موتور روشن، چراغ خاموش

مهدی محمدی
تا هنگام برگزاری انتخابات مجلس خبرگان زمانی کم و بیش طولانی باقی است. اما بنا به عادت دیرین احزاب و گروه های سیاسی در ایران از هم اکنون بازار بحث و گفت وگو در این باره داغ است و طبعاً می توان حدس زد بازار رایزنی و فعالیت پس پرده، داغ تر هم باشد. با وجود اینکه در ماه های آینده انتخابات دیگری، یعنی انتخابات شوراها (دور سوم) هم در پیش است، لیکن اهمیت و جایگاه مجلس خبرگان رهبری از یک سو و طراحی هایی که برخی گروه های سیاسی برای آینده حضور خود در عرصه سیاسی کشور انجام داده اند (و قاعدتاً نحوه تعامل با جایگاه رهبری بخش مهمی از آن را تشکیل می دهد) از سوی دیگر، باعث شده است عمده تحرکات و رایزنی های سیاسی حول موضوع انتخابات خبرگان متمرکز شود، از انتخابات بسیار مهم شوراهای اسلامی شهر و روستا کمتر سخنی به میان آید.
گروه های مختلف سیاسی اکنون در حال طراحی استراتژی خود برای حضور در انتخابات خبرگان هستند. روشن است که در این میان هر گروهی که بتواند استراتژی خود را بر تحلیل های دقیق تر و واقعی تری از زمینه های شکل دهنده (Context) انتخابات خبرگان استوار سازد و در عین حال برآورد روشنی هم از استراتژی انتخاباتی حریف و خصوصاً امکانات و محدودیت های آن فراهم آورد، از احتمال موفقیت بیشتری برخوردار خواهد بود.
مقاله حاضر به جای یک «بحث مجموعه ای» یعنی ارائه یک تصویر از کلیت فضای سیاسی مربوط به انتخابات خبرگان، بر یک مورد خاص یعنی «استراتژی انتخاباتی نیروهای اصلاح طلب» تاکید می کند.
اهمیت پرداختن به چنین بحثی در مقطع فعلی عمدتاً ناشی از این واقعیت است که به نظر می رسد اصلاح طلبان محاسبه ویژه ای روی انتخابات خبرگان انجام داده اند و عملی شدن برخی از مهم ترین اهداف سیاسی خود در آینده جامعه ایرانی را سخت در گرو آن می بینند که بتوانند جای پایی در این مجلس برای خود بگشایند. طراحی یک استراتژی اصولگرایانه در این انتخابات، بیش از هر چیز باید با توجه به واقعیت هایی انجام شود که درباره الگوهای رفتاری و هدف گذاری نیروهای دوم خردادی در دست است.
برخی از مهم ترین جنبه های استراتژی اصلاح طلبان درباره انتخابات آتی خبرگان در ادامه این مقاله مورد بحث قرار گرفته است اما پیش از مطالعه آنها توجه خوانندگان به این نکته ضروری است که وقتی از چیزی به نام «استراتژی انتخاباتی اصلاح طلبان» سخن گفته می شود، این لزوماً به این معنا نیست که چنین چیزی واقعاً در عالم خارج وجود دارد. در واقع آنچه در اینجا گرد آورده شده، تکه پاره هایی است که هریک از لابلای اظهارنظرهای چهره های شاخص اصلاح طلب و اخبار آشکار و نهانی که از فعالیت های آنها در دست است گردآوری و به هم چسبانده و بازسازی شده تا یک تصویر منسجم از موضوع مورد بحث به دست آید. و الا تقریباً روشن است که اصلاح طلبان نتوانسته اند- و در آینده نزدیک هم بعید است بتوانند- مرکزیتی به وجود آورند که مسئول برنامه ریزی و سازماندهی تمامی فعالیت های انتخاباتی این جبهه باشد. این مشکل دیرین اصلاح طلبان است و علی الظاهر درمانی هم ندارد.
1- اصلاح طلبان می دانند که نباید به دنبال پیروزی در انتخاباتی چون انتخابات خبرگان رهبری باشند. هم به این دلیل که به اندازه کافی روحانی واجدشرایط برای کاندیدا کردن در این انتخابات ندارند و هم از این رو که روشن است آمادگی اعتماد دوباره به این جریان، به این زودی ها نزد مردم- که به تازگی گریبان خود از چنگال آنها رهانده اند- به وجود نخواهد آمد. در واقع اصلاح طلبان نه می خواهند و نه می توانند در چنین انتخاباتی با اصولگرایان وارد یک رقابت جدی شوند. بنابراین معقول این است که تصور کنیم هدف اصلاح طلبان در انتخابات خبرگان بیش از آنکه پیروزی ( به دست آوردن اکثریت باشد)، به وجود آوردن یک اقلیت نیرومند در این مجلس است تا هر وقت اراده کردند با استفاده از آن آرامش خاطر اصولگرایان را از بابت مجلس خبرگان به هم بریزند.
2- اصلاح طلبان حتی المقدور ابعاد فعالیت خود را درباره انتخابات خبرگان پنهان نگه خواهند داشت. از دید برخی جریان های اصلاح طلب حتی تا روز انتخابات هم بهتر است معلوم نشود از میان کاندیداهای مختلف- در تهران و شهرستان ها- کدامیک اصلاح طلب است جه، به سبب بی اعتمادی عمیقی که نزد توده های مردم نسبت به اصلاح طلبان وجود دارد، انتساب آشکار یک کاندیدا به نیروهای اصلاح طلب در انتخابات آتی مستقیماً به معنای رای نیاوردن او خواهد بود. به این دلیل کاملاً منطقی است که تصور کنیم اصلاح طلبان در رفتار انتخاباتی خود از الگوی «موتور روشن، چراغ خاموش» تبعیت خواهند کرد.
3- برخی اختلاف ها در میان اصلاح طلبان مزمن و حتی می توان گفت نهادین شده است. اصلاح طلبان مدت هاست- شخصاً از زمان برگزاری دور پیشین انتخابات شوراها که به پیروزی سراسری اصولگرایان انجامید به این سو- با ایده اتحاد و ائتلاف میان خود به مثابه یک آرزوی دست نایافتنی برخورد می کنند. با این وجود دور از انتظار نیست که برخی چهره های شاخص دوم خردادی مایل باشند اختلاف های حاد میان خود را پوشیده نگهدارند و جلو چشم مردم «مانور اتحاد» بدهند. این مانور به دلیل تهی بودن از محتوای واقعی، البته چندان تأثیری در نتیجه انتخابات نخواهد داشت تأثیر آن در روحیه بخشی به نیروهای این جبهه را- که اتفاقاً سخت محتاج آنند- نباید دست کم گرفت.
4- اصلاح طلبان در انتخابات آینده خبرگان روی تشدید اختلاف ها میان اصولگرایان و ایجاد مرزبندی ها و دلخوری های جدید در جبهه اصولگرایی به طور ویژه حساب خواهند کرد. اگرچه اصولگرایان زمینه ها و ظرفیت های بسیار جدی برای تشکیل یک ائتلاف منسجم در این انتخابات را دارند اما تداوم بعضی رقابت های شکل گرفته در دوران انتخابات ریاست جمهوری پیشین در ایام پس از انتخابات، خیلی ها را در میان اصلاح طلبان به طمع انداخته که می توانند از این دریای گل آلود ماهی مراد خود را صید کنند. اصولگرایان باید احتیاط بسیار کنند که هرگونه نزدیکی به جریان شناخته شده اصلاح طلب در شکل دیدار، نامه نگاری و... سهیم شدن در پروژه ای است که نهایتاً به ضرر تمامی اصولگرایان تمام خواهد شد. ممکن است میان اصولگرایان و معتقدان به ارزش های اصیل انقلاب، امام و رهبری اختلاف سلیقه هایی باشد- که هست- اما این یک دعوای درون خانوادگی است و ربطی به اغیار ندارد.
5- شاید برجسته ترین جنبه استراتژی اصلاح طلبان در انتخابات خبرگان تمرکز روی «نیروهای میانه» باشد. کسانی که مسلماً اصلاح طلب نیستند اما به دلایل متعدد زمینه های برخی سوءتفاهم ها و ناهمراهی ها میان آنها و برخی جریانات اصولگرا نیز به وجود آمده است.
گفتیم که اصلاح طلبان از پیروزی خود در انتخابات خبرگان ناامیدند اما به این امید بسته اند که بتوانند با طراری رای دیگران را- که لزوماً ربطی هم به آنها ندارد- به حساب خود منظور کنند.
ایجاد تقابل های کاملاً مصنوعی و ساختگی و سخن گفتن از دوگانه هایی مانند هاشمی - مصباح که تقریباً هیچ پایه و اساس صحیحی ندارد، پرده هایی از همین سناریوست. بسیاری از نیروهای میانه حاضر در صحنه انتخابات خبرگان بالقوه اصولگرا هستند به این شرط که دور خودمان یک حلقه نکشیم و آن را دایره اصولگرایی بنامیم.
6- در نهایت این نکته هم لازم به یادآوری مؤکد است که انتخابات خبرگان از حیث زمینه ها و اهداف کاملاً با انتخاباتی مانند آنچه در سوم تیر سال گذشته انجام شد متفاوت است و دلیلی ندارد همه احکامی را که در آن انتخابات صادق بود، یکسره در اینجا هم صادق بدانیم.