغییر نخواهد کرد.»
WTI کاهش یافت، اوپک بالا رفت
روز گذشته قیمت نفت به دنبال احتمال افزایش ذخایر انرژى آمریکا کاهش یافت و به 21/73دلار در هر بشکه نفت WTI رسید. دبیرخانه سازمان کشورهاى صادرکننده نفت هم اعلام کرد: بهاى سبد نفتى این سازمان روز گذشته براى نخستین بار در طول تاریخ تشکیل این سازمان از مرز 67دلار در هر بشکه گذشت. نفت ایران در آخرین معاملات هفته گذشته 64 دلار و 48 سنت براى هر بشکه نفت خام سبک معامله شد.