روسیه؛ تهران یا غرب؟

ترجمه: مسعود شایان
به نوشته یک تحلیلگر روسى، مسکو سرگرم بررسى فواید حمایت از ایران است. ایوان گراشکف مفسر سیاسى روزنامه روسى مسکو تایمز با اشاره به این مسئله که مسائل مرتبط با مسئله هسته اى ایران در آینده بسیار نزدیک به بحرانى ترین حالت ممکن مى رسد در پایگاه اینترنتى این روزنامه مى نویسد: مهلت سى روزه تعیین شده توسط شوراى امنیت سازمان ملل براى توقف فعالیت هسته اى ایران به پایان رسیده است و این کشور نپذیرفته که باید غنى سازى اورانیوم را مجدداً به حالت تعلیق درآورد. در روز دوم ماه مه، 19 اردیبهشت، پنج کشور عضو دائم شوراى امنیت و آلمان قصد دارند مسئله هسته اى ایران را مورد بحث و بررسى قرار دهند و علاوه بر آن نشست خارج از نوبت شوراى حکام آژانس بین المللى انرژى اتمى هم برگزار خواهد شد و روز دهم این ماه هم اعضاى دائم شوراى امنیت سرنوشت نهایى پرونده هسته اى ایران را مشخص خواهند کرد. تهران در حال حاضر همچنان به موضع سازش ناپذیر خود ادامه مى دهد و محمود احمدى نژاد رئیس جمهورى ایران اظهار داشته که در صورت غیرعادلانه بودن برخورد سازمان هاى بین المللى با این کشور تهران روابط خود را با آنها مورد تجدیدنظر قرار خواهد داد.
اما اگر آنها حقوق قانونى ایران را به رسمیت بشناسند تهران هم تصمیمات آنها را به رسمیت خواهد شناخت. حال با وجود موضع سرسختانه ایران روسیه هنوز تصمیم نگرفته تغییرى در موضع خود در رابطه با این کشور ایجاد کند اما یک منبع دیپلماتیک نزدیک به روند مذاکره با ایران مى گوید مسکو همچنان اطمینان دارد که برنامه هسته اى ایران تهدیدى براى صلح جهانى و امنیت محسوب نمى شود و بعید است که در شرایط فعلى تغییرى در سیاست روسیه در این زمینه به وجود آید. این در حالى است که به گفته برخى دیپلمات ها مسکو با جدیت در حال بررسى فواید ادامه تلاش ها براى نجات دادن تهران از شرایط دشوار فعلى است. ضمناً باید به خاطر داشت که نتایج نشست آینده شوراى حکام تاثیر مستقیمى بر تصمیم شوراى امنیت خواهد داشت. به نوشته این تحلیلگر روس اوضاع پیرامون مسئله هسته اى تهران طى روزهاى اخیر در تمام سطوح بررسى مى شود و حتى به موضوع اصلى اجلاس وزراى امور خارجه کشورهاى عضو ناتو در صوفیه هم تبدیل شد. این موضوع طى مذاکرات ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه و آنگلا مرکل صدراعظم آلمان در تومسک هم به مباحثه گذاشته شد اما انتظار مى رود که گفت وگوهاى دوم ماه مه در پاریس از همه مذاکراتى که تاکنون در مورد مسئله هسته اى ایران برگزار شده پرسروصداتر باشد.
طبق اعلام برخى منابع دیپلماتیک روسیه قصد دارد در این نشست تنها به یک بیانیه دیگر اکتفا کند و گفته مى شود که وظیفه اصلى دیپلمات هاى روسى اجتناب از یادآورى فصل هفت منشور سازمان ملل در پیش نویس قطعنامه است که علاوه بر تحریم هاى بین المللى گزینه نظامى را هم در مورد هر کشورى که صلح و امنیت جهانى را مورد تهدید قرار دهد پیش بینى مى کند. گفتنى است رایزنى هاى اعضاى گروه هشت در نشست قبلى درخصوص ایران به هیچ نتیجه اى نرسید. باید گفت روسیه بر سر تحریم ایران همچنان تردیدهایى دارد. اینکه آیا روسیه حاضر است از طرح هاى هسته اى خود در ایران دست بردارد و طرح این سئوال که این کشور در قبال حمایت از تلاش هاى غرب در برابر ایران چه قیمتى را پیشنهاد خواهد کرد، موضوعاتى است که پاسخ این سئوالات به بخشى از تحولات طولانى بحران ایران بستگى دارد. ولادیمیر پوتین در دیدار با آنگلا مرکل صدراعظم آلمان بار دیگر بر رویکرد روسیه مبنى بر احتیاط ـ که نوعى ابهام به دنبال دارد ـ تاکید کرد. در حقیقت همکارى میان مسکو و آلمان و پنج عضو دائم شوراى امنیت در روزهاى گذشته روند خوبى را طى کرده است.
در موقعیت بسیار حساس دیپلماتیک که هر واژه اى بار معنایى سنگینى به دنبال دارد موضع روسیه از دو جهت در میان جامعه بین الملل درخور توجه است. یکى براساس آهنگ و دیگرى ماهیت تدابیرى است که درخصوص ایران اتخاذ مى شود. اروپایى ها به ویژه آمریکایى ها معتقدند که هم اکنون زمان آن فرا رسیده است که پیامى به تهران ارسال شود با این عنوان که این کشور خطوط قرمز را نقض کرده و باید بیانیه شوراى امنیت را تشدید کرد. اما روسیه همچنان از هرگونه شتابزدگى پرهیز مى کند. در واقع روس ها با هرگونه تحریمى مخالفند. یکى از مشاوران نزدیک پوتین مى گوید: تحریم ها موجب افزایش روحیه ضدغربى خطرناک مى شوند و حمله نظامى نیز باعث خواهد شد بهاى نفت به صددلار برسد ضمن اینکه مداخله نظامى بسیار پیچیده تر از عراق خواهد بود و مى تواند فاجعه اى جهانى به دنبال داشته باشد. یکى از دیپلمات هاى غربى نزدیک به پرونده ایران مى گوید: ورود آمریکایى ها به مذاکرات در فوریه و مارس در سال 2005 از دیدگاه روس ها موجب ایجاد تعادل شده است و طرح هاى تند واشینگتن در برابر ایران به صورت واقعى یا مجازى موجب حساسیت بیشتر روس ها شده و آنها را به خلل در روند مذاکرات واداشته است.
مسکو همچنین منافعى براى حفظ در ایران دارد. نیروگاه هسته اى بوشهر و قراردادهاى نظامى اخیر با تهران از این جمله است. دیپلمات هاى غربى براى اطمینان دادن به روسیه معتقدند فصل هفتم منشور سازمان ملل باید کاملاً در چارچوب قطعنامه باشد و بر این نکته تاکید شود که این بند به هیچ عنوان در بردارنده توسل به زور نباشد اما بیانگر جدیت جامعه بین الملل باشد. اما آیا این امر براى ترغیب روسیه به دادن راى به قطعنامه سازمان ملل در اوایل ماه مه کافى خواهد بود؟ یکى از دیپلمات هاى نزدیک به پرونده هسته اى ایران مى گوید مسکو به دلیل اینکه پیشنهاد متقابلى ندارد مى تواند در صورت نبود جایگزین به ما بپیوندد.