روابط سرد آمریکا و روسیه پس از جنگ سرد

سید کاظم رضایی
جنگ لفظی مقامات آمریکا و روسیه نشانه تنش جدید در روابط دو کشور است.
«ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه اخیرا طی سخنرانی سالانه خود در جمع مقامات کشوری و لشگری این کشور در کاخ کرملین، آمریکا را به گرگی تشبیه کرد که برای دستیابی به منافع خود، به حرف کسی گوش نمی کند و ارزش های انسانی و حقوق بشر را نقض می کند.
این اظهارات در پاسخ به انتقاد تند «دیک چنی» معاون رئیس جمهور آمریکا، که در مورد عقب گرد دموکراسی در روسیه و همچنین درباره باج خواهی این کشور از همسایگانش داد سخن داده بود، اعلام شده است.
در هفته های اخیر برخی مقامات آمریکا از جمله «جرج بوش» رئیس جمهوری و کاندولیزا رایس» وزیر خارجه و همچنین شورای روابط خارجی این کشور به کرات از تمرکز قدرت در کرملین و اقتدارگرایی روسیه در عرصه بین المللی به شدت انتقاد کردند.
رئیس جمهوری روسیه در پاسخ به این انتقاد، سیاست امنیتی کاخ سفید را به چالش کشید و گفت، آمریکا با اختصاص بودجه نظامی هنگفت به دژی نظامی تبدیل شده و این کشور نیز باید همین شیوه را دنبال کند.
پوتین همچنین به یکجانبه گرایی آمریکا در جهان، از جمله تخطی از قوانین بین المللی و توسل به زور علیه ایران بر سر برنامه هسته ای هشدار داد.
مقامات آمریکا و روسیه پس از مدت ها پنهان کردن اختلافات خود، جنگ لفظی علیه یکدیگر را به صحنه افکار عمومی جهان کشانده اند و روسیه تحت رهبری پوتین پس از تقویت قدرت در داخل، اخیرا تلاش هایی را برای احیای اقتدار بین المللی روسیه، از جمله مجازات اقتصادی حامیان غرب نظیر اوکراین و گرجستان در جامعه همسود با اهرم انرژی، اتحاد با چین و مقاومت در برابر درخواست آمریکا برای انزوای جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) و جمهوری اسلامی ایران بر سر برنامه هسته ای شروع کرده است و این رویکرد روسیه با یکجانبه گرایی آمریکا در جهان مغایرت دارد.
آمریکا خواهان مدیریت یکجانبه خود بر مسایل بین المللی و درگیر شدن روسیه در مسایل داخلی این کشور است، اما روسیه تحت رهبری «پوتین» به مدد بهبود اقتصادی و درآمد ارزی حاصل از صادرات انرژی، خواهان «ایفای» نقش موثر در مسائل بین المللی است.
پوتین فروپاشی شوروی را فاجعه بزرگ قرن اعلام و قول داد عظمت روسیه را مجددا به این کشور بازگرداند.
«سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه، نیز اخیرا خواهان مدیریت بر جهان توسط مسکو و واشنگتن شد.
رئیس جمهوری روسیه جنگ عراق را اشتباه و پیروزی حماس در انتخابات فلسطین را نتیجه سیاست های آمریکا در خاورمیانه خواند و همچنین درباره اقدام نظامی آمریکا علیه ایران برای توقف فعالیت هسته ای هشدار داد و این موضع گیری ها نشانه هایی از احیای قدرت روسیه است.
روسیه تحت رهبری پوتین معتقد است که این کشور هنوز عوامل قدرت نظیر سرزمین پهناور، جمعیت زیاد، منابع طبیعی عظیم، قدرت نظامی، تکنولوژی فضایی و اتمی و دانشمند را برای خود حفظ کرده و به همین دلیل، باید در مبادلات سیاسی امنیتی جهان نقش تاثیرگذار ایفا کند.
پس از یک دوره تحقیر و وابستگی روسیه تحت رهبری «بوریس یلتسین»، دولت پوتین معتقد است آمریکا نباید برای روسیه تکلیف تعیین کند.
البته آمریکا و روسیه مانند جنگ سرد در پی اهداف ایدئولوژیک نیستند، دشمن یکدیگر تلقی نمی شوند، مسابقه تسلیحاتی بین دو کشور ادامه ندارد و سیاست خارجی روسیه برقراری روابط متوازن با شرق و غرب است.
اما همانطور که پوتین اعلام کرد، گرایش روسیه به قدرت های شرق نظیر چین محسوس تر است و نزدیک شدن آمریکا به هند نیز نشانه نگرانی واشنگتن از پیوندهای عمیق روسیه و چین است.
واقعیت این است که اختلاف آمریکا و روسیه بر سر تقسیم میراث جنگ سرد هنوز ادامه دارد، ناتو به خطوط قرمز روسیه در جمهوری های شوروی سابق در حال پیشروی است و مسکو و واشنگتن در مناطق دیگر جهان نظیر خاورمیانه منافع متفاوتی را دنبال می کنند.
حملات آمریکا و روسیه به دموکراسی در دو کشور نیز نشانه تلاش برای برتر نشان دادن خود و ضعف دیگری است و باید گفت روابط آمریکا و روسیه، 51 سال پس از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد، هنوز سرد است!