هزینه اشغال عراق

ترجمه: سیدیاسر جبرائیلی
شاید هم اکنون دولت بوش به این امر پی برده باشد که شکست دادن صدام، آسان ترین بخش جنگ بود. وینستون چرچیل، تجربه ای به میراث گذاشت که: «آینده گرچه نزدیک، اما غیر قابل پیش بینی است.» اما رئیس جمهور آمریکا توجهی به این میراث گران بها نکرد و قدم در راهی تاریک گذاشت که هم اکنون تبدیل به باتلاقی بزرگ برای آمریکا شده است.
از آنجایی که دولت بوش همواره مردم آمریکا را با این شعار که «جانشان در خطر است» فریفت، هیچ گاه به آنها نگفت که به چه قیمتی و در قبال پرداخت چه هزینه ای وارد عراق می شود. با گذشت زمان مشخص شد که صدام به هیچ وجه امنیت آمریکا را تهدید نمی کرده است.
حال، آمریکایی ها به خود آمده و از هزینه جنگ می پرسند. به نظر می رسد این پرسشگری دو علت داشته باشد: یکی اینکه هزینه جنگ عراق از کنترل آمریکا خارج شده، و دیگر اینکه این جنگ نه تنها باعث کاهش تروریسم نشده، بلکه آن را گسترش داده است.
«ویلیام نوردهاوس»، استاد دانشگاه «ییل»، یکی از اولین کسانی بود که در سال 2002 هزینه جنگ را تخمین زد. مطالعات او باعث بروز مشاجراتی در داخل آمریکا شد. نوردهاوس تخمین زد که جنگ، و در ادامه آن اشغال عراق، چیزی حدود 100تا 2000 میلیارد دلار برای آمریکا هزینه خواهد داشت.
در میان مقامات دولت بوش نیز، «لورنس لیندسی»، مشاور اقتصادی کاخ سفید تنها کسی بود که طی مطالعاتی، هزینه جنگ آمریکا با عراق را تخمین زد. وی در مصاحبه ای که ماه سپتامبر 2002 با نشریه «وال استریت ژورنال» انجام داد، گفت، هزینه این جنگ نهایتا 100 تا 200میلیارد دلار خواهد بود. با وجود اینکه «لیندسی» در این مصاحبه گفته بود که در مقابل سود حاصل از جنگ، این هزینه بسیار اندک است، مقامات کاخ سفید این افشاگری! را تحمل نکرده و وی را از کار برکنار کردند. او به وال استریت ژورنال گفته بود: «این جنگ در صورت موفقیت، اقتصاد آمریکا را بهبود می بخشد، چرا که قیمت نفت پایین خواهد آمد.»
دقیقا قبل از شروع جنگ، دونالد رامسفلد، وزیر دفاع آمریکا در کنگره گفت: «هزینه جنگ کمتر از 6میلیارد دلار خواهد بود». او انتظار داشت که کشورهای دیگری که در این جنگ آمریکا را یاری می کنند، هزینه عمده جنگ را بپردازند. قائم مقام رامسفلد، «پل ولفوویتز» نیز به کنگره گفت که درآمدهای نفتی عراق برای عملیات بازسازی بعد از جنگ کافی است و به عبارت دیگر نفت، ثروت بادآورده جنگ است.
برخلاف سناریوهای خوش بینانه رامسفلد و ولفوویتز، تا امروز، تنها هزینه مستقیم جنگ برای مالیات دهندگان آمریکایی 372 میلیارد دلار بوده است. این رقم یعنی 75/5میلیارد دلار در ماه و هشت میلیون دلار در ساعت!
«اسکات والستن» و «کاترینا کاسک»، در تحقیق مشترکی که برای موسسه «آمریکن اینترپرایز» و موسسه «بروکینگ» انجام دادند، برآورد جدیدی از هزینه های جنگ ارائه کردند. آنها اعلام کردند که تا پایان اوت 2005، «هزینه مستقیم» جنگ 212 میلیارد دلار شده است. این دو محقق بر این باورند که هزینه های غیرمستقیم دیگری نیز در کار بوده است؛ مانند خانواده های قربانیان، هزینه درمان و نگهداری زخمی ها و کاهش تولید در نتیجه فراخوانی نیروی کار به خدمت نظامی. آنها ارزش دلاری قربانیان جنگ را با توجه به مطالعات انجام شده توسط آژانس های دولتی آمریکا، شش میلیون دلار تخمین زدند. این رقم برای قربانیان سایر کشورهای ائتلاف نیز با توجه به سطح زندگیشان به صورت نزولی تنظیم شد.
والستن و کاسک، همچنین سودهای مالی جنگ را تخمین زدند. با تفریق هزینه ها از سودها، می توانیم سود و زیان جنگ را محاسبه کنیم. تا پایان اوت 2005، «هزینه کل» جنگ 248 میلیارد دلار شد که 60 درصد آن متوجه آمریکا، 9 درصد کشورهای عضو ائتلاف و 31 درصد دیگر نیز متوجه خود عراق بوده است. سود حاصل از جنگ نیز 116 میلیارد دلار بوده که با کسر آن از هزینه ها می توان نتیجه گرفت که در مجموع 312 میلیارد دلار زیان به بار آمده است.
از آنجائی که گرفتاری آمریکا در عراق درازمدت خواهد بود، انتظار می رود این هزینه ها در آینده افزایش یابد. یکی از نشانه های افزایش هزینه ها این است که آمریکا تصمیم گرفته که برای ساخت مجموعه سفارت خود در عراق یک میلیارد دلار هزینه کند. مجموعه مورد نظر با دربرگرفتن 21 ساختمان در مساحتی بیش از 42 هکتار ساخته می شود. این سفارت خانه از لحاظ بزرگی مساحت با شهر «واتیکان» رقابت کرده و از کاخ سفید که حدود 7 هکتار مساحت دارد بزرگتر خواهد بود. صاحب نظران پیش بینی می کنند که هزینه نهایی و جهانی جنگ عراق به یک تریلیون دلار رسیده و با احتساب 429 میلیارد دلار سود، 571 میلیارد دلار زیان داشته باشد.
با تکیه بر این مطالعات، «جوزف استیگ لیتز» از دانشگاه کلمبیا و «لیندا بیلمز» از دانشگاه هاروارد، جامع ترین بررسی را روی هزینه جنگ انجام دادند. استیگ لیتز سابقا اقتصاددان ارشد بانک جهانی بوده و همچنین موفق به کسب جایزه نوبل شده است.
استیگ لیتز و بیلمز به این نتیجه رسیده اند که هزینه مستقیم جنگ برای آمریکا رقمی میان 839 میلیارد تا 189/1 تریلیون دلار است. هزینه های غیرمستقیم جنگ مانند تأثیر افزایش قیمت نفت بر تولید ناخالص داخلی آمریکا، بین 187 میلیارد تا 05/1 تریلیون دلار است. پس روی هم هزینه این جنگ می شود 026/1 تا 239/2 تریلیون دلار.
البته این رقم، تنها هزینه ای است که آمریکا متقبل می شود. با احتساب هزینه هایی که عراق و کشورهای عضو ائتلاف می پردازند، هزینه جهانی جنگ حدود 710/1 تا 732/3 تریلیون دلار عنوان شده است. با کسر 429 میلیارد دلار سود حاصله، نتیجه می گیریم که 281/1 تا 303/3 تریلیون دلار زیان جهانی این جنگ است. شکی نیست که پیروزی آمریکا در جنگ عراق صدها بار بدتر از شکست است. منتقدان جنگ صرف این هزینه های ناشی از برنامه ریزی و دید غلط دولت آمریکا را شدیدا سرزنش می کنند. البته هم اکنون می توان طراحان جنگ را هم در گروه «پشیمان شدگان» جای داد. «پل برمر»، حاکم غیرنظامی آمریکا در عراق در مصاحبه با تلویزیون NB C گفت: «ما واقعا انتظار این همه بحران و نابسامانی را نداشتیم.»
جنگ عراق با شعار افزایش امنیت ملی آمریکا و با پیروزی بر قلب ها و اذهان مردم جهان عرب آغاز شد. اما دولت بوش با استفاده از تجهیزات نظامی نتوانست به اهداف خود برسد و در این راه منابع مالی و انسانی ارزشمندی را بر باد داد.
بعدها مورخان مدت ها روی سود و زیان این جنگ بحث خواهند کرد. اما در کوتاه مدت، مسئولیت همه دردسرها و گرفتاری ها به عهده دولت جرج دبلیو بوش است.